The right to education in the 20th-century Polish Constitutions

Marek Klimek

Abstrakt

The right to education is one of the most crucial human social rights. The aim of the paper is to present the evolution of the perception of this right in the 20th century Polish Constitutions. The Constitutions and their catalogue of human rights (including the right to education) were decisively influenced by the changes in the 20th century's political background. The 1921 Constitution, which represented the liberal model of human rights, regulated the right to education to a fairly large extent. Whereas the 1935 Constitution was in line with the concept of building a centralized state and ignored the issue of human rights guarantees, maintaining only a part of the previous Constitution's provisions. The communist Constitution of 1952 contained quite extensive guarantees regarding the right to education. However, it included human rights not as subjective rights of a human being but as an element of the social tasks of the state. One significant achievement of the PRL period was the elimination of illiteracy, which had been quite common in the Second Polish Republic. However, in a totalitarian state, respect for human rights was not a priority to the communist authorities, and history provides numerous examples of violations. Following a period of political transformation initiated in 1989, the perspective of the human rights concept has gradually changed. In the 1997 Constitution, human rights are derived from the dignity of a human being, and the guarantees it contains regarding the right to education are the widest in comparison with the previous constitutions of the 20th century.

Słowa kluczowe: Constitutions, human rights, science, right to education
References

Babiuch, H. (2008). Konstytucyjny charakter i zakres ochrony prawa dziecka do nauki. Zeszyty Naukowe Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Witelona w Legnicy, 4, pp. 3-19.

Davies, N. (2006). Boże igrzysko. Historia Polski. Kraków: Wydawnictwo ZNAK. 

Deklaracja Praw Dziecka z 20 listopada 1959r. Retrieved from: http://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/onz/1959.html

Dziobek- Romański, J. (1999). Prawa człowieka w Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 roku na tle Konstytucji PRL z 22 lipca 1952 roku. Roczniki Nauk Prawnych. 1, pp. 143-154.

Europejska Karta Społeczna z 18 października 1961r. (Dz. U. z 1999r., nr 8, poz. 67).

Grzejdziak- Przybyłowicz, A. (2017). Prawo do nauki. Prawa dziecka- ucznia. Studia Prawa Publicznego. 4, pp. 95-127.

Jarosz- Żukowska, S., Żukowski, Ł. (2014). Prawo do nauki i jego gwarancje. In: M. Jabłoński (red.), Realizacja i ochrona konstytucyjnych wolności i praw jednostki w polskim porządku prawnym, (pp. 631-658). Wrocław: Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. 

Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej z 7 grudnia 2000r. Retrieved from: https://eurlex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A12012P%2FTXT

Kierznowski, Ł. (2017). Historia prawa do nauki w polskich konstytucjach. Miscellanea Historico- Juridica. 2, pp. 159-173. 

Klimek, M. (2009). Samorząd terytorialny w Polsce w latach 1944-1950. Przegląd Prawno-Ekonomiczny. 6, pp. 30-39. 

Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 22 lipca 1952r. (Dz. U. z 1952r. Nr 33, poz. 232).

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 17 marca 1921r. (Dz. U. z 1921r. Nr 44, poz. 267). 

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 23 kwietnia 1935r. (Dz. U. z 1935r. Nr 30, poz. 227).

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. z 1997r. Nr 78, poz. 483).

Konwencja o Prawach Dziecka z 20 listopada 1989r. Retrieved from: https://brpd.gov.pl/konwencja-o-prawach-dziecka

Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych z 16 grudnia 1966r. Retrieved from: https://amnesty.org.pl/wp-content/uploads/2016/04/Miedzynarodowy-Pakt-Praw-gosp-spol-kult.pdf

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 16 grudnia 1966r. Retrieved from: https://amnesty.org.pl/wpcontent/uploads/2016/04/Miedzynarodowy_Pakt_Praw_Obywatelskich
_i_Politycznych.pdf

Motyka, K. (1999). Prawa człowieka. Wprowadzenie. Wybór źródeł. Lublin: Wydawnictwo  „Morpol”.

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 10 grudnia 1948r. Retrieved from: http://www.unesco.pl/fileadmin/user_upload/pdf/Powszechna_Deklaracja_Praw_Czlowieka.pdf

Protokół dodatkowy nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka z 20 marca 1952r. (Dz. U. z 1995r., nr 36, poz. 175).

Recommendation concerning Education for International Understanding, Co-operation and Peace and Education relating to Human Rights and Fundamental Freedoms, Paryż 1974. Retrieved from: http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=13088&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html

Sobczak, J. (2002). Konstytucyjne podstawy reform samorządowych w Polsce. In: S. Michałowski (ed.), Samorząd terytorialny III Rzeczypospolitej. Dziesięć lat doświadczeń (pp. 33-39). Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Szymaniak, A. (2001). Prawa obywatelskie w konstytucjach z 1952 r. i 1997 r. Analiza porównawcza. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny. 3, pp. 31-48.

Ustawa konstytucyjna z 17.10.1992r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym (Dz. U. z 1992r. Nr 84, poz. 426).

Ustawa konstytucyjna z 19 lutego 1947r. o ustroju i zakresie działania najwyższych organów Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1947r. Nr 18, poz. 71). 

Ustawa z 10 lutego 1976r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1976r., nr 5, poz. 29).

Ustawa z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2019r., poz. 1148).

Ustawa z 2 sierpnia 1926r. o zmianie Konstytucji z 17 marca 1921r. (Dz. U. z 1926r. Nr 78, poz. 442).

Ustawa z 29 grudnia 1989r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1989r. Nr 75, poz. 444). 

Ustawa z 8 marca 1990r. o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1990r. Nr  16, poz. 94).

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 listopada 2000r., SK 18/99 (Dz. U. z 2000r., Nr 101, poz. 1091).

Wersją pierwotną czasopisma jest wersja papierowa.
Czasopismo wydawane jest w nakładzie 400 egzemplarzy.