Odpowiedzialność odszkodowawcza państwa za bezprawne działania władzy publicznej w ustawach wykonawczych do BGB (1896–1919)

Andrzej Adamczyk

Abstrakt

Indemnity of the State for Unlawful Activities of Public Authority for Statutes Implementing to BGB (1896-1919)

The German Civil Code (Bürgerliches Gesetzbuch) did not solve the dispute over state civil responsibility for imperial acts, leaving this issue to the legislation of particular states (according to Article 77 of the Introductory Law to the Civil Code of 18th August 1896 Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuch). They were neither obliged to introduce a uniform state civil liability nor to implement a specific form thereof. In the period 1896–1919 state liability was introduced by 15 German states and the German Reich. The legal solution chosen therein consisted in the state’s taking responsibility for any official in cases of damages caused by his illegal acts and omissions (die Haftungsverlagerung). The extent of the state’s responsibility could be realized determined on the basis of premises provided by §839 BGB (the Amtshaftung). State responsibility was defined as an intermediate one because its scope was determined by the scope of the functionary’s responsibility.
 

Słowa kluczowe: BGB, odpowiedzialność odszkodowawcza państwa, Amtshaftung
References

Opracowania
Adamczyk A., Narodziny państwa nowożytnego a kwestia odpowiedzialności z tytułu szkód wyrządzonych przez bezprawie urzędowe [w:] Państwo i prawo wobec współczesnych wyzwań, t. IV. Problemy administracji, zarządzania i ekonomii. Księga jubileuszowa Profesora ­Jerzego Jaskierni, red. R. Czarny, K. Spryszak, Toruń 2012.
Assmann H., Die Haftpflicht der preußischen Gemeinden und Gemeindeverbände sowie ihrer Beamten nach bürgerlichem und öffentlichem Rechte, Berlin 1913.
Bagińska E., Odpowiedzialność odszkodowawcza za wykonywanie władzy publicznej, Warszawa 2006.
Bossowski F., O odpowiedzialności cywilnej Skarbu Państwa za bezprawne czyny i zaniedbania funkcjonaryuszy publicznych poza wypadkami naruszenia stosunków obligatoryjnych, „Przegląd Prawa i Administracji” 1912, r. XXXVII.
Czerwiński S., Gwarancja administracyjna w sprawach o przestępstwa służbowe urzędników administracyjnych, „Gazeta Administracji i Policji Państwowej” 1926, nr 13.
Delius H., Die Beamtenhaftpflichtgesetze des Reiches und der Länder, Berlin–Leipzig 1929.
Detterbeck S., Windthorst K., Sproll H.-D., Staatshaftungsrecht, München 2000.
Dreyer H., „Zeitschrift für französisches Civilrecht” 1874, t. 4.
Dzienis P., Odpowiedzialność cywilna władzy publicznej, Warszawa 2006.
Eyschen P., Das Staatsrecht des Großherzogtums Luxemburg, Leipzig 1910.
Gehre H., Die Entwicklung der Amtshaftung in Deutschland seit dem 19. Jahrhundert, Bonn 1958.
Giaro T., Krótka historia istoty osoby prawnej [w:] Consul est iuris et patriae defensor. Księga pamiątkowa dedykowana doktorowi Andrzejowi Kremerowi, red. F. Longchamps de Bérier, R. Sarkowicz, M. Szpunar, Warszawa 2012.
Gierke O., Gutachten des Herrn Geheimen Justizrats Professor Dr. Otto Gierke zu Berlin über die Frage: Empfiehlt sich eine einheitliche Regelung der Haftung des Staates und anderer juristischer Personen des öffentlichen Rechtes für den von ihren Beamten bei Ausübung der diesen anvertauten öffentlichen Gewalt zugefügten Schaden?, „Verhandlungen des 28. Deutschen Juristentages” 1905, t. 1.
Grzeszick B., Rechte und Ansprüche. Eine Rekonstruktion des Staatshaftungsrechts aus den subjektiven öffentlichen Rechten, Tübingen 2002.
Heidenhain M., Amtshaftung und Entschädigung aus enteignungsgleichem Eingriff, Berlin 1965.
Hochgürtel J., Die staatliche Haftung für rechtswidrig getätigte und unterlassene Normsetzung, Köln 2000.
Izdebski H., Historia administracji, Warszawa 2001.
Janicka D., Landrecht z 1794 r. a rządy prawa w Prusach, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1987, t. XXXIX, z. 2.
Kawka W., Policja w ujęciu historycznym i współczesnym, Wilno 1939.
Klein E., Historia ustroju państw niemieckich i Rosji od XVIII do XX wieku, Wrocław 1999.
Kosik J., Zasady odpowiedzialności państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów, Wrocław 1961.
Krasuski J., Historia Rzeszy Niemieckiej 1871–1945, Poznań 1969.
Langrod J.S., Praworządność w problemie odszkodowania (odpowiedzialność Państwa za naruszenia prawa przez jego organa), „Gazeta Sądowa Warszawska” 1926, nr 24.
Lisowski Z., Kodeks cywilny obowiązujący na Ziemiach Zachodnich Rzeczypospolitej Polskiej, wyd. 2, Poznań 1933.
Loening E., Die Haftung des Staats aus rechtswidrigen Handlungen seiner Beamten nach deutschem Privat- und Staatsrecht, Frankfurt am Main 1879.
Martinek M., Poczobut J., Otto von Gierke (1841–1921). Życie i dzieło, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2008, z. 2.
Meyers G., Lehrbuch des Deutschen Staatsrechts, München–Leipzig 1919.
Ochendowski E., Prawo administracyjne. Część ogólna, Toruń 2006.
Ostrożyński W., O odpowiedzialności państwa za bezprawne działania urzędników, wedle prawa publicznego, Lwów 1884.
Parchomiuk J., Odpowiedzialność odszkodowawcza za legalne działania administracji publicznej, Warszawa 2007.
Pfeiffer B.W., Von den notwendigen Einschränkungen der Verantwortlichkeit des Staates für widerrechtliche Handlungen der Staatsbehörden [w:] W.B. Pfeiffer, Praktische Ausführungen aus allen Gebieten der Rechtswissenschaft, t. II, Hannover 1828.
Płaza S., Historia prawa w Polsce na tle porównawczym. Zarys wykładu, część II. Polska pod zaborami, Kraków 1994.
Pyziak M., Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych na ziemiach polskich. Od Rady Stanu Księstwa Warszawskiego do współczesności, „Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego” 2010, nr 13.
Rosmarin S., O roszczeniach odszkodowawczych z powodu bezprawia urzędnika administracyjnego, Lwów 1933.
Rüfner W., Basic Elements of German Law on State Liability [w:] Governmental Liability. A Comparative Study, eds. A.W. Bradley, J. Bell, London 1991.
Scheuner U., Grundfragen der Staatshaftung für schädigende Eingriffe [w:] Forschungen und Berichte aus dem öffentlichen Recht. Gedächtnisschrift für Walter Jellinek, red. O. Bachof, München 1955.
Sczaniecki M., Powszechna historia państwa i prawa, Warszawa 2007.
Sójka-Zielińska K., Wielkie kodyfikacje cywilne. Historia i współczesność, Warszawa 2009.
Stelmachowski A., Wawiłowa M., W kwestii odpowiedzialności państwa w zakresie tzw. aktów władczych, „Państwo i Prawo” 1956, nr 7.
Szczepaniak R., Odpowiedzialność odszkodowawcza jednostek samorządu terytorialnego, Warszawa 2001.
Szwarc W., Model pruskiego sądownictwa administracyjnego w drugiej połowie XIX w. na tle historycznym, „Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska Lublin – Polonia” 1988, vol. XXXV, 4, sectio G.
Tremml B., Karger M., Luber M., Der Amtshaftungsprozess. Amtshaftung, Notarhaftung, Europa-
recht, München 2009.
Wasiutyński B., Odpowiedzialność za szkody, wyrządzone przez administrację, „Gazeta Administracji i Policji Państwowej” 1926, nr 31.
Zachariae H.A., Ueber die Haftungsverbindlichkeit des Staats aus rechtswidrigen Handlungen und Unterlassungen seiner Beamten, „Zeitschrift für die gesammte Staatswissenschaft” 1863, t. XIX.
Zimmermann M., Pojęcie administracji publicznej a „swobodne uznanie”, Poznań 1959.
Zylber W., Wynagrodzenie szkód, spowodowanych przez działalność władz publicznych, według prawa niemieckiego, Warszawa 1932.
Zylber W., Wynagrodzenie szkód spowodowanych przez działalność władz publicznych według prawa polskiego (odpowiedzialność cywilna władz i urzędników publicznych), Warszawa 1934.
 

Kwartalnik ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.