Żydówki w relacjach Polek   więzionych w KL Ravensbrück

Kazimierz Adamczyk

Abstrakt

Badacze losów więźniów uratowanych z niemieckich obozów koncentracyjnych i leczonych w Szwecji piszą o antysemickich postawach wśród ocalonych Polek i Polaków. W artykule analizowane są wspomnienia i zeznania Polek więzionych w Ravensbrück dobrane ze względu na pojawiające się w nich odniesienia do mordu dokonanego na żydowskich kobietach. Polkom bezpośrednio poddanym terrorowi nazistowskiemu przypada rola ofiary-więźnia obozu i jednocześnie świadka Zagłady. W ich relacjach los Żydówek jest najczęściej nieobecny lub sygnalizowany jedynie kilkuzdaniową uwagą. Na tle tego dominującego milczenia o sytuacji Żydówek w obozie wyróżniają się wspomnienia Janiny Fabierkiewicz-Szyrkowej, Karoliny Lanckorońskiej, Zofii Krzyżanowskiej, Marii Rutkowskiej-Kurcyuszowej. W artykule relacjom tym poświęcono więcej uwagi.

Słowa kluczowe: Ravensbrück, więźniarki-Polki, więźniarki-Żydówki, antysemityzm, świadectwo, Zagłada
References

Agassi J.B., The Jewish Women Prisoners of Ravensbrück: Who Were They?, Lubbock, Texas, 2014.

Augustynowicz J., Jacek Ravensbrück, Warszawa 1972.

Bauer Y., Przemyśleć Zagładę, tłum., J. Giebułtowski, J. Surewicz, Warszawa 2016.

Brzosko-Mędryk D., „Mury” Ravensbrück, Warszawa 1979.

Chrobakowa K., Ostatnia selekcja [w:] Serca niezagasłe. Wspomnienia więźniarek Ravensbrück, wyb. M. Kogut-Piotrowska, A. Gierczak, oprac. A. Gierczak, wstęp J. Zaborowski, Warszawa 1979.

Dobaczewska W., Kobiety Ravensbrück, Warszawa 1946.

Dobaczewska W., Społeczeństwo nie tej ziemi, Łódź 1979.

Dzieło literackie jako źródło historyczne, red. J. Sławiński, Z. Stefanowska, ­Warszawa 1978.

Erntefest. Zapomniany epizod Zagłady 3–4 listopada 1943, red. W. Lenarczyk, D. ­Libionka, Lublin 2009.

Fabierkiewicz-Szyrkowa J., Gdzie nie śpiewały ptaki…, Warszawa 1972.

Giloh M., Odmienne sylwetki przybyłych do Szwecji więźniów pochodzenia żydowskiego nieżydowskiego, ocalałych obozów koncentracyjnych na ziemiach polskich, „Zagłada Żydów. Studia Materiały” 2012, nr 8.

Grabowska M., Grupa doświadczalnie operowanych ostatnich miesiącach obozu Ravensbrück [w:] Ravensbrück. Wspomnienia dla pamięci pokoleń, oprac. A. Burdówna in., Łódź 1970.

Helm S., Kobiety Ravensbrück. Życie śmierć hitlerowskim obozie koncentracyjnym dla kobiet, tłum. K. Bażyńska-Chojnacka, P. Chojnacki, Warszawa 2017.

Kępiński A., Refleksje oświęcimskie, wyb. wstęp Z.J. Ryn, Kraków 2005.

Kiedrzyńska W., Ravensbrück. Kobiecy obóz koncentracyjny, Warszawa 1965.

Kłonczyński A., My Szwecji nie porastamy mchem. Emigranci polscy Szwecji latach 1945–1980, Gdańsk 2012.

Krupa B., Wspomnienia obozowe jako specyficzna odmiana pisarstwa historycznego, Kraków 2006.

Krwawa środa. 3 listopada 1943 roku pamięci świadków, wyb., oprac. K. Czuryszkiewicz, B. Siwek-Ciupak, Lublin 2013.

Krzyżanowska Z., Czarna flaga, Warszawa 1960.

Lanckorońska K., Wspomnienia wojenne, wstęp L. Kalinowski, E. Orman, Kraków 2003.

Mówią świadkowie Ravensbrück, wyb., wstęp, oprac. E.S. Kruszewski, Kopenhaga 2001.

Mury. Harcerska konspiracyjna drużyna Ravensbrück. Wspomnienia, materiały do gawęd, oprac. J. Kantor, red. A. Szefer, Katowice 1986.

Persson S., Białe autobusy. Pakt Himmlerem niezwykła akcja ratowania więźniów obozów, tłum. Z. Kunert, Warszawa 2012.

Przetrwałam. Doświadczenia kobiet więzionych czasach nazizmu stalinizmu, wyb., oprac. M. Buko, K. Madoń-Mitzner, M. Szymańska, Warszawa 2017.

Rutkowska-Kurcyuszowa M., Kamyki Dawida. Wspomnienia pensji Panny Plater. Obóz Wielkiej Polski. Obóz Narodowo-Radykalny obronie Warszawy 1939. FKL Ravensbrück, Katowice 2005.

Sterkowicz S., Kobiecy obóz koncentracyjny Ravensbrück, Włocławek 2006.

Truszkowska-Kuliniczowa A., Mój wiek XX. Wspomnienia, Szczecin 2004.

Woźniakówna M., Obóz koncentracyjny dla kobiet. Ravensbrück, Poznań 1946.

Wysznacka M., Bestie ludzie (Ravensbrück–Szwecja), Włocławek 1947.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line