Akta polskich sądów okręgowych jako źródła do badań nad przestępczością powojenną (1945–1950) na wybranych przykładach

Karol Siemaszko

Abstrakt
Files of Polish Regional Courts as Sources for Research on Selected Examples of Post-war (1945–1950) Crime

The study of post-war crime is becoming more and more popular among Polish researchers. The basic source for conducting this kind of research is criminal files, primarily those of the regional courts operating in the years 1945–1950. The author calls attention to both statutory and actual restrictions on access to source materials. He also notes how using other, non-official sources or witness accounts in this type of research will not always be appropriate. He postulates that research on post-war crime in Poland should be designed primarily as research on crime in the juridical sense. The author also indicates that research on post-war crime has many points in common with the so-called historical criminology.

Słowa kluczowe: przestępczość powojenna, sądy okręgowe, kryminologia historyczna / post-war crimes, regional courts, historical criminology
References

Źródła archiwalne

Archiwum Narodowe w Krakowie, Repertorium Wydziału IV karnego Sądu Okręgowego w Krakowie za rok 1946, sygn. akt 89/1989/8210. [ANK]

Archiwum Narodowe w Krakowie, Repertorium Wydziału IV karnego Sądu Okręgowego w Krakowie za rok 1947, sygn. akt 89/1989/8211. [ANK]

Archiwum Narodowe w Krakowie, Repertorium Wydziału IV karnego Sądu Okręgowego w Krakowie za rok 1949, sygn. akt 89/1989/8213. [ANK]

Archiwum Narodowe w Krakowie, Repertorium Wydziału IV karnego Sądu Okręgowego w Krakowie za rok 1950, sygn. akt 89/1989/8214. [ANK]

Archiwum Państwowe w Gorzowie Wielkopolskim, Zespół Archiwalny Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim, sygn. akt 89/309.

Archiwum Państwowe w Zielonej Górze, Inwentarz Zespołu nr 89/433 Sądu Okręgowego w Zielonej Górze. [APZG]

Archiwum Państwowe w Zielonej Górze, Protokół III wizytacji Sądu Okręgowego w Zielonej Górze, sygn. akt 89/433/28. [APZG]

Archiwum Państwowe w Zielonej Górze, Zespół Archiwalny Prokuratury Sądu Okręgowego w Głogowie z siedzibą w Nowej Soli, sygn. akt 89/1258. [APZG]

Archiwum Państwowe w Zielonej Górze, Zespół Archiwalny Sądu Okręgowego w Głogowie z siedzibą w Nowej Soli, sygn. akt 89/576. [APZG]

Relacja świadka M.S. w sprawie o sygn. APZG 89/433/90, rozpoznanej przez Sąd Okręgowy w Zielonej Górze – relacja w posiadaniu autora.

Repertorium Wydziału IV karnego Sądu Okręgowego w Krakowie za rok 1948, Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. akt 89/1989/8212. [ANK]

 

Źródła drukowane

Rocznik statystyczny 1948. Dział XIX: Sądownictwo. Adwokatura. Przestępczość. Tab. Czynności sądów powszechnych w 1947 roku.

Halicka, Beata, red. Mój dom nad Odrą. Pamiętniki osadników Ziem Zachodnich po 1945 roku. Kraków: Universitas, 2016.

Jagodzińska, Janina. Wyzwoleni przemocą. W: Mój dom nad Odrą. Pamiętniki osadników Ziem Zachodnich po 1945 roku, red. Beata Halicka, 149–152. Kraków: Universitas, 2016.

Janiszewska, Aleksandra, wyb. i oprac. Wstaje świt. Dzienniki młodych z pierwszych lat powojennych. 1945–1948. Warszawa: Ośrodek Karta, 2017.

Knyt, Agnieszka, wyb. i oprac. Osadnicy. Nowe życie kresowiaków na ziemiach zachodnich. Nadzieja i niemoc wobec władzy ludowej. Warszawa: Ośrodek Karta. Dom Wydawniczy PWN, 2016.

 

Źródła prawa

Dekret z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz.U. 1946 nr 30 poz. 192).

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. Kodeks karny (Dz.U. 1932 nr 60 poz. 571).

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 czerwca 1937 r. o przechowywaniu i niszczeniu akt i ksiąg w sprawach sądowych i administracji sądowej (Dz.U.R.P. 1937 nr 42 poz. 335).

Rozporządzenie Ministra Ziem Odzyskanych z dnia 17 lutego 1948 r. w sprawie zakazu wywozu mienia ruchomego z Ziem Odzyskanych (Dz.U. 1948 nr 11 poz. 82).

Rozporządzenie Ministra Ziem Odzyskanych z dnia 14 września 1948 r. o zmianie rozporządzenia z dnia 17 lutego 1948 r. w sprawie zakazu wywozu mienia ruchomego z Ziem Odzyskanych (Dz.U. 1948 nr 49 poz. 375).

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 1951 r. w sprawie zakazu wywozu mienia ruchomego z Ziem Odzyskanych (Dz.U. 1951 nr 2 poz. 11).

Ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. Kodeks karny (Dz.U. 1969 nr 13 poz. 94).

Ustawa z 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym (Dz.U. 2019 poz. 730).

Ustawa z 25 lutego 2016 r. o ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego (Dz.U. 2016 poz. 352).

Opracowania

Błachut, Janina. Problemy związane z pomiarem przestępczości. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, 2007.

Błachut, Janina. System prawa karnego. T. 1: Zagadnienia ogólne, red. Andrzej Marek. Warszawa: C.H. Beck. Instytut Nauk Prawnych PAN, 2010.

Halicka, Beata. Polski dziki zachód. Przymusowe migracje i kulturowe oswajanie Nadodrza 1945–1948. Kraków: Universitas, 2015.

Knepper, Paul. „Historical Criminology”. W: Encyclopedia of Criminology and Criminal Justice, red. Gerben Bruinsma i David Weisburd, s. 25. New York: Springer, 2014, DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4614-5690-2_100299 (data pobrania: 19.08.2019).

Lawrence, Paul. „Historical Criminology and the Explanatory Power of the Past”. Criminology & Criminal Justice, nr, 19 z.4, rok 2019https://doi.org/10.1177/1748895818794237 (data pobrania: 14.02.2020).

Łysko, Marcin. „Kształtowanie polityki karnej w sprawach o wykroczenia przez aparat administracji Polski Ludowej”. W: Dzieje biurokracji. T. 8, red. Tatjana Bykowa, Artur Górak i Jacek Legieć, 169–188. Lublin: Towarzystwo Nauki i Kultury „Libra”, 2018.

Łysko, Marcin. „System sankcji w prawie wykroczeń europejskich państw socjalistycznych”. Miscellanea Historico-Iuridica 16, z. 1 (2017): 191–207. DOI: 10.15290/mhi.2017.16.01.10 (data pobrania: 14.02.2020).

Majer, Piotr. „Przestępczość w Polsce w latach 1944–1956. Próba zestawień sumarycznych na podstawie materiałów własnych aparatu policyjnego”. Czasopismo Prawno-Historyczne 71, z. 2 (2019): 59–87.

Maziarz, Jakob. „IPN ujawnia, a archiwa zamykają”. Rzeczpospolita – dodatek „Rzecz o prawie”, 7.04.2018, https://www.rp.pl/Rzecz-o-prawie/304079996-Jakob-Maziarz-IPN-ujawnia-a-archiwa-zamykaja.html (data pobrania: 3.02.2020).

Międzybrodzki, Bartłomiej. „Problematyka przestępczości seksualnej w latach 40. i 50. XX wieku. Trudności badawcze”. Sensus Historiae X, nr 1 (2013): 39–62.

Siemaszko, Karol. „Trudne początki. Organizacja Sądu Okręgowego w Zielonej Górze w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej”. Czasopismo Prawno-Historyczne LXVII, z. 2 (2016): 183–198.

Siemaszko, Karol. W trudnym okresie odbudowy państwa. Tak zwany mały kodeks karny w świetle orzecznictwa Sądu Okręgowego w Krakowie w latach 1946–1950. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej. Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2015.

Wymiar Sprawiedliwości w odrodzonej Polsce 22 VII 1944 – 22 VII 1945. Warszawa: Ministerstwo Sprawiedliwości, 1945.

Zaremba, Marcin. Wielka trwoga. Polska 1944–1947. Polska 1944–1947. Ludowa reakcja na kryzys. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN, 2012.

Kwartalnik ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.