Reinventing Saint Francis: Józef Wittlin, Anti-Semitism, and the Idea of Modern Sainthood

Joanna Rzepa

Abstrakt
Artykuł omawia literacką konstrukcję ideału współczesnej świętości w twórczości Józefa Wittlina. Artykuł dowodzi, że Wittlinowskie poszukiwanie nowego modelu świętości, która mogłaby odpowiedzieć na wyzwania epoki nowoczesności, wpisuje się w dwudziestowieczne spory teologiczne dotyczące znaczenia i wartości tradycyjnie pojmowanej hagiografii. Artykuł pokazuje, że refleksje Wittlina były inspirowane wpływową pracą Paula Sabatiera Vie de saint François d’Assise (Życie świętego Franciszka z Asyżu) oraz związane z bezpośrednim kontekstem społeczno-politycznym (wojną polsko-ukraińską oraz rosnącym antysemityzmem). W swojej twórczości Wittlin przedstawia świętego Franciszka jako świętego na miarę epoki nowoczesnej, który wykazuje się radykalną empatią w stosunku do ludzi prześladowanych i marginalizowanych, przede wszystkim Żydów. Reagując na nasilający się antysemityzm, który znajdował uznanie w środowiskach narodowych i katolickich, Wittlin ukazuje świętego Franciszka jako działacza społecznego skupiającego się na cierpieniu tych, którzy są odrzucani przez społeczeństwo jako godni pogardy i naznaczeni „innością”.
Słowa kluczowe: Józef Wittlin, Paul Sabatier, hagiography, sainthood, St Francis, anti-Semitism, modernist theology
References
Bauman Z., Modernity and the Holocaust, New York: Cornell University Press, 1991.
Catholicism Contending with Modernity: Roman Catholic Modernism and Anti-Mo­dernism in Historical Context, ed. D. Jodock, Cambridge: Cambridge University Press, 2000.
Chesterton G.K., Saint Francis of Assisi, London: Hodder and Stoughton, 1923.
Crane R.F., Passion of Israel: Jacques Maritain, Catholic Conscience, and the Holocaust, Scranton, PA: University of Scranton Press, 2010.
Cudak R., “‘Otom przed Tobą, Abraham’: Lektura wiersza Józefa Wittlina ‘Trwoga przed śmiercią’” [“I, Abraham, Stand before You”: A Reading of the Poem “Fear of Death” by Józef Wittlin] [in:] Studia o twórczości Józefa Wittlina [Studies on the Writings of Józef Wittlin], ed. I. Opacki, Katowice: Uniwersytet Śląski, 1990.
Davies N., God’s Playground A History of Poland: Volume II: 1795 to the Present, ­Oxford–New York: Oxford University Press, 2005.
Delehaye H., The Legends of the Saints: An Introduction to Hagiography, trans. V.M. Crawford, London: Longmans, Green, and Co., 1907.
Delehaye H., Work of the Bollandists through Three Centuries, 1615–1915, Princeton: Princeton University Press, 1922.
Disciplinary Decrees of the General Councils: Text, Translation and Commentary, ed. H.J. Schroeder, St Louis: Herder, 1937.
Doran S., The Culture of Yellow, or, the Visual Politics of Late Modernity, London: Bloomsbury, 2013.
Eliot T.S., After Strange Gods, London: Faber & Faber, 1934.
Faure G., Pèlerinages d’Italie: au pays de Saint François d’Assise et de Sainte Catherine de Sienne, Paris: Perrin, 1920.
Francis of Assisi: Early Documents, ed. R.J. Armstrong, J.A.W. Hellmann, W.J. Short, trans. R.J. Armstrong and others, 3 vols, New York: New York City Press, 1999–2001.
Friedman Ph., “The Jewish Badge and the Yellow Star in the Nazi Era,” Historia Judaica 1955, 17.
Gwynn A., “The Bollandists: Past and Present,” Studies: An Irish Quarterly Review 1946, vol. 35, no. 137.
Hagen W.W., “The Moral Economy of Popular Violence: The Pogrom in Lwów, November 1918” [in:] Antisemitism and Its Opponents in Modern Poland, ed. R. Blobaum, Ithaca, NY: Cornell University Press, 2005.
Jacques Maritain and the Jews, ed. R. Royal, Notre Dame, IN: University of Notre Dame Press, 1994.
Jenkins P., The Great and Holy War: How World War I Became a Religious Crusade, New York: HarperOne, 2014.
Josephus, “Against Apion, or on the Antiquity of the Jews” [in:] Josephus, The Life. Against Apion, with an English translation H.St.J. Thackeray, Loeb Classical Library, 186, London: William Heinemann, 1961.
Kisch G., “The Yellow Badge in History,” Historia Judaica 1957, 19.
Kosakowska E., “The War as a Myth: The Analysis of a Development of the Religious Imagery in Joseph Wittlin’s The Salt of the Earth” [in:] Between Lvov, New York, and Ulysses’ Ithaca: Józef Wittlin: Poet, Essayist, Novelist, ed. A. Frajlich, Toruń: Nicholas Copernicus University, 2001.
Kossert A., “Founding Father of Modern Poland and Nationalistic Antisemite: Roman Dmowski” [in:] In the Shadow of Hitler: Personalities of the Right in Central and Eastern Europe, ed. R. Haynes, M. Rady, London: I.B. Tauris, 2011.
Little A.G., “The Seventh Centenary of St. Francis of Assisi (1226–1926)” [in:] Franciscan Essays II, ed. F.C. Burkitt, H.E. Goad, A.G. Little, Manchester: University Press, 1932.
Maritain J., “À propos de la question juive” [On the Jewish Question], La Vie spirituelle [The Spiritual Life], July 1921, 2 (4).
Opalski M. M., “Wiadomości Literackie: Polemics on the Jewish Question, 1924–1939” [in:] The Jews of Poland between Two World Wars, ed. Y. Gutman and others, Hanover, NH: Brandeis University Press, 1989.
Peters U., Franz von Assisi, Tübingen: Mohr, 1912.
Polonsky A., “‘Why did they hate Tuwim Boy so much?’ Jews and ‘Artificial Jews’ in the Literary Polemics in the Second Polish Republic” [in:] ed. R. Blobaum, Ithaca, NY: Cornell University Press, 2005.
Porter[-Szűcs] B., “Anti-Semitism and the Search for a Catholic Modernity” [in:] Antisemitism and Its Opponents in Modern Poland, ed. R. Blobaum, Ithaca, NY: Cornell University Press, 2005.
Sabatier P., Vie de saint François d’Assise, Paris: Libraire Fischbacher, 1893 (in English as Life of St. Francis of Assisi, trans. L.S. Houghton, London: Hodder and Stoughton, 1894; in German as  Das Leben des heiligen Franz von Assisi, trans. M. Lisco, Berlin: De Gruyter, 1895).
Saitschick R., Franziskus von Assisi, München: C.H. Beck, 1917.
Schultenover D.G., A View from Rome: On the Eve of the Modernist Crisis, New York: Fordham University Press, 1993.
Sokolow N., “Henri Bergson’s Old-Warsaw Lineage” [in:] L.S. Dawidowicz, The Golden Tradition: Jewish Life and Thought in Eastern Europe, Syracuse, NY: Syracuse University Press, 1996.
Talar C.J.T., “Discourse on Method: Hippolyte Delehaye’s Légendes hagiographiques” [in:] Medieval Saints in Late Nineteenth Century French Culture: Eight Essays, ed. E. Emery, L. Postlewate, Jefferson, NC: McFarland & Co., 2004.
Talar C.J.T., “Saint of Authority and the Saint of the Spirit: Paul Sabatier’s Vie de saint François d’Assise” [in:] Sanctity and Secularity during the Modernist Period: Six Perspectives on Hagiography Around 1900, ed. L.F. Barmann, C.J.T. Talar, Brussels: Société des Bollandistes, 1999.
Thomas of Celano, The Life of Saint Francis.
U.S. Catholic Historian, 2007, 25(1): Pascendi dominici gregis 1907–2007: Centennial Essays on Responses to the Encyclical on Modernism.
Van der Wall, E., The Enemy Within: Religion, Science, and Modernism, Wassenaar: NIAS, 2007.
Vauchez A., Francis of Assisi: The Life and Afterlife of a Medieval Saint, trans. M.F. Cusato, New Haven: Yale University Press, 2012.
Ventresca R.A., “Jacques Maritain and the Jewish Question: Theology, Identity and Politics,” Studies in Christian–Jewish Relations 2007, 2 (2).
Williams B., The Franciscan Revival in the Anglican Communion, London: Darton, Longman and Todd, 1982.
Wittlin J., [Diaries], 12 vols, unpublished.
Wittlin J., Listy [Letters], ed. T. Januszewski, Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza, 1996.
Wittlin J., Orfeusz w piekle XX wieku [Orpheus in the Inferno of the Twentieth Century], Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2000.
Wittlin J., Pisma pośmiertne i inne eseje [Posthumous Writings and Other Essays], ed. J. Zieliński, Warszawa: Biblioteka Więzi, 1991.
Wittlin J., Poezje [Poems], Warszawa: PIW, 1978.
Wittlin J., Święty Franciszek z Asyżu [Saint Francis of Assisi], Warszawa: Biblioteka Więzi, 1997.
Wittlin J., “W obronie książek niemieckich” [In Defence of German Books], Wiadomości Literackie [Literary News], 7 May 1933.
Yurieff Z., Joseph Wittlin, New York: Twayne Publishers, 1973.
Zajączkowski R., “Korespondencja między Józefem Wittlinem i Romanem Brandstaetterem” [Correspondence between Józef Wittlin and Roman Brandstaetter], Tematy i Konteksty, 2012, 2(7).
Zajączkowski R., “Wolne usta poety: Ethos słowa Józefa Wittlina” [The Poet’s Free Lips: Józef Wittlin’s Verbal Ethics], Ethos [Ethos] 2012, 97/98.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line