Głosów zbieranie… (Wokół książki Joanny Tokarskiej-Bakir Pod klątwą. Społeczny portret pogromu kieleckiego i nie tylko o niej) 

Jacek Leociak

Abstrakt

Collecting Voices… (Remarks on Joanna Tokarska-Bakir’s Book Pod klątwą. Społeczny portret pogromu kieleckiego, and on Some Other Things)

The presentation of the contents and compositional layout of Joanna Tokarska-Bakir’s two-volume work Pod klątwą. Społeczny portret pogromu kieleckiego is guided by refl ections that go beyond a classical book review and a reconstruction of events that occurred on 4 July 1946. Th e interdisciplinary nature of Tokarska-Bakir’s work (history sensu stricto, social history, microhistory, ethnology, cultural anthropology and historical anthropology, discourse analysis, forensic science), the skilful fusion of intellectual discipline and methodological rigorousness with literary qualities, the revision of previously established interpretative conclusions (e.g., rebuttal of the provocation hypothesis), as well as the air of actuality (in the context of debates centred on the experience of post-war years and the historical roots of Polish identity) all make this book one of the greatest achievements of Polish humanities in recent times. Th is paper focuses on three things. Firstly, on the phenomenon of continuity and long duration that are revealed by the analysis of events from 4 July 1946. Secondly, on the pogrom themes: terror, macabre, bloodiness and the instruments of murder, Th irdly, on the compositional and generic structure of Joanna Tokarska-Bakir’s book.

Streszczenie:

Prezentacja zawartości i zamysłu kompozycyjnego dwutomowego dzieła Joanny Tokarskiej-Bakir Pod klątwą. Społeczny portret pogromu kieleckiego podporządkowana jest refl eksji wychodzącej poza recenzenckie omówienie książki i rekonstrukcję wydarzeń z 4 lipca 1946 roku. Interdyscyplinarny charakter pracy Tokarskiej-Bakir (historia sensu
stricto, historia społeczna, mikrohistoria, etnologia, antropologia kultury i antropologia historyczna, analiza dyskursu, kryminalistyka), fi nezyjne połączenie dyscypliny intelektualnej i rygoryzmu metodologicznego z walorami literackimi, rewizja dotychczasowych ustaleń interpretacyjnych (na przykład obalenie tezy o prowokacji), a także szczególny walor
aktualności (w kontekście debat nad doświadczeniem czasów tuż po wojnie i historycznymi źródłami polskiej tożsamości) czyni z tej książki jedno z najwybitniejszych dzieł polskiej humanistyki ostatnich lat. Artykuł skupia się na trzech sprawach. Po pierwsze, na fenomenie ciągłości i długiego trwania, który analiza wydarzeń z 4 lipca 1946 roku  dsłania. Po drugie, na topice pogromowej: groza, makabra, krew i narzędzia mordu. Po trzecie, na strukturze kompozycyjnej i gatunkowej książki Joanny Tokarskiej-Bakir.

Słowa kluczowe: pogrom kielecki 1946, antysemityzm, etnologia i antropologia kulturowa, stosunki polsko-żydowskie po II wojnie światowej, Kościół katolicki wobec Żydów, 1946 Kielce Pogrom, antisemitism, cultural ethnology and anthropology, post- WWII Polish–Jewish relationships, Jews and the Catholic Church
References

Bp Kaczmarek i bp Kubina o pogromie kieleckim, „Gazeta Wyborcza Świąteczna”, 1–2.03.2008.

Cała A., Wizerunek Żyda w polskiej kulturze ludowej, Warszawa 1992.

Domańska E., Przyczynek do biografi i intelektualnej Haydena White’a [w:] H. White, Proza historyczna, tłum. R. Borysławski i in., red. E. Domańska, Kraków 2009.

Eichenbaum B., Jak jest zrobiony „Płaszcz” Gogola [w:] Rosyjska szkoła stylistyki, wyb., oprac. M.R. Mayenowa, Z. Saloni, Warszawa 1970.

http://stryszawa-swanna.pl/lipiec-miesiac-poswiecony-krwi-chrystusowej/, dostęp:13.01.2019.

https://wobroniewiaryitradycji.wordpress.com/2018/06/30/lipiec-miesiacem-czci-krwi-chrystusa-zanurzajmy-w-niej-wszystkie-nasze-sprawy/, dostęp: 13.01.2019.

https://www.newsweek.pl/polska/minister-anna-zalewska-nie-wie-kto-mordowal-zydow-w-kielcach-i-jedwabnem/ex3hvsm, dostęp: 13.01.2019.

Modras R., Kościół katolicki i antysemityzm w Polsce w latach 1933–1939, tłum. W. Turopolski, Kraków 2004.

Paweł Biskup, Sługa Sług Bożych, razem z Ojcami Świętego Soboru na Wieczną Rzeczy Pamiątkę, Deklaracja o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich, „Znak” 1983, nr 2–3.

Radzik Z., Oskarżenie Żydów o bogobójstwo w starożytnym chrześcijaństwie [maszynopis powielony].

Szaynok B., Wokół nowej książki o pogromie Żydów w Kielcach, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2018, nr 14.

Szymaniak K., Trup, wampir i orzeł. Polski romantyzm w kulturze jidysz u progu dwudziestolecia międzywojennego [w:] Polacy – Żydzi. Kontakty kulturowe i literackie, red. E. Prokop-Janiec, Kraków 2014.

Tokarska-Bakir J., Legendy o krwi. Antropologia przesądu, Warszawa 2008.

Tokarska-Bakir J., Odpowiedź na recenzje Bożeny Szaynok i Marcina Zaremby, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2018, nr 14.

Tokarska-Bakir J., Okrzyki pogromowe. Szkice z antropologii historycznej Polski lat 1939–1946, Wołowiec 2012.

Tokarska-Bakir J., Pod klątwą. Społeczny portret pogromu kieleckiego, t. 1–2, Warszawa 2018.

Tokarska-Bakir J., Żydzi u Kolberga, „Res Publika Nowa” 1999, nr 7–8.

Wokół pogromu kieleckiego, red. Ł. Kamiński, J. Żaryn, Warszawa 2006.

Zaremba M., CV pogromu, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2018, nr 14.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line