Wojskowa służba zdrowia w Królestwie Polskim 1815–1830 w świetle aktów wykonawczych

Maria J. Turos

Abstrakt

Military Health Service in the Kingdom of Poland 1815–1830 from the Perspective of Implementing Acts

The military health service of the Kingdom of Poland was organized on the basis of a specifically prepared document, namely Przepisy służby zdrowia wyięte z ogólnego urządzenia Administracyi i Rachuby wewnętrznej dla Woyska Polskiego wszelkiej broni zatwierdzonego przez Komitet Woyskowy. In its content, no aspect of activity was neglected, ranging from equipping hospitals to crucial issues of education and professional preparation of medical staff. The attempts to equate the medical staff with the officers were initiated though not completed. For the first time a permanent institution of medium medical staff was introduced. These were field surgeons, for whom also a special school was founded in Warsaw. The text elaborates these issues.

Słowa kluczowe: XIX wiek, Krolestwo Polskie, wojskowa służba zdrowia, Przepisy służby zdrowia wyięte z ogólnego urządzenia Administracyi i Rachuby wewnętrznej dla Woyska Polskiego wszelkiej broni zatwierdzonego przez Komitet Woyskowy
References

Źródła archiwalne

Archiwum Główne Akt Dawnych, Komisja Rządząca Wojny Seria 5 Nr. 193 Dyrekcja I Wydział II Wydział Zdrowia versus Lekarski.

 

Źródła drukowane

Chirurgia praktyczna Rafała Józefa Czerwiakowskiego, oprac. E. Grzelak, Warszawa 1969.

Formulaire pharmaceutique à l’usage des hôpitaux militaires, Paris An XIII (1804).

„Gazeta Korrespondenta Kraiowego i Zagranicznego” 26 XI 1808 r., nr 95.

„Gazeta Korrespondenta Kraiowego i Zagranicznego” 17 X 1809 r., nr 83.

„Gazeta Korrespondenta Warszawskiego i Zagranicznego” 20 IX 1814 r.

„Gazeta Korrespondenta Kraiowego i Zagranicznego” 21 III 1818 r., nr 23.

Lista osób leczeniem i lekarstwami trudniących się w Królestwie Polskiem w Roku 1820, br. m. i r. wyd.

Łukaszewicz K., Ze wspomnień starego lekarza o czasach Powstania Listopadowego (1825–1835), Zamość 1937.

Przepisy lekarstw dla szpitalów Woyska Polskiego. Dzieło tłomaczone z języka francuzkiego, Warszawa 1810.

Przepisy służby zdrowia wyięte z ogólnego urządzenia administracyi i rachuby wewnętrzney dla woyska polskiego wszelkiey broni zatwierdzonego przez komitet woyskowy, Warszawa 1815.

„Rocznik Woyskowy 1819”.

„Rocznik Woyskowy Królestwa Polskiego na rok 1820”.

„Rocznik Woyskowy Królestwa Polskiego na rok 1821”.

„Rocznik Woyskowy Królestwa Polskiego na rok 1830”.

Tomorowicz J., Chirurgia obozowa, Warszawa 1816.

 

Literatura przedmiotu

Askenazy Sz., Ministeryum Wielhorskiego1815–1816, Warszawa 1898.

Bieliński J., Służba zdrowia w armii polskiej, „Gazeta Lekarska” 1916, ser. 3, s. 319.

Dzieje nauczania medycyny i farmacji w Warszawie 1789–1950, red. M. Łyskanowski,

A. Stapiński, A. Śródka, Warszawa 1990.

Dzieje Uniwersytetu Warszawskiego 1807–1915, red. S. Kieniewicz, Warszawa 1981.

Gembarzewski B., Wojsko polskie Królestwa Polskiego 1815–1830, Warszawa 1903.

Genty M., Malgaigne, [w:] Les biographies medicales, t. 2, Paris 1934.

Giedroyć Fr., Służba zdrowia w dawnem wojsku polskim, Warszawa 1927.

Giedroyć Fr., Lekarze cudzoziemcy w Polsce w roku 1831 – dokończenie, [w:] Archiwum Historji Medycyny i Filozofii, br. r. i m. wyd.

Konopka S., Karol Kaczkowski profesor Uniwersytetu Warszawskiego i naczelny lekarz Wojska Polskiego w czasie Powstania Listopadowego, „Archiwum Historii Medycyny” t. 31, 1968, nr 1, s. 99–107.

Offmański M., Królestwo Polskie szkic historyczny i ekonomiczny z tablicami statystycznemi, Lwów 1897.

Przygodzki J., Rada Najwyższa Tymczasowa Księstwa Warszawskiego 1813– 1815. Organizacja i działalność, Wrocław 2002.

Rembieliński R., Historia farmacji, Warszawa 1963.

Rudzki S., Dziesięciolecie Szpitala Ujazdowskiego, „Lekarz Wojskowy” r. 9, 1928, z. 4, s. 344.

Tokarz W., Armja Królestwa Polskiego (1815–1830), Piotrków 1917.

Turos M., Rozwój pojęcia, obowiązków i wykształcenia felczera w świetle wojskowych i cywilnych aktów prawnych Królestwa Kongresowego, w: Zawody diagnosty laboratoryjnego i felczera na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, red. B. Urbanek, Warszawa 2011.

Willaume J., Służba zdrowia Armji Księstwa Warszawskiego w przededniu kampanji 1812, Warszawa 1926.

Wojtkowiak S., Lancet i karabin. Dzieje szkolnictwa medycznego w wojsku polskim, Warszawa 1973.

Zembrzuski L., Dlaczego Szkoła Podchorążych Sanitarnych obchodzi swoje święto w listopadzie? (Garść wspomnień osobistych), „Lekarz Wojskowy” t. 24, 1934, s. 430.