The problem of the architectural adaptations of synagogues in north-eastern Poland

Piotr Trojniel

Abstrakt

The intention of the subject is to analyse and evaluate examples of the adaptive reuse of synagogal architecture in the area of north-eastern Poland. Several dozen synagogues survived the period of wartime destruction and genocide in these areas, constituting a testimony to the presence of Jewish people there. Both the Holocaust and emigration led to a situation in which these buildings found themselves without owners after the war. During the post-war reconstruction, the problem of their adaptation to new functions arose.

Keywords: architectural adaptation, synagogue

Streszczenie
Podstawowym zamierzeniem artykułu było poddanie analizie i ocenie przykładów adaptacji pożydowskiej architektury sakralnej na obszarze północno-wschodniej Polski. Czas zniszczeń i zagłady wojennej na tych terenach przetrwało w różnym stanie kilkadziesiąt budynków synagog będących świadectwem obecności Żydów na tych terenach. Holocaust i emigracja sprawiły, że po wojnie zabrakło właścicieli tych obiektów, a w czasach odbudowy powojennej pojawił się problem ich przystosowania do nowego przeznaczenia. Przekrój nowych funkcji w adaptowanych obiektach jest zaskakująco szeroki.

Słowa kluczowe: adaptacja architektury, synagoga
References

[1] Dolistowska M., Synagoga im. Rabina Samuela Mohilewera w Białymstoku. Uwarunkowania formy architektonicznej, [in:] Architektura Kultur Pogranicza. Pogranicze Polski, Litwy, Białorusi i Ukrainy, ed. J. Uścinowicz, wyd. ZAUP, WAPB, Białystok 2006.

[2] Grudziński J., Projekt wstępny odbudowy Wielkiej Synagogi w Krynkach na cele Domu Świetlicowego, PKZ Warszawa, 1958.

[3] Kuryłowicz E., Granice zachowania godności w obrębie tożsamości architektury na przykładzie konwersji obiektów religijnych na funkcje świeckie, [in:] Przemiany funkcji budowli sakralnych w XX wieku, property materials, 22 lutego 2008, Wydział Architektury Politechniki Gdańskiej, Gdańsk 2009.

[4] Leszczak M., Synagoga w Siemiatyczach, Białostocczyzna 7/1987, 23–25.

[5] Piechotka M., Piechotka K., Bóżnice Polskie XIX w., [in:] Kalendarz Żydowski 1986–1987, Związek Religijny Wyznania Mojżeszowego w PRL, Warszawa 1986.

[6] Urban K., Cmentarze żydowskie, synagogi i domy modlitwy w Polsce w latach 1944–1966 (wybór materiałów), Wyd. Nomos, Kraków 2006.

[7] Wilczyk W., Niewinne oko nie istnieje, Atlas Sztuki korporacja ha!art, Łódź 2009.

[8] Wszeborowski J., Przebudowa i remont budynku po synagodze, sign. 2578, in the collection of the Voivodeship Office of the Conservation of Historical Monuments in Białystok, Łomża branch.