Trauma świadka, trauma ofiary? Holokaust i antypolska akcja w pamięci osób urodzonych w Galicji Wschodniej

Marcelina Jakimowicz

Abstrakt

Trauma of Bystanders, Trauma of Victims? Holocaust and Massacres of Poles in memory of people born in Eastern Galicia

The article aims to show the trauma bystanders as well as the trauma victims of the World War 2. Based on the examples taken from field research conducted in Poland and Ukraine, the author presents various aspects of wartime trauma and its effects. Biographical narratives of people born in the 1930s in Eastern Galicia describe the trauma bystanders of Holocaust as well as the trauma victims of Massacres of Poles in Eastern Galicia carried out by Ukrainian nationalists in 1943–1945.

Słowa kluczowe: trauma, victims, bystander, Massacres of Poles, Holocaust, Eastern Galicia
References

Delasiński, T. (2014). Ludzkie, arcy(nie)ludzkie. Efekt afektu i aktualność podmiotu drugiej nowoczesności. W: Z. Budrewicz, R. Sendyka, R. Nycz (red.), Pamięć i afekty (s. 107124). Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN.

Draaisma D. (2010). Fabryka nostalgii. O fenomenie pamięci wieku dojrzałego. Przeł. E. Jusewicz-Kalter. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Frey, D., Rez, H. (2009). Społeczeństwo i sprawcy. Warunki wstępne Holokaustu z perspektywy teorii kontroli. W: L.S. Newman, R. Erber (red.), Zrozumieć zaadę. Speczna psychologia Holokaustu (s. 168198). Przeł. M. Budziszewska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Gadamer, H.G. (1993). Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej. Przeł. B. Baran. Kraków: Inter Esse.

Gruszczyński, W. (2016). Trauma a zesł stresu pourazowego. W: J.  Jośko-Ochojska (red.),Medyczne i społeczne aspekty traumy (s. 147170). Katowice: Śląski Uniwersytet Medyczny.

Herzfeld, M. (2004). Antropologia. Praktykowanie teorii w kulturze i społeczeństwie. Przeł. M.M. Piechaczek. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Hilberg, R. (2007). Sprawcy, ofiary, świadkowie. Zagłada Żydów 19331945. Przeł. J. Giebułtowski. Warszawa: Wydawnictwo Cyklady.

Hrycak, J. (2000). Historia Ukrainy 17721999. Narodziny nowoczesnego narodu. Przeł. K. Kotska. Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej .

Hryciuk, G. (2005). Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 19311948. Toruń: Adam Marszałek.

Jagodzska, M. (2008). Psychologia pamięci. Badania, teorie, zastosowania. Gliwice: Helion.

Kaute, W. (2012). Kiedy my żyjemyHolokaust a polskie dwiadczenie przestrzeni. W: W.Pawluczuk, S. Zarski (red.), Miejsca święte, miejsca przeklęte. Polskie doświadczenie przestrzeni (s. 369378). Łomża: Oficyna Wydawnicza Stopka.

Kaźmierska, K. (1999). Doświadczenia wojenne Polaków a kształtowanie tożsamości etnicznej. Analiza narracji kresowych. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.

Kaźmierska, K. (2016). Wywiad narracyjny technika i pojecie analityczne. W: R. Dopierała, K.Waniek (red.), Biografia i wojna. Metoda biograficzna w badaniu procesów społecznych. Wyr tekstów (s. 6172). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Komoński, E. (2013). Ludnć polska Wołynia i Galicji Wschodniej wobec morw ukraskich w latach 19431944. Antropologia strachu, Studia z dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej, 48, 231238.

Kurkowska-Budzan, M. (2011). Informator, świadek historii, narrator, -kilka wątków epistemologicznych i etycznych oral history. Wrocławski Rocznik Historii Mówionej, I, 934.

LaCapra, D. (2009). Historia w okresie przejściowym. Doświadczenie, tożsamć, teoria krytyczna. Przeł. K. Bojarska. Kraków: Universitas.

Levine, P.A. (2015). Trauma and Memory. Brain and body in a search for the living past, Berkeley: North Atlantic Books.

Motyka, G. (2009). W kręgu „Łun w Bieszczadach. Szkice o najnowszej historii polskich Bieszczad . Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM.

Nowak, J. (2011). Społeczne reguły pamiętania: antropologia pamięci zbiorowej. Kraków: Nomos.

Orwid, M. (2009). Trauma. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Radstone, S. (2000). Screening Trauma: Forrest Gump, Film an Memory. W: S. Radstone (ed.), Memory and methodology (s. 79110). Oxford-New York: Berg.

Ricoeur, P. (2012). Pamięć, historia, zapomnienie. Przeł. J. Margski. Kraków: Universitas.

Ringelblum, E. (1988). Stosunki polsko-żydowskie w czasie drugiej wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik.

Rokuszewska-Pawełek, A. (2002). Chaos i przymus. Trajektorie wojenne Polaków-analiza biograficzna, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Rothschild, B. (2014). Ciało pamięta. Psychofizjologia traumy i terapia osób po urazie psychicznym . Przeł. R. Andruszko. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Sakson-Obada, O. (2009). Pamięć ciała. Ja cielesne w relacji przywiązania i traumie. Warszawa: Difin.

Saryusz-Wolska, M. (2009). Wprowadzenie. W: M. Saryusz-Wolska (red.), Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka (s. 738). Kraków: Universitas.

Saryusz-Wolska, M., Traba, R. (red.). (2014). Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci . Warszawa: Scholar.

Schenk, D. (2011). Noc morderców. Kaźń polskich profesorów we Lwowie i holokaust w Galicji Wschodniej. Przeł. P. Zarychta. Kraków: Wysoki Zamek.

Sendyka, R. (2014). Nowe przestrzenie humanistyki: pamięć, afekty i inne terytoria. W: Z. Budrewicz, R. Sendyka, R. Nycz (red.), Pamięć i afekty (s. 1519). Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN.

Shallcross, B. (2012). Rzeczy i zagłada. Kraków: Universitas.

Shore, M. (2012). Smak popiołów. Dziedzictwo totalitaryzmu w Europie Wschodniej. Przeł. M. Schuster. Warszawa: Świat Książki.

Staub, E. (2009). Psychologia świadków, sprawców i ratujących bohaterów. W: L.S. Newman, R. Erber (red.), Zrozumieć zagładę. Społeczna psychologia Holokaustu (s. 1542). Przeł. M. Budziszewska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Steinlauf, M. (2001). Pamięć nieprzyswojona. Polska pamięć zagłady. Przeł. A. Tomaszewska. Warszawa: Wydawnictwo Cyklady.

Stępka, M. (2015). Konflikt ukryty a integracja europejska. Trudne relacje polsko-ukraińskie w perspektywie społeczeństwa pogranicza, W: D. Niewiedzki (red.), Pamięć i integracja społecznana pograniczach. Przypadek pogranicza polsko-niemieckiego i polsko-ukraińskiego (s. 138139), Kraków: Zakład Wydawniczy.

Straś-Romanowska, M. (2010). Psychologia wobec mych i wielkich narracji. W: M. Straś-Romanowska, B. Bartosz, M. Żurko (red.), Psychologia małych i wielkich narracji (s. 2140). Warszawa: Eneteia Wydawnictwo Psychologii i Kultury.

Tokarska-Bakir, J. (2003). Rzeczy mgliste. Eseje i studia. Sejny: Pogranicza.

Wejland, A.P. (2013). Antropolog i pojęcie świadectwa. O niektórych pułapkach w badaniu terenowym. W: I.B. Kuźma (red.), Tematy trudne. Sytuacje badawcze (s. 111142). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Wolska, D. (2012). Odzyskać doświadczenie. Sporny temat humanistyki współczesnej. Kraków: Universitas.

Zapalec, A. (2018). Powiat złoczowski. W: B. Engelking, J. Grabowski (red.), Dalej jest noc. Losy żydów w wybranych powiatach okupowanej Polski (s. 623750), t. 1, Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad ZagłaŻyw.

Zaremba, M. (2012). Wielka trwoga. Polska 19441947. Ludowa reakcja na kryzys. Kraków: Wydawnictwo Znak.

Żbikowski, A. (2001). Wstęp. W: F. Katzmann, Rozwiązanie kwestii żydowskiej w dystrykcie Galicja. Przeł. J. Pawłowska, oprac. A. Żbikowski (s. 512). Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej.