Język, który niesie świadectwo niemocy – wybrane relacje ocalałych ze zbrodni wołyńskiej i ich poetyka

Dominika Cicha

Abstrakt

Artykuł, który powstał na podstawie pracy licencjackiej, jest próbą analizy ponad stu relacji osób ocalałych ze zbrodni wołyńskiej, z wykorzystaniem kategorii świadectwa. Autorka za zadanie postawiła sobie znalezienie odpowiedzi na pytania: jak mówić o zbrodni, której nie da się wyrazić słowami, i po co o niej mówić? Zbadała więc te dokumenty osobiste, posługując się narzędziami literaturoznawstwa. Uwzględniła kategorie czasu, przestrzeni czy milczenia. Analizie poddała także sposoby kreowania wizerunku oprawców i same opisy zbrodni, przyglądając się czynnikom, które wpłynęły na takie, a nie inne postrzeganie rzeczywistości przez ocalałych. Zbadała zatem między innymi, jaką rolę w doświadczeniu traumy odgrywają zmysły oraz przynależność religijna.

Słowa kluczowe: zbrodnia wołyńska, świadectwo, wyrażanie niewyrażalnego, ocalenie, poetyka świadectwa
References

Czermińska M., Świadectwo, ślad milczenie wobec doświadczeń historii [w:] Teraźniejszość pamięć przeszłości. Rozumienie historii literaturze polskiej XX XXI wieku, red. H. Gosk, A. Zieniewicz, Warszawa 2006.

Delaperrière M., Świadectwo jako problem literacki [w:] tejże, Pod znakiem antynomii. Studia szkice polskiej literaturze XX wieku, Kraków 2006.

Eaglestone R., Identyfikacja świadectwo jako gatunek, tłum. T. Łysak, „Teksty Drugie” 2007, nr 5 (107).

Filipkowski P., Historia mówiona wojna [w:] Wojna. Doświadczenie zapis. Nowe źródła, problemy, metody badawcze, red. S. Buryła, P. Rodak, Kraków 2006.

Gosk H., Słowo wstępu [w:] Teraźniejszość pamięć przeszłości. Rozumienie historii literaturze polskiej XX XXI wieku, red. H. Gosk, A. Zieniewicz, War­szawa 2006.

Grusiewicz J., Widziałam jak wielu wagonów wyrzucali na śnieg zamarznięte na śmierć dzieci..., http://nawolyniu.pl/wspomnienia/jadwiga.htm, dostęp: 03.01.2014.

Isakowicz-Zaleski T., Przemilczane ludobójstwo na Kresach, Kraków 2008.

Kulińska L., Dzieci Kresów III, Kraków 2009.

LaCapra D., Historia okresie przejściowym. Doświadczenie, tożsamość, teoria krytyczna, tłum. K. Bojarska, Kraków 2009.

Latocha A., Pasażerowie pociągu zadżumionych. Doświadczenie wygnania świadectwach żydowskich emigrantów po Marcu’ 68 [w:] Trauma, pamięć, wyobraźnia, red. Z. Podniesieńska, J. Wróbel, Kraków 2011.

Laub D., Zdarzenie bez świadka: prawda, świadectwo oraz ocalenie, przeł. T. Łysak, „Teksty Drugie” 2007, nr 5 (107).

Motyka G., Od rzezi wołyńskiej do akcji „Wisła”. Konflikt polsko-ukraiński 1943–1947, Kraków 2011.

Nycz R., Tekstowy świat. Poststrukturalizm wiedza literaturze, Kraków 2000.

Niedzielko R., Kresowa księga sprawiedliwych 1939–1945, Warszawa 2007.

Ricoeur P., Pamięć, historia, zapomnienie, tłum. J. Margański, Kraków 2012.

Siemaszko W., Siemaszko E., Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945, t. 2, Warszawa 2000 (między innymi relacje W.S. Dębskiego, J. Filarowskiego, W. Kołodyńskiego, S. Mogielnickiej, J. Ostrowskiego).

Słownik języka polskiego, http://sjp.pl/bandytyzm, dostęp: 05.04.2014.

Świadkowie mówią, oprac. S. Biskupski, Warszawa 1996.

„Wołyń 1943”, CD 1, 2, Polskie Radio 2011 (m.in. „Kainowa zbrodnia”– wspomnienia I. Gajowczyk, audycja A. Lisieckiej).

www.nawolyniu.pl/wspomnienia (między innymi relacje: H. Kloc, Najtragiczniejsze chwile mojego życia; L. Michaluk, Była jeszcze ciemna noc, gdy położyli nas wszystkich twarzą do ziemi...; M. Soroka, Polska Niobe; J. Stopyra-Gawrońska, Bez dzieciństwa; S. Szal, Pamięć – drogą do wyzwolenia), dostęp: 03.01.2014.

www.zbrodniawolynska.pl/swiadkowie-mowia, dostęp: 03.01.2014.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line