Zadania c.k. Dyrekcji Policji w Krakowie i ich realizacja w świetle korespondencji urzędowej Namiestnictwa galicyjskiego z okresu rządów konstytucyjnych w Austrii (1867–1914)

Mateusz Mataniak

Abstrakt

Competencies of the Directorate of the Krakow Police and Their Implementation in Light of Official Correspondence of the Government of Galicia from the Period of Constitutional Rule in Austria (1867–1914)

The article reconstructs the relations between the C. K. Directorate of the Krakow Police and the Galician Government during the period of constitutional rule in Austria (1867–1914). It presents how this Directorate handled tasks of the Galician Government in those matters related to security, peace, and public order, which were carried out by the government’s individual departments. It goes on to present the competencies of the Police Director, regarding the organization and activity of its subordinate structures, provision of equipment, uniforms, accommodation, etc., and also supervision of police officers (councilors, high-commissioners, commissioners, adjuncts, and official servants). It deals with military-police and civil-police guards, police departments, and police stations. In light of correspondence with the Galician Government it reconstructs in detail the competencies of the Directorate of the Police, including its roles of public safety, monitoring of social moods, supervising the conduct of ceremonies, controlling associations (including political parties) and the press, combating espionage, and prosecuting deserters, but also performing ordinary police activities such as prosecution of crimes, and combating prostitution, vagrancy, and begging. The work was based to a large extent on rich source materials stored in the national archives in Krakow, the Public Central Historical Archive of Ukraine in Lviv, and also the Public Archive of the Lviv Region.  

Słowa kluczowe: Galicja, XIX wiek, Austro-Węgry, Kraków, Dyrekcja Policji, bezpieczeństwo publiczne , Galicia, 19th century, Austria-Hungary, Krakow, Directorate of the Police, public safety
References

Źródła archiwalne

Archiwum Narodowe w Krakowie

Zespół „C.k. Dyrekcja Policji w Krakowie (1849–1918)”: „Akta prezydialne”, sygn. 11, 12, 20,  26, 29, 33, 35, 37, 38, 41, 45, 46, 47, 52, 56, 57, 58, 60, 66, 72, 91; „Akta ogólne”, sygn. 139, 151, 152, 154, 155, 157; „Zbiór normaliów”, sygn. 429; „Rejestry i spisy specjalne”, sygn. 455, 461, 507, 1170.

Zespół „C.k. Starostwo w Oświęcimiu”, sygn. StO 1, 2.

Zespół „C.k. Starostwo w Żywcu”, sygn. StŻ I 1.

Zespół „Teki E. Barwińskiego”, sygn. 29/674/10 (oddział w Zamku Królewskim na Wawelu). 

Centralnyj Derżawnyj Istorycznyj Archiv Ukrajiny u Lwowi (Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie)

Fond 146 („Namiestnictwo galicyjskie”), opys 6, cn. 1121, 1129, 1134, 1150, 1155, 1181, 1187,

1193, 1206, 1264, 1259, 1270, 4450; opys 7, cn. 4105.

Derżawnyj Archiv Lwowskij Oblasti u Lwowi (Państwowe Archiwum Obwodu Lwowskiego):

Fond 350 („C. k. Dyrekcja Policji we Lwowie”), opys 1, cn. 4844, 4867.

Źródła wydane

„Allgemeines Reichs-Gesetz und Regierungsblatt für Jahr 1852”, Wien 1852.

„Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych”.

„Dziennik Ustaw Państwa dla Królestw i Krajów w Radzie Państwa Reprezentowanych”.

„Dziennik Rządowy Miasta Krakowa i Jego Okręgu” z 1847 roku.

Galizisches Provinzial-Handbuch für das Jahr 1868, Lwów 1868.

„Powszechny Dziennik Praw Krajowych za rok 1851”, Lwów 1855.

„Reichs-Gesetz-Blatt für das Kaiserthum Österreich” z 1853 roku.

Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1870, Lwów 1870.

Szematyzm galicyjski za rok 1905, Lwów 1905.

Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1890, Lwów 1890.

Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1910, Lwów 1910.

Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1911, Lwów 1911.

Zbiór ustaw i rozporządzeń administracyjnych, red. J. Piwocki, t. I–II, Lwów 1899.

Zbiór ustaw i rozporządzeń administracyjnych, red. J. Piwocki, t. III, Lwów 1901.

Zbiór ustaw i rozporządzeń administracyjnych, red. J. Piwocki, t. IV, Lwów 1903.

Opracowania

Bieniarzówna J., Małecki J.M., Dzieje Krakowa, t. 3: Kraków w latach 1796–1918, Kraków 1979.

Buszko J., Od niewoli do niepodległości (1864–1918) [w:] Wielka Historia Polski, red. S. Grodziski, J. Wyrozumski, M. Zgórniak, t. IV, cz. II, Kraków–Warszawa 2003.

Chmiel A., Ustrój Krakowa w XIX wieku [w:] Kraków w XIX w., t. II, „Biblioteka Krakowska” nr 72, Kraków 1932.

Chwalba A., Historia Polski 1795–1918, Kraków 2005.

Cichoń P., Dyrekcja Policji Wolnego Miasta Krakowa 1827–1846. Studium historyczno-prawne, Kraków 2014.

Józefa Czecha kalendarz krakowski na rok 1914, R. 83, Kraków 1914.

Demel J., Stosunki gospodarcze i społeczne Krakowa 1846–1853, „Biblioteka Krakowska” nr 107, Kraków 1951.

Dziadzio A., Cenzura prasy w Austrii (1862–1914): studium prawno-historyczne, Kraków 2012.

Dziadzio A., Monarchia konstytucyjna w Austrii (1867–1914). Władza – obywatel – prawo, Kraków 2001.

Dziadzio A., Nadzór państwa nad stowarzyszeniami w Galicji doby autonomicznej [w:] Ustroje – tradycje i porównania. Księga jubileuszowa dedykowana prof. Dr. hab. Marianowi Grzybowskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. P. Mikuli, A. Kulig, J. Karp, G. Kuca, Warszawa 2015.

Dziadzio A., Mataniak M., Namiestnictwo galicyjskie (1854–1914). Organizacja i zadania, „Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa” 2018, t. 11, z. 1.

Dziadzio A., Presse-, Vereins- und Versammlungskontrolle in der galizischen Behördenpraxis (1867–1914), „Beiträge zur Rechtsgeschichte Ősterreichs” 2018, R. 8, z. 1.

Grzybowski K., Historia państwa i prawa Polski, t. IV: Od uwłaszczenia do odrodzenia Państwa, Warszawa 1982.

Kalinka W., Galicja i Kraków pod panowaniem austriackim [w:] Dzieła, t. X, Kraków 1898. 

Kamiński A., Niezgoda Z., Inwentarz zespołu akt c.k. Dyrekcji Policji w Krakowie z lat 1849–1918, Kraków 1981 (mps w Archiwum Narodowym w Krakowie).

Kurka A., Dzieje i tajemnice lwowskiej policji. Z czasów zaboru austriackiego (1772–1918), Lwów 1930.

Łazuga W., Kalkulować... Polacy na szczytach c.k. monarchii, Poznań 2013.

Malec J., Malec D., Historia administracji i myśli administracyjnej, Kraków 2003.

Mataniak M., Administracja Tymczasowa Cywilna – Rada Administracyjna Cywilna – C.k. Rada Administracyjna Miasta Krakowa i Jego Okręgu. Przeobrażenia w zarządzie byłego Wolnego Miasta Krakowa po upadku powstania krakowskiego (6 III 1846 – 31 XII 1847) [w:] Dzieje biurokracji, t. VII, red. T. Bykowa, A. Górak, J. Legieć, Lublin 2018.

Mataniak M., Rada Administracyjna Miasta Krakowa i Jego Okręgu. Z dziejów XIX-wiecznej administracji krakowskiej, „Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego” 2011, t. XIV.

Mika S., Starostwo Grodzkie Krakowskie i jego akta z lat (1854) 1919–1939, „Archeion” 1973, t. 59.

Płaza S., Starostwa galicyjskie 1868–1918, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego”. Prace Prawnicze, z. 97, DCXXV, 1982.

Rolle K., Michał S. Flatau, „Polski Słownik Biografi czny”, t. VII, Kraków 1948–1958.

Sierżęga P., Obchody 200. rocznicy odsieczy wiedeńskiej w Galicji (1883 r.), Rzeszów 2002.

Sroka Ł.T., Żydzi w Krakowie. Studium o elicie miasta (1850–1918), Kraków 2008.

Stein L., Handbuch der Verwaltungslehre mit Vergleichung der Literatur und Gesetzgebung von Frankreich, England, Deutschland und Österreich, Stuttgart 1870.

Wereszycki H., Historia polityczna Polski (1864–1918), Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk– Łódź 1990.

Witkowski W., Historia administracji w Polsce 1764–1989, Warszawa 2007.

Zdrada J., Historia Polski 1795–1914, Warszawa 2005.

Kwartalnik ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.