Romantyczny intelektualizm w Dzienniku nieciągłym Zygmunta Lubicz-Zaleskiego 

Karol Samsel

Abstrakt

Romantic Intellectualism in Dziennik nieciągły by Zygmunt Lubicz-Zaleski

This study attempts to depict the complicated image of Zygmunt Lubicz-Zaleski (1882–1967) as an intellectual writer, whose spiritual formation suggest both the innovativeness of ideas and their intriguing anachronism. Th e intellectualism of the author of Relikwiarz buchenwaldzki spans in a very baffl ing way the space between Romantic and neo-Romantic infl uences and the modernist movement; this is manifested with full force by his Dziennik nieciągły set down in the years 1904–1925, partly as a dream and experience journal – inspired by the ideas of Andrzej Towiański, Adam Mickiewicz, the ‘genesis’ period of Juliusz Słowacki, and works of Zygmunt Krasiński – that was also an unparalleled diary of civic virtue. Th e most suggestive depiction of this is found in the preface to Dziennik (that was added only in 1967), where Lubicz-Zaleski – while discussing the question of his own diaristic style – performs a criticism of ‘Proustism’ from a clearly egocentric, ‘Rousseaian’ standpoint.

Streszczenie:

Celem studium jest nakreślenie skomplikowanego wizerunku Zygmunta Lubicz-Zaleskiego (1882–1967) jako pisarza intelektualnego, którego formacja wewnętrzna sugeruje zarówno prekursorstwo myśli, jak i ich interesującą anachroniczność. Intelektualizm autora Relikwiarza buchenwaldzkiego zawieszony został w niezwykle frapujący sposób w przestrzeni pomiędzy romantycznymi i neoromantycznymi wpływami oraz modernistyczną formacją, co z całą siłą ujawnia jego Dziennik nieciągły spisywany w latach 1904–1925, między innymi jako dziennik snów i wrażeń inspirowany towianizmem, Adamem Mickiewiczem, Juliuszem Słowackim z jego fi lozofi ą genezyjską i Zygmuntem Krasińskim, a zarazem – jako wybitny diariusz postawy obywatelskiej. Nader wymowne pod tym względem pozostaje w Dzienniku… Słowo od autora (stworzone dopiero w 1967 roku), w którym Lubicz-Zaleski, rozpatrując problem własnego stylu dziennikowego, dokonuje krytyki „proustyzmu” z wyraźnie egocentrycznego, russoizującego stanowiska.

Słowa kluczowe: Zygmunt Lubicz-Zaleski, Dziennik nieciągły, romantyzm, modernizm, intelektualizm, Romanticism, Modernism, intellectualism
References

Craig E.G., Aktor i nadmarioneta [w:] tegoż, O sztuce teatru, wyb. G. Sinko, tłum. M. Skibniewska, wstęp i noty Z. Hübner, Warszawa 1985.

Dąbrowicz E., Poeta-anonim, „Sztuka Edycji” 2012, nr 3.

Fredro A., Trzy po trzy, oprac., wstęp K. Czajkowska, Warszawa 1977.

Goszczyński S., 4 czerwca 1842 roku, sobota [w:] tegoż, Dziennik Sprawy Bożej, oprac., wstęp Z. Sudolski przy współpr. W. Kordaczuk, M.M. Matusiak, t. 1, Warszawa 1984.

Kostkiewiczowa T., „Wiersze późne” jako kategoria historycznoliteracka (zarys problemu) [w:] Wobec romantyzmu. Studia i szkice ofi arowane Profesor Danucie Zamącińskiej-Paluchowskiej, red. M. Łukaszuk, M. Maciejewski, Lublin 2006.

Krasiński Z., Pokusa [w:] tegoż, Dzieła zebrane. Nowe wydanie, red. M. Strzyżewski, t. 6: Proza poetycka III, Toruń 2017.

Krasiński Z., Przedświt [w:] tegoż, Dzieła zebrane. Nowe wydanie, red. M. Strzyżewski, t. 2: Poematy, Toruń 2017.

Lubicz-Zaleski Z., Dziennik nieciągły (1904–1925), oprac., przyp. M. Willaume, Paryż–Łódź 1998.

Lubicz-Zaleski Z., Od autora [w:] tegoż, Dziennik nieciągły (1904–1925), oprac., i przyp.M. Willaume, Paryż–Łódź 1998.

Lubicz-Zaleski Z., Pamiętnik. Od Grotowic do Buchenwaldu (1939–1945), oprac., przyp. M. Willaume, Paryż–Łódź 1998.

Lubicz-Zaleski Z., Relikwiarz buchenwaldzki, oprac., posł. J. Zieliński, Warszawa 2016.

Lubicz-Zaleski Z., Zygmunt Krasiński. O dziele i życiu poety w setną rocznicę urodzin, Warszawa 1912.

Magnone L., Eugenia Sokolnicka. Pionierka psychoanalizy we Francji [w:] tejże, Emisariusze Freuda. Transfer kulturowy psychoanalizy do polskich sfer inteligenckich przed drugą wojną światową, t. 2, Kraków 2016.

Mickiewicz A., Śniła się zima [w:] tegoż, Dzieła, red. J. Krzyżanowski, t. 1: Wiersze, Warszawa 1955.

Müller G.W., Interfi gurality: A Study on the Interdependence of Literary Figures [w:] Intertextuality, red. H.F. Plett, Berlin–New York 1991.

Norwid C., Promethidion. Rzecz w dwóch dialogach z epilogiem [w:] tegoż, Pisma wszystkie, zebrał, tekst ustalił, wstęp i uwagi krytyczne J.W. Gomulicki, t. 3: Poematy, Warszawa 1971.

Notre école. Mémoires du lycée polonais Cyprian Norwid 1940–1946, Villard-de-Lans 2017.

Pasek J.Ch., Pamiętniki, z rękopisu wydał, wstęp, oprac. J. Czubek, Kraków 1929.

Rousseau J.J., Wyznania, wstęp, oprac. E. Rzadkowska, tłum. T. Żeleński (Boy), Wrocław 1978.

Rzewuski H., Ksiądz Marek [w:] tegoż, Pamiątki Soplicy, oprac. Z. Szweykowski, Wrocław 2004.

Sacha M.I., Skrawki, notatki, drobiazgi, relikwie. O poezji buchenwaldzkiej Zygmunta Lubicz-Zaleskiego, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2018, nr 1.

Słowacki J., Do pastereczki, siedzącej na druidów kamieniach w Pornic nad oceanem [w:] tegoż, Dzieła wybrane, wyb., przedm. M. Bizan, P. Hertz, t. 1: Wiersze i poematy, Warszawa 2009.

Słowacki J., Genezis z Ducha. Modlitwa [w:] tegoż, Dzieła wybrane, wyb., przedm. M. Bizan, P. Hertz, t. 1: Wiersze i poematy, Warszawa 2009.

Słowacki J., Ksiądz Marek. Poema dramatyczne we trzech aktach [w:] tegoż, Dzieła wybrane, wyb., przedm. M. Bizan, P. Hertz, t. 3: Dramaty, część druga, Warszawa 2009.

Słowacki J., Sen srebrny Salomei. Romans dramatyczny w pięciu aktach [w:] tegoż, Dzieła wybrane, wyb., przedm. M. Bizan, P. Hertz, t. 3: Dramaty, część druga, Warszawa 2009.

Talko L., Przedmowa [w:] Z. Lubicz-Zaleski, Dziennik nieciągły (1904–1925), oprac., przyp. M. Willaume, Paryż–Łódź 1998.

Towiański A., Biesiada [w:] tegoż, Biesiada. Wielki period, Kraków 2002.

Willaume M., Wstęp [w:] Z. Lubicz-Zaleski, Dziennik nieciągły (1904–1925), oprac., przyp. M. Willaume, Paryż–Łódź 1998.

Z dala od orkiestry, reż. R. Lewandowski, Polska 2017, 86 minut. Zieliński J., Posłowie [w:] Z. Lubicz-Zaleski, Relikwiarz buchenwaldzki, oprac., posł. J. Zieliński, Warszawa 2016.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line