Genealogia utraty. Pamięć Holokaustu w literaturze trzeciego pokolenia polskich Żydów 

Małgorzata Golik

Abstrakt

Genealogy of Loss: Holocaust Memory in the Work of Piotr Paziński and Third-Generation Polish Jews

This paper concerns the literary output of third-generation Polish Jews, especially the compositions of Piotr Paziński, who is the most recognized member of this generation. An analysis of the literary achievement of this author brings to light the features characteristic for the entire group and elucidates the way its representatives perceive the  Holocaust and the history of Jews in Poland. Most space in third-generation works is taken up by the writers’ struggle with memory, as authors attempt to grasp and safeguard the memories of a world which gradually slips into obscurity, and to revive a bygone reality. Nevertheless, they approach this challenge diff erently than the generation of their parents, which was touched by family trauma, or the very survivors themselves.

Streszczenie:

Artykuł poświęcony jest twórczości literackiej tzw. trzeciego pokolenia polskich Żydów, a w szczególności utworom Piotra Pazińskiego, będącego najbardziej rozpoznawalnym głosem tej generacji. Analiza dorobku literackiego tego autora pozwala ukazać cechy charakterystyczne dla całego pokolenia oraz sposób, w jaki jego przedstawiciele
patrzą na Holokaust i przeszłość Żydów w Polsce. Najwięcej miejsca w utworach trzeciopokoleniowych zajmują zmagania pisarzy z pamięcią. Twórcy podejmują próbę uchwycenia i przechowania wspomnień o odchodzącym w zapomnienie świecie, a także wskrzeszania minionej rzeczywistości. Robią to jednak inaczej niż dotknięte rodzinną
traumą pokolenie ich rodziców czy też sami ocalali.

Słowa kluczowe: Piotr Paziński, Holokaust, polscy Żydzi, trzecie pokolenie, pamięć, the Holocaust, Polish Jews, third generation, memory
References

Alphen van E., W pułapce wizerunków, tłum. R. Sendyka, „Teksty Drugie” 2009, nr 5.

Alphen van E., Zabawa w Holocaust, tłum. K. Bojarska, „Literatura na Świecie” 2004, nr 1–2.

Alphen van E., Sendyka R., Bojarska K., Afekt, trauma i rozumienie. Sztuka ponad granicami wyobraźni, „Teksty Drugie” 2012, nr 4.

Bar-On D., Fear and Hope: Th ree Generations of the Holocaust, Cambridge 1995.

Bojarska K., Wydarzenia po Wydarzeniu. Białoszewski, Richter, Spiegelman, Warszawa 2012.

Budzik J., Bliskie spotkania trzeciej generacji [w:] Jak się miewa bestia? Pięć dramatów o trzecim pokoleniu po Zagładzie, wyb., oprac. J. Budzik, Kraków 2017.

Budzik J., Wprowadzenie [w:] Work in progress. Konfrontacje trzeciego pokolenia po Zagładzie, red. J. Budzik, Kraków 2018.

Cuber M. (Tomczok M.), Metonimie Zagłady. O polskiej prozie lat 1987–2012, Katowice 2013.

Czyżak A., Strategie topo-biografi czne Piotra Pazińskiego, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica” 2016, nr 4.

Danek O., Trzecie pokolenie polskich Żydów po Holokauście. Pomiędzy budowaniem tożsamości kulturowej a przezwyciężaniem traumy [w:] Polacy – Żydzi. Kontakty kulturowe i literackie, red. E. Prokop-Janiec, Kraków 2014.

Dąbrowski B., Postpamięć, zależność, trauma [w:] Kultura po przejściach, osoby z przeszłością. Polski dyskurs postzależnościowy – konteksty i dyskursy badawcze, red. R. Nycz, Kraków 2011.

De Grom B., Second and Th ird-Generation Trauma Representation: A Comparison of Thane Rosenbaum’s „Second Hand Smoke” and Nicole Krauss’s „Great House”, Master Thesis, Universiteit Gent, Faculty of Arts and Philosophy, 2010–2011, https://lib.ugent.be/fulltxt/RUG01/001/786/707/RUG01-001786707_2012_ 0001_AC. pdf, dostęp: 16.02.2018.

Domańska E., Wokół metahistorii [w:] H. White, Poetyka pisarstwa historycznego, tłum. E. Domańska i in., Kraków 2000.

Dreifus E., Ever After? History, Healing, And ‘Holocaust Fiction’ In Th e Th ird Generation [w:] Beyond Camps and Forced Labour: Current International Research on Survivors of Nazi Persecution, red. J-D. Steinert, I. Weber-Newth, Osnabrück 2016.

Epstein H., Children of the Holocaust: Conversations with Sons and Daughters of Survivors, New York 1979.

Głowiński M., Wielkie zderzenie, „Teksty Drugie” 2002, nr 3.

Grupińska A., Wysłuchiwanie Zagłady i rozmawianie o schedzie pozagładowej [w:] M. Grynberg, Oskarżam Auschwitz. Opowieści rodzinne, Wołowiec 2014.

Hass A., In the Shadow of the Holocaust: Th e Second Generation, London 1990.

Kornhauser J., Drożdżownia, Poznań 2015.

Kowalska-Leder J., Szafa [w:] Ślady Holokaustu w imaginarium kultury polskiej, red. J. Kowalska-Leder, P. Dobrosielski, I. Kurz, M. Szpakowska, Warszawa 2017.

LaCapra D., Historia w okresie przejściowym. Doświadczenie, tożsamość, teoria krytyczna, tłum. K. Bojarska, Kraków 2009.

Lipczak A., Piotr Paziński „Ptasie ulice”, Culture.pl, 29.05.2013, http://culture.pl/pl/dzielo/piotr-pazinski-ptasie-ulice, dostęp: 7.11.2017.

Łoziński M., Książka, Kraków 2011.

Majdosz S., Pamięć i trauma dziedziczona w „Krajobrazie z dzieckiem” Romana Grena, „Oskarżam Auschwitz” Mikołaja Grynberga oraz „Pensjonacie” Piotra Pazińskiego, „Politeja” 2017, nr 47.

Moskowitz G., Grandsons of the Holocaust: Contemporary Maleness and Post-Traumatic Meaning [w:] In the Shadow of Memory: Th e Holocaust and the Th ird Generation, red. E. Jilovsky, J. Silverstein, D. Slucki, London 2016.

Paziński P., Pensjonat, Warszawa 2010.

Paziński P., Ptasie ulice, Warszawa 2013.

Paziński P., Rzeczywistość poprzecierana, Kraków–Budapeszt 2015.

Paziński P., Sulej K., Nieczyste miejsca, „Wysokie Obcasy”, 23.02.2010, http://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/1,96856,7583224,Nieczyste_miejsca.html?disableRedirects=true, dostęp: 16.02.2018.

Reszke K., Powrót Żyda. Narracje tożsamościowe trzeciego pokolenia Żydów w Polsce po Holokauście, tłum. I. Barry i in., Kraków–Budapeszt 2013.

Robert M., Pamięć, fi kcja, mityzacja i prostota – Piotr Paziński „Ptasie ulice”, Ignacy Karpowicz „ości”, Hubert Klimko-Dobrzaniecki „Grecy umierają w domu”, http://czytamcentralnie.blogspot.com/2013/06/pamiec-fikcja-mityzacja-i-prostota.html, dostęp: 23.02.2018.

Sobolewska J., Umarli niekiedy wracają, „Polityka” 2016, nr 5, https://archiwum.polityka.pl/art/umarli-niekiedy-wracaja,449428.html, dostęp: 8.04.2017.

Tomczok M., Czyja dzisiaj jest Zagłada? Retoryka – ideologia – popkultura, Warszawa 2017.

Ubertowska A., Świadectwo, trauma, głos. Literackie reprezentacje Holokaustu, Kraków 2007.

Wicha M., Rzeczy, których nie wyrzuciłem, Kraków 2017.

Wiszniewska I., My, Żydzi z Polski, Warszawa 2014.

Zaleski M., Formy pamięci. O przedstawianiu przeszłości w polskiej literaturze współczesnej, Warszawa 1996.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line