List więzienny w świetle rygorów cenzury. Rekonesans

Grzegorz Banasik

Abstrakt

Prison Letters in Light of Censorship. A Reconnaissance

This article is a preliminary survey of the prison epistolography of political prisoners from the time of the Polish People’s Republic. By analysing published prison letters of Czesław Bielecki, Gaja and Jacek Kuroń, as well as letters addressed to Izabela Jarosińska the author elucidates the influence of censorship on the form and subject matter of prison correspondence. Stanisław Barańczak’s typology of limitations imposed on the prison letter by censorship, as well as Marta Fik’s notion of the censor as co-author, constitute a crucial reference point for the current analysis. The article also examines the frequency of prison communication, the material aspect (appearance) of the letter, its volume, and the restrictions in choosing the addressee; an attempt is also made to delimit the “safe” thematic boundaries, which the imprisoned could navigate in their epistolary writings. Finally, a characteristic is provided of the specific strategies adopted in the fight with censorship, particularly focusing on the methods of outsmarting the censor, such as coding information by means of metaphors and allusions or through the use of Aesopian language.

Słowa kluczowe: prison letters, literature of personal documents, democratic opposition, Polish People’s Republic, censorship
References

Barańczak S., Horyzont absolutny [w:] tegoż, Tablica z Macondo. Osiemnaście prób wytłumaczenia, po co i dlaczego się pisze, Londyn 1990.

Bielecki C., Z celi do celi. Listy do żony, Londyn 1990.

Bikont A., Łuczywo H., Jacek, Warszawa 2018.

Budrowska K., Literatura i pisarze wobec cenzury PRL (1948–1958), Białystok 2009.

Chwastyk-Kowalczyk J., Cenzurowanie korespondencji w okresie stanu wojennego [w:] Nie po myśli władzy. Studia nad cenzurą i zakresem wolności słowa na ziemiach polskich od wieku XIX do czasów współczesnych, red. M. Degen, M. Żynda, Toruń 2012.

Fik M., Cenzor jako współautor [w:] Literatura i władza, red. B. Wojnowska, Warszawa 1996.

Havel V., Listy do Olgi (czerwiec 1979 – wrzesień 1982). Wybór, wybór i wstęp J. Baluch, tłum. E. Szczepańska, Warszawa, Wrocław 1993.

Iredyński I., Listy z więzienia, wybór, oprac., wstęp, przypisy i posłowie M. Sołtysik, Warszawa 2015.

Kuroniowie G. i J., Listy jak dotyk, Warszawa 2014.

Kuroń J., Wiara i wina. Do i od komunizmu, Warszawa 1990.

Modzelewski K., Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca, Warszawa 2013.

Ocenzurowane. Listy do więzienia 1985–1986, wybór i oprac. I. Jarosińska, Warszawa 2012.

Olaszek J., Jan Walc. Biografia opozycjonisty, Warszawa 2018.

Pawlicki A., Kompletna szarość. Cenzura w latach 1965–1972. Instytucja i ludzie, Warszawa 2001.

Rodak P., Między zapisem a literaturą. Dziennik polskiego pisarza w XX wieku (Żeromski, Nałkowska, Dąbrowska, Gombrowicz, Herling-Grudziński), Warszawa 2011.

Sam na sam z Polską Ludową. Z cenzorem rozmawia J. Pruszyńska, „Rzeczpospolita”, 15–16.04.2000.

Waligórska B., Listy z Cytadeli 1886, oprac. M. Rudaś-Grodzka, Warszawa 2018.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line