The World as an Ironist's Playground: Reflections on Józef Wittlin's “The Salt of the Earth”

Wojciech S. Wocław

Abstrakt

This article tries to characterize irony in Józef Wittlin's The Salt of the Earth, also in reference to the author’s other texts. The author refers to the most important twentieth century methodology of the study of irony as well as to the scholars who study Wittlin’s work, including: D. S. Muecke, D. Sperber i D. Wilson, B. Alleman, W. Szturc, P. Łaguna oraz K. Jakowska, Z. Yurieff, and E. Wiegandt.

Here, irony is treated as the attitude of a worldview that formed in part due to the experience of World War I. Thanks to the ironic view of reality (which in the very text of The Salt of the Earth is evident, for example, at the stylistic level) the author succeeds in saving his own world of values, which in this way is subject to Bakhtinian carnivalization.

Słowa kluczowe: Józef Wittlin, The Salt of the Earth, irony, experience of World War I
References
Allemann B., “O ironii jako kategorii literackiej,” trans. M. Dramińska-Joczowa [in:] Ironia, ed. M. Głowiński, Gdańsk 
Doda A., Ironia i ofiara, Poznań 2007. 
Dybciak K., “Sól ziemi i głos Orfeusza (O Józefie Wittlinie),” Więź 1983, no. 7. 
Fryde L., “O prozie Wittlina” [in:] idem, Wybór pism krytycznych, ed. A. Biernacki, Warszawa 1966. 
Gawliński S., “Hardy imperatyw,” Tygiel Kultury 2003, no. 1–
Gębala S., “Odpowiedzialność za słowo,” Ruch Literacki 1982, no. 2. 
Heretz L., “The Great War and the Desintegration of the Traditional Peasant Worldview in Józef Wittlin’s Salt of the Earth” [in:] Between Lvov, New York and Ulysses’ Ithaca: Józef Wittlin Poet Essayist Novelist, ed. A. Frajlich, New York 2001. 
Hofmannsthal H. von, “The Irony of Things” [in:] idem, An Impossible Man, trans. A. Stillmark, Cambridge 2016. 
Jakowska K., Z dziejów ekspresjonizmu w Polsce. Wokół „Soli ziemi”, Wrocław 1977. 
Kmita J., “Konieczne serio ironisty” [in:] idem, Konieczne serio ironisty: o przekształcaniu się problemów filozoficznych w kulturoznawcze, Poznań 2007. 
Kubiak Z., “Polski homeryda” [in:] J. Wittlin, Sól ziemi, Warszawa 1979. 
Ligęza W., “Świadek czasów i wyznawca wiecznych wartości. O poezji Józefa Wittlina” [in:] idem, Jaśniejsze strony katastrofy, Kraków 2001. 
Łaguna P., Ironia jako postawa i jako wyraz (z zagadnień teoretycznych ironii), Kraków–Wrocław 1984.
Maciejewska I., “Doświadczenie wielkiej wojny – Józef Wittlin” [in:] Poeci dwudziestolecia międzywojennego, vol. 2, ed. eadem, Warszawa 1982. 
Miłosz Cz., „Mój Wittlin,” Dekada Literacka 2001, no. 5–6. 
Muecke D.S., “Ironia: podstawowe klasyfikacje,” trans. G. Cendrowska [in:] Ironia, ed. M. Głowiński, Gdańsk 2002. 
Olejniczak J., “Między ‘Pan jest literat’ a ‘jestem tylko pisarzem.’ O powinnościach i zobowiązaniach literatury Józefa Wittlina),” Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, ed. I. Opacki, Katowice 1990. 
Prokop J., “Józef Wittlin” [in:] Obraz literatury polskiej XIX i XX wieku. Literatura polska w okresie międzywojennym, ed. J. Kądziela, J. Kwiatkowski, I. Wyczańska, vol. 2, Kraków 1979. 
Sperber D., Wilson D., “Irony and the Use-Mention Distinction” [in:] Radical Pragmatics, ed. Peter Cole, New York 1981. 
Starowieyska-Morstinowa Z., Ci, których spotykałam, Kraków 1962. 
Szturc W., Ironia romantyczna. Pojęcie, granice i poetycka, Warszawa 1992. 
W. Kayser, Próba określenia istoty groteskowości, trans. R. Handke, Pamiętnik Literacki 1979, vol. 4. 
Walczuk A., Irony as a Mode of Perception and Principle of Ordering Reality in the Novels of Muriel Spark, Kraków 2005. 
Wiegandt E., “Wstęp” [in:] J. Wittlin, Sól ziemi, Wrocław 1991. 
Wilkoszewska K., Wariacje na postmodernizm, Kraków 2000. 
Wittlin J., “Postscriptum do Soli ziemi po trzydziestu pięciu latach” [in:] idem, Sól ziemi, Warszawa 1979.
Wittlin J., Wybór poezji, Kraków 1998. Wittlin-Lipton E., From One Day to Another, Madrid 2011.
Wocław W.S., “Pytanie o Wittlina – spojrzenie na całość w roku 2011,” Fraza 2011, no. 3–4. 
Wyka K., “Powieść o cierpliwym piechurze” [in:] idem, Stara szuflada, Kraków 1967. 
Yurieff Z., Józef Wittlin, trans. M. Szczubiałka, Warszawa 1997 (the English version: Z. Yurieff, Joseph Wittlin, New York 1973).

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line