Recht auf Heimat. Literackie echa górnośląskiej turystyki ojczyźnianej

Katarzyna Kuchowicz

Abstrakt

Recht auf Heimat. Literary Echoes of the Upper-Silesian Homeland Tourism

The notion of Recht auf Heimat (right to homeland), popular in the 1950s, was one of the most important postulates of Charta der deutschen Heimatvertriebenen (Charter of the German Expellees). The assumptions of this document have never been fully implemented; first and foremost, the return of the expellees to their native lands has been impossible. Since the re-settlement in the abandoned territories was, for various reasons, out of the question, an attractive, and often the only possible, form of encountering one’s home country, were excursions, which Anna Borne and Andrzej Doliński referred to as “homeland tourism.”
Adopting criteria of a small-scope theory, the article analyzes literary echoes of the Upper-Silesian homeland tourism on the example of memoirs whose authors originated from Gleiwitz: Horst Bieniek, Wolfgang Bittner and Wolfgang Bukowski. The Recht auf Heimat postulate and the poetics of Vertreibungsliteratur provide the context for the considerations. The main objective of the article is to answer the question in what way homeland tourism exerted influence on forcibly repatriated writers and how it shaped the image of the visited places.
Słowa kluczowe: Horst Bienek, Wolfgang Bittner, Wolfgang Bukowski, Górny Śląsk, mała ojczyzna, przymusowe migracje, II wojna światowa
References

Bibliografia podmiotowa

Bienek H., Brzozy wielkie piece. Dzieciństwo na Górnym Śląsku, tłum. W. Szewczyk, Gliwice 1991.

Bienek H., Podróż krainę dzieciństwa. Spotkanie ze Śląskiem (wydanie dwujęzyczne), tłum. M. Podlasek-Ziegler, Gliwice 1993.

Bienek H., Stopniowe zamieranie krzyku, tłum. M. Podlasek-Ziegler, Gliwice 2000.

Bittner W., Gleiwitz heißt heute Gliwiceeine deutsche-polnische Gesichte. Gliwice zwano kiedyś Gleiwitz: historia niemiecko-polska, Oberhausen, Wrocław 2003.

Bukowski W., Als wir jung in Gleiwitz waren..., Dülmen 2014.

 

Bibliografia przedmiotowa

Borne H., Doliński A., Organizacja turystyki, Warszawa 1998.

Charta der deutschen Heimatvertriebenen, http://www.bund-der-vertriebenen.de/charta-der-deutschen-heimatvertriebenen.html, dostęp: 28.04.2016.

Dziuban Z., Doświadczenie [w:] Kulturowe studia miejskie. Wprowadzenie, red. E. Rewers, Warszawa 2014.

Halicka B., Polski Dziki Zachód. Przymusowe migracje kulturowe oswajanie Nadodrza 1945–1948, tłum. A. Łuczak, Kraków 2015.

Helbig L.F., Der ungeheure Verlust: Flucht und Vertreibung in der deutschsprachigen Belletristik der Nachkriegszeit. 3., um den aktuellen Forschungsstand und eine Register ergänzte Auflage, Wiesbaden 1996.

Horst Bienek – Ein Schriftsteller in den Extremen des 20. Jahrhunderts, red. V. Nolte, R. Laube, Göttingen 2012.

Horst Bienek, http://www.literaturportal-bayern.de/autorenlexikon?task=lpbauthor.default&pnd=118510754, dostęp: 1.05.2016

Kuchowicz K., Pielgrzymka do ojczyzny. Horsta Bienka powrót do Gliwic, „Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ Nauki Humanistyczne” 2015, nr 10.

Mach A., Poetyka postpamięci etyka świadkowania badaniach Marianne Hirsch, „Humanistyka XXI wieku. Rocznik Doktorantów Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego” 2010, nr 1.

Mikołajczak M., Geografia wyobrażona regionu – wstęp do regionalnej komparatystyki [w:] Geografia wyobrażona regionu. Literackie figury przestrzeni, red. D. Kalinowski, M. Mikołajczak, A. Kuik-Kalinowska, Kraków 2014.

Mrożek S., Gleiwitz heißt heute Gliwice. Horst Bieneks und Wolfgang Bittners Reiseerinnerungen an die oberschlesische Heimat im Spannungsfeld der Regionalität und Universalität [w:] Silesia in litteris servata. Paradigmen der Erinnerung in Texten schlesicher Autoren nach 1945, cz. 2, red. E. Białek, P. Zimniak, Drezno 2010.

Nieszczerzewska M., Wyobraźnia [w:] Kulturowe studia miejskie. Wprowadzenie, red. E. Rewers, Warszawa 2014.

Święch J., Wygnanie. Prolegomena do tematu [w:] Narracja tożsamość. Antropologiczne problemy literatury, t. 2, red. W. Bolecki, R. Nycz, Warszawa 2004.

Traba R., Żurek R. Vertreibung czy „przymusowe wysiedlenia”? Polsko-niemiecki spór pojęcia, pamięć sens uprawiania polityki wobec historii [w:] Przełom wyzwanie. XX lat polsko-niemieckiego Traktatu dobrym sąsiedztwie przyjaznej współpracy 1991–2011, red. W.M. Góralski, Warszawa 2011.

Tuan Y.-F., Przestrzeń miejsce, tłum. A. Morawińska, Warszawa 1987.

Welzer H., Moller S., Tschuggnall K., „Dziadek nie był nazistą”. Narodowy socjalizm Holokaust pamięci rodzinnej, tłum. P. Masłowski [w:] Pamięć zbiorowa kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, red. M. Saryusz-Wolska, Kraków 2009 (Horyzonty Nowoczesności).

Więckowski M., Turystyka na obszarach przygranicznych Polski, Warszawa 2010.

Wypędzeni ze Wschodu, red. H.-J. Bömelburg, R. Stößinger, R. Traba, tłum. J. Górny in., Olsztyn 2001.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line