Organizacja i działalność systemu wymiaru sprawiedliwości w rosyjskiej marynarce wojennej od początków XVIII do połowy XIX w.

Leszek Madej

Abstrakt
It was Peter the Great who laid the foundations for the organization of the system of justice in the Russian navy. Thanks to his efforts, Naval Regulations was published complete with the decrees edited subsequently. According to these documents the Board of War (Council of War) originally became the highest judicial authority, followed by the Board of Admiralty (Council of Admiralty) [my assumption of the intended meaning for the author or editor to verify]. Even a commander-in-chief, that being a general-admiral, held a lesser level in the hierarchy. The next level was occupied by the Flagmen, and on the lowest rung of the subordination ladder were the so-called Captain Courts. Moreover, the main commanders of the war harbours were vested to pass judgement. The aforementioned organization survived until 1804, when the General Kriegsrecht was created. In the following year it was replaced by the General Audytoriat. Between 1805–1812 and 1836–1867 this institution fulfilled the function of the higher court of review in the navy as well as in the army. In general, in the middle of the 19th century, officers of the higher commander ranks were of central importance in the structures of administration of justice, who, similarly to the members of judicial committees, didn’t necessarily have the required legal knowledge. For this reason the judical assessors usually played a key role during any legal process, because the chairman and members of the court were often forced to rely on their, mostly, practical abilities. Actually the judical assessors like judges, usually were not prepared appropriately in terms of professional qualifications. All in all, until the second half of the 19th century Russian navy didn’t have well prepared and educated judicial staff and the fate of defendants totally depended on the line officers’ opinions.   
Słowa kluczowe: flota rosyjska, sądy morskie, Audytoriat Generalny, morskie ustawodawstwo karne i dyscyplinarne , Russian fleet, naval courts, General Auditoriat, naval penal and disciplinary legislation
References

Źródła

Artikuł woinskij z Kratkim tołkowanijem, Sankt-Pietierburg 1735.

Instrukcii i artikuły wojennyje nadlieżaszczije k rossijskomu fłotu napieczatany powielieniem carskogo wieliczestwa w Moskwie lieta 1710-go w aprielie [b.m.w., b.d.w.].

Kniga Ustaw Morskoj o wsiem szto kasajetsja dobromu uprawlieniju w bytnosti fłota na morie, Sankt-Pietierburg 1780.

Matieriały dlja istorii russkogo fłota, cz. 3, otd. 2, Sankt-Pietierburg 1866.

Morskoj ustaw, Sankt-Pietierburg 1853.

Jełagin S., Matieriały dlja istorii russkago morskago zakonodatiel’stwa 1669–1720, „Morskoj Sbornik” 1858, t. 35, nr 5, czast’ nieoficjalnaja, s. 217–228.

Myszłajewskij A.Z., Piotr Wielikij. Wojennyje zakony i instrukcji (izdannyje do 1715 g.), Sankt-Pietierburg 1894.

O diejstwijach i objazannostjach obier-auditorow pri razsmotrienii slied’stwiennych i wojenno-sudnych dieł, „Morskoj Sbornik” 1861, LII, nr 4, pasporjażenija prawitiel’stwa, s. 55–56.

O porjadkie razsmotrienija i konfirmacji wojenno-sudnych dieł o niżnych czinach morskogo wiedomstwa, „Morskoj Sbornik” 1863, LXIX, nr 12 pasporjażenija prawitiel’stwa, s. 49–51.

Ordierow Jego Wysocziestwa Gospodina Princa Oranskogo k sodierżaniju dobrago porjada wo fłotie, [b.m.w., b.d.w.]..

Ordonnance de Louis XIV pour les Armées Navales et Arsenaux de Marie, Paris 1689.

Położenije po morskomu wiedomstwu ob ochranienii woinskoj discipliny i wzyskanijach disciplinarnych, „Morskoj Sbornik” 1864, t 42, nr 6, s. 71–119.

Połnoje Sobranije Zakonow Rossijskoj Impierii, Sankt-Pietierburg 1830.

Prawiła o porjadkie proizwodstawa sliedstwiennych i sudiebnych dieł po riewiel’skomu i swieaborskomu portam, „Morskoj Sbornik” 1860, XLIX, nr 10, pasporjażenija prawitiel’stwa, s. XI–XIII.

Riegłamient błagoczestiwszego gosudarja Pietra Wielokago otca otieczestwa impieratora i samodierżca wsierossijskago o uprawlienii admiratiel’stwa i wierfi i o dołżnostjach kolliegii admiratiel’skoj wsiech czinow pri admiratiel’stwie obrietajuszczichsja, Sankt-Pietierburg 1764.

Rossijskoje zakonodatiel’stwo X–XX ww., t. 4:Zakonodatiel’stwo pierioda absolutizma, pod ried. A.G. Man’kowa, Moskwa 1896.

Swod morskich postanowlienij, kn. 1:Obszczieje obrazowanie uprawlienija morskim wiedomstwom, Sankt-Pietierburg 1902.

Monografie i artykuły

Barsow T., Ob uprawlienii russkim wojennym duchowienstwom, Sankt-Pietierburg 1879.

Bieskrownyj L.G., Oczerki po istocznikowiedieniju wojennoj istorii Rossii, Moskwa 1957.

Bieskrownyj L.G., Russkaja armija i fłot w XVIII wiekie (Oczerki), Moskwa 1958.

Bieskrownyj L.G., Russkaja armija i fłot w XIX wiekie. Wojenno-ekonomiczeskij potencjał Rossii, Moskwa 1973.

Barany G., The Anglo-Russian entente cordiale of 1697–1698. Peter I and William III at Utrecht, New York 1986.

Błandow A.A., Obier-ieromonachi w rossijskom wojenno-morskom fłotie XVIII wieka, „Wiestnik Bałtijskogo fiedieral’nogo uniwiersitieta im. I. Kanta” 2013, wyp. 12, s. 7–14.

Bobrowskij P.O., Wojennyje zakony Pietra Wielikogo w rukopisjach i pierwopieczatnych izdanijach, Sankt-Pietierburg 1887.

Bogoljubow A., Oczerki iz istorii uprawlienija wojennym i morskim duchowienstwom w biografiach gławnych swjaszczennikow jego za wriemija z 1800 po 1901 god, Sankt-Pietierburg 1901.

Bridge C., History of the Russian fleet during the reign of Peter the Great, London 1899.

Czernyszew A.A., Russkij fłot w wojnach s napolieonowskoj Francijej, Moskwa 2012.

Czubinskij W., Istoriczeskoje obozrienije ustrojstwa uprawlienija morskim wiedomstwom w Rossii, Sankt-Pietierburg 1869.

D’jaczienko A.P., Wozniknowienije i osobiennosti diejatiel’nosti wojenno-morskich sudow w Rossijskoj Impierii w XVIII – pierwoj połowinie XX ww., „Uczienyje zapiski Tawriczieskogo nacional’nogo uniwiersitieta im. W.I. Wiernadskogo: Sierija Juridiczieskije nauki” 2011, t. 24, nr 2, s. 291–-300.

Dmitrijew W.I., Istorija korabiel’nogo ustawa, Leningrad 1984.

Fiedorowicz W.F., Oczerk russkoj morskoj istorii, cz. 1, Sankt-Pietierburg 1875.

Istorija russkoj armii i fłota, t. 9, pod ried. A.S. Griszynskiego, W.P. Nikol’skiego, N.Ł. Kłado, Moskwa 1913.

Janczew A. S., Auditoriat w strukturie wojennogo wiedomstwa, „Wiestnik Czieljabinskogo gosudarstwiennogo uniwiersitieta” 2012, nr 27, s. 129–131.

Jełagin S., Istorija russkogo fłota. Pieriod azowskij, Sankt-Pietierburg 1864.

 

Kamajew P.P., Razwitije otieczestwiennogo ugołownogo zakonodatiel’stwa ob otwietstwiennosti za posjagatiel’stwa na wojennoje imuszczestwo do 1917 g., „Biznies w Zakonie” 2013, nr 2, s. 41–45.

Korotkich M.G., Samodierżawije i sudiebnaja rieforma 1864 goda w Rossii, Woroneż 1989.

Kurabcewa A.P., Wozniknowienije i diejatiel’nost’ instituta wojennogo auditoriata w XVIII–XIX ww., „Forum Prawa” 2013, nr 1, s. 549–556.

Mielnickij W., Gołłandskoje morskoje zakonodatiel’stwo, „Morskoj Sbornik” 1855, t. 18, nr 9, otd. 2, s. 169–218.

Naumow A.W., Rossijskoje ugołownoje prawo. Kurs liekcij, t. 2: Osobiennaja czast’, Moskwa 2004.

Nowyj morskoj ustaw, „Morskoj Sbornik” 1853, t. 9, s. 403–441.

Obzor diejatiel’nosti morskogo uprawlienija w Rossii w pierwyje dwadsatipjatilietije błagopołucznago carstwowanija gosudarja impieratora Alieksandra Nikołajewicza 1855–1880, cz. 2, Sankt-Pietierburg 1880.

Ogorodnikow S.F., Istoriczeskij obzor razwitija i diejatiel’nosti Morskogo Ministierstwa za sto liet jego suszczestwowanija (1802–1902), Sankt Pietierburg 1902.

Pietuchow N.A., Istorija wojennych sudow Rossii, Moskwa 2003.

Roziengiejm M.P., Oczierk wojenno-sudnych uczrieżdienij w Rossii do koncziny Pietra Wielikogo, Sankt-Pietierburg 1878.

Sierow D.O., Riewizionno-rieszajuszczij porjadok w ugołownom prociessie Rossii końca XY – pierwoj czetwierti XVIII ww., „Żurnał Rossijskogo Prawa” 2008, nr 6, s. 102–109.

Sierow D.O., Sudoustrojstwo i sudoproizwodstwo w Rossii nakanunije sudiebnoj rieformy Pietra: tiendiencii razwitija (1696–1716 gg.) [w:] Probliemy istorii Rossii, wyp. 7:Istoczniki i jego intierprietacii, Jekatierienburg 2008, s. 192–138.

Sierow D.O., Wojenno-ugołownoje i wojenno-prociessual’noje zakonodatiel’stwo Rossii pierwoj czetwierti XVIII w. (opyt sistiematiczeskogo obozrienija), „Aktualnuje Problemy Rossijskogo Prawa” 2014, nr 2, s.165–173.

Sierow D.O., Zabytyie riedakcii Artikuła woinskogo i „Kratkogo izobrażenija processow ili sudiebnych tjażb (iż istorii kodifikacii wojennogo zakonodatiel’stwa Rossii XVIII w.), „Lex Russica”, 2013, nr 2, s. 113-121.

Stolietije Wojennogo Ministierstwa: Gławnoje wojenno-sudnoje uprawlienije. Istoriczeskij oczerk, t. 12, k. 1, cz. 1, Sankt-Pietierburg 1902.

Spasskij I.G., Ałtyn w russkoj dienieżnoj sistiemie [w:] Kratkije soobszczenija o dokładach i poliewych issliedowanijach Instituta Istorii Matierial’noj Kul’tury, wyp. 66, Moskwa 1956, s. 12–21.

Tarlie Je.W., Russkij fłot i wniesznjaja polityka Pietra I, Sankt-Pietierburg 1994.

Tarasow A.S., Kozłow M.Ju., Stanowlienije i razwitije sistiemy uprawlienija wojenno-morskogo fłota Rossijskoj impierii (istoriko-prawowyj aspiekt), Sankt-Pietierburg 2014.

Woskriesienskij N.A., Pietr Wielikij kak zakonodatiel’. Issliedowanije zakonodatiel’nogo prociessa w Rossii w epochu rieform pierwoj czetwierti XVIII wieka, Moskwa 2017.

Wysszije i central’nyje gosudarstwiennyje uczrieżdienija Rossii 1801–1917, pod ried. D.I. Raskina, t. 4, Sankt-Pietierburg 2004.

Zołotariew W.A., Kozłow I.A., Tri stolietija Rossijskogo fłota, t. 1:XVIII ww., Sankt-Pietierburg 2003; t. 2: XIX – naczało XX ww., Sankt-Pietierburg 2004.

Zejdel [brak imienia], Oczerk istorii Morskogo ustawa impieratora Pietra Wielikogo, „Morskoj Sbornik” 1860, t. 48, nr 9, czast’ nieoficjalnaja, s. 510–529; t. 49, nr 10, czast’ nieoficjalnaja, s. 156–183.

Kwartalnik ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.