Poznawcze aspekty obrazowania w języku i kulturze wizualnej. Turner Czesława Miłosza i Zamki St. Michael, Bonneville, Savoy Williama Turnera

Katarzyna Stadnik

Abstrakt

Artykuł podejmuje problematykę obrazowania w utworze literackim i kulturze wizualnej. W sposób szczególny koncentruje się na kognitywno-kulturowych podstawach współzależności między obrazem poetyckim i przedstawieniem wizualnym. Analiza dotyczy tworu Czesław Miłosza Turner oraz opisanego w wierszu obrazu Williama Turnera Zamki St. Michael, Bonneville, Savoy (1803). Zarówno utwór poetycki, jak i obraz traktowane są jako narzędzia poznawcze wspomagające zachowanie ciągłości kulturowej w czasie i przestrzeni. Wybory językowe Miłosza kształtują obrazowanie poetyckie, stanowiące źródło konceptualizacji (obrazowania mentalnego). Wybory leksykalne i gramatyczne pomagają ukierunkować uwagę odbiorcy utworu, potencjalnie zaznajomionego z pejzażem Turnera, na wybrane elementy obrazu. Zarysowuje się w ten sposób korespondencja między wizualizacją i tym, jak mógł postrzegać ów górski pejzaż sam malarz. Dzięki tak uzyskanemu dostępowi do fikcyjnego umysłu Turnera, uzyskujemy wgląd w możliwy proces kształtowania przedstawienia wizualnego przez malarza, który na płótnie uwiecznił własną wizję rzeczywistości.

Słowa kluczowe: narzędzie poznawcze, kultura, Czesław Miłosz, ikoniczność diagramatyczna, język, obraz, obrazowanie, W.J.M. Turner
References

Evans V., Leksykon językoznawstwa kognitywnego, tłum. M. Buchta, M. Cierpisz, J. Podhorodecka, A. Gicala, J. Winiarska, Kraków 2007.

Forecki P., Konflikt pamięci [w:] Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, Warszawa 2014.

Francuz P., Imagia. kierunku neurokognitywnej teorii obrazu, Lublin 2013.

Frith Ch., Od mózgu do umysłu. Jak powstaje nasz wewnętrzny świat, tłum. A. Binder, M. Binder, Warszawa 2011.

Frydryczak B., Krajobraz [w:] Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, Warszawa 2014.

Głaz A., Czym jest językoznawstwo kulturowe?, „Etnolingwistyka” 2015, t. 27.

Goddard C., Wierzbicka A., Język, kultura znaczenie: semantyka międzykulturowa, tłum. W. Chłopicki [w:] Kognitywne podstawy języka językoznawstwa, red. E. Tabakowska, Kraków 2001.

Herbert Z., Próba opisania krajobrazu greckiego [w:] Z. Herbert, Labirynt nad morzem, red. B. Toruńczyk, Warszawa 2004.

Jakobson R., językoznawczych aspektach przekładu, tłum. L. Pszczołowska 
[w:] Współczesne teorie przekładu, red. P. Bukowski, M. Heydel, Kraków 2009.

Kociuba M., Antropologia poznania obrazowego. Rola obrazu dyskursu poznawczym ujmowaniu świata, Lublin 2010.

Korwin-Piotrowska D., Poetyka – przewodnik po świecie tekstów, Kraków 2011.

Korwin-Piotrowska D., Powiedzieć świat. Kognitywna analiza tekstów literackich 
na przykładach
, Kraków 2013.

Kövecses Z., Język, umysł, kultura. Praktyczne wprowadzenie, tłum. A. Kowalcze-Pawlik, M. Buchta, Kraków 2011.

Kwiatkowska A., Postrzeganie, obraz, język – okiem kognitywisty [w:] Między obrazem tekstem, red. A. Kwiatkowska, J. Jarniewicz, Łódź 2009.

Majewski T., Rejniak-Majewska A., Obraz [w:] Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, Warszawa 2014.

Poprzęcka M., Malarstwo angielskie od Gainsborough to TurneraSztuka świata 
[w:] Sztuka świata, red. A. Lewicka-Morawska, t. 8, Warszawa 1994.

Rembowska-Płuciennik M., Poetyka intersubiektywności. Kognitywistyczna teoria narracji proza XX wieku, Toruń 2012.

Szczerski A., Ikonosfera [w:] Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, Warszawa 2014.

Szpociński P., Nośnik pamięci [w:] Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, Warszawa 2014.

Sztompka P., Wyobraźnia wizualna socjologia [w:] Fotospołeczeństwo. Antologia tekstów socjologii wizualnej, red. P. Sztompka, M. Bogunia-Borowska, 
Kraków 2012.

Śniecikowska B., Figure/ground sensory segregation in Japanese and non-oriental haiku [w:] Texts and minds. Papers in cognitive poetics and rhetoric, red. A. Kwiatkowska, Frankfurt 2012.

Śniecikowska B., Obrazowość jako wyznacznik „haiku” – na przykładzie polskich kontynuacji imitacji gatunku [w:] Między obrazem tekstem, red. A. Kwiatkowska, J. Jarniewicz, Łódź 2009.

Tabakowska E., Ikoniczność znaku: słowo – przedmiot – obraz – gest [w:] Ikoniczność znaku: słowo – przedmiot – obraz – gest, red. E. Tabakowska, Kraków 2006.

Tabakowska E., Między obrazem tekstem, czyli przekładzie intersemiotycznym [w:] Między obrazem tekstem, red. A. Kwiatkowska, J. Jarniewicz, Łódź 2009.

Tomasello M., Historia naturalna ludzkiego myślenia, tłum. B. Kucharczyk, R. Ociepa, Kraków 2015.

Trybulec B., Umysł zakorzeniony czy rozszerzony – napięcie teorii poznania usytuowanego, „Nauka Filozofia. Studia filozoficzne interdyscyplinarne” 2014, t. 2.

Tversky B., Tools for thinking [w:] Language and bilingual cognition, red. V. Cook, B. Bassetti, New YorkHove 2011.

Tversky B., Visualizing thought, „Topics in Cognitive Science” 2011, nr 3.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line