„O puchlinie kanału kręgowego” – rzecz z początków neurologii w Polsce. Krytyczne omówienie rozprawy doktorskiej Wincentego Herberskiego

Michał Owecki

Abstrakt

„On edema of the vertebral canal” – remarks on the beginnings of neurology in Poland. A critical study of Wincenty Herberski doctor’s theses.

The goal of the paper is to analyze the Latin doctoral dissertation of Wincenty Herberski: „Dissertatio inauguralis medico-practica de hydrope specus vertebralis” (“On ascites of the spinal canal”). The author, under the direction of Professor Josef Frank, defended his doctoral theses at the University of Vilnius in 1812. The dissertation discusses the clinical manifestation and contemporary views on the pathogenesis of the spinal canal edema. The presented conception was dominated by a combination of ideas: organ pathology and the Hippocrates theory of inflammation. The subject of the dissertation and its pioneering character, makes Wincenty Herberski one of the precursors of Polish neurology.

Słowa kluczowe: Wincenty Herberski, kanał kręgowy, historia neurologii
References

Książki i monografie

Bell Ch., An Idea of a New Anatomy of the Brain, London 1811, https://wellcomelibrary.org/item/b28404634#?c=0&m=0&s=0&cv=0&z=-1.5681%2C-0.1046%2C4.1363%2C2.0929.

Bieliński J., Doktorowie medycyny promowani w Wilnie, Warszawa 1886.

Bieliński J., Uniwersytet Wileński 1579–1831, Kraków 1899–1900, t. III.

Boerhaave H., Praelectiones academicae in proprias institutions rei medicae edidit, et notas addidit Albertus Haller. Tomus IV, Venetiis, 1744, https://books.google.pl/books?id=lI3BSA2rv94C&
pg=PA97&dq=boerhaave+praelectiones+acad.+tomus+iv&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwjCkNPBjd
HeAhWBEywKHYAVBe0-Q6AEIKTAA#v=onepage&q=boerhaave%20praelectiones%20acad.%20tomus%20iv&f=false.

Cotugno D., De ischiade nervosa commentaries, Viennae 1770, https://books.google.pl/books?id=EcNEAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=de+ischiade+nervosa&hl=
pl&sa=X&ved=0ahUKEwjL7_Dsur_
eAhWQiKYKHe3DAUIQ6AEIMDAB#v=onepage&q=de%20ischiade%20nervosa&f=false.

Herberski V., Dissertatio inauguralis medico-practica de hydrope specus vertebralis, Vilnus 1812, http://www.historiamedycynywilenskiej.pl/upload/dysertacje/Herberski%20Vincentius.pdf.

Kerckring T., Specilegium anatomicum, Amsterdam 1670, https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.31378008350483;view=1up;seq=11.

Legallois C., Expériences sur le principe de la vie, notamment sur celui des mouvemens du coeur, et sur le siège de ce principe, Paris 1812, https://books.google.pl/booksid=xD4UAAAAQAAJ&printsec=
frontcover&dq=Exp%C3%A9riences+sur+le+principe+de+la+vie,+notamment+sur+celui+des+
mouvemens+du-+c%C5%93ur&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwiem9aq_dDeAhXDXSwKHdbcDS4Q6AEIKTAA#
v=onepage&q=Exp%C3%A9-riences%20sur%20le%20principe%20de%20la%
20vie%2C%20notamment%20sur%20celui%20des%20mouvemens%20du%20c%C5%93ur&f=false.

Magowska A., Empirycznie czy racjonalistycznie? Dylematy i praktyka medycyny uniwersyteckiej w Wilnie w latach 1781–1842, Poznań 2015.

Mistichelli D., Trattato dell’apoplessia, Roma 1709, https://books.google.pl/books?id=RdRUUBrweJcC&pg=PP7&hl=pl&source=gbs_selected_pages&cad=2#v=onepage&q&f=false.

Morgagni J.B., De sedibus et causis morborum per anatomem indagatis libri quinque, Lutetia 1820, Lib. I, Epist. XII, https://archive.org/details/desedibusetcaus06adelgoog/page/n7.

Pourfour Du Petit F., Lettres d’un medecin des hopitaux du roy, a un autre medecin de ses amis. La premiere letter. Contient un nouveau 

Systeme du Cerveau, Namur 1710, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9761504v.texteImage.

Puzynina G., W Wilnie i w dworach litewskich. Pamiętnik z lat 1815–1843, Wilno 1928.

Ruysch F., Observationum anatomico-chirurgicarum centuria. Observatio XXXIV, Amstelodami 1691, https://archive.org/details/fredericiruyschi00ruys/page/n101.

Valsalva A., De aure humana tractatus, Trajecti ad Rhenum 1707, https://archive.org/details/deaurehumanatrac00vals/page/n4.

Czasopisma

„Kuryer Litewski”, nr 77, 25 września 1815; nr 52, 29 czerwca 1817; nr 92, 6 sierpnia 1824; nr 111, 19 września 1824.

Stembrowicz W., Niewielki przyczynek historyczny, „Archiwum Historii i Filozofii Medycyny” 1997, t. 60.

Śmigielski J., Herberski Wincenty, kierownik kliniki lekarskiej w dawnym Uniwersytecie Wileńskim w latach 1823–1826, „Archiwum Historii Medycyny” 1960, t. XXIII.

Trzebiński S., Materiały do życiorysu Wincentego Herberskiego, „Archiwum Historii i Filozofii Medycyny” 1927, t. VII.

Trzebiński S., Nieznany list i artykuł naukowy Jennera – z notatek prof. W. Herberskiego, „Pamiętnik Wileńskiego Towarzystwa Lekarskiego” 1926, z. III.

Prace zbiorowe

Lorry A., Sur les mouvements du cerveau. Premier Mémoire, Mémoires de mathématique et de physique, t. III, Paris 1760, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3480r.

Lorry A., Sur les mouvements du cerveau. Second Mémoire, Mémoires de mathématique et de physique, t. III, Paris 1760, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3480r.

Śmigielski J.,Wrzosek A., Herberski Wincenty, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. IX, Wrocław–Warszawa–Kraków 1960–1961.

Praelectiones in Universitate Litterarum Caesarea Vilnensi a Kalendis Septembribius a. MDCCCXXIII ad pridie Kal. Qvintiles a. MDCCCXXIV habendae indicuntur a Rectorie et Senatu Academico, Wilno, 1823/1824, https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/412567/edition/463982/content?ref=desc.

Praelectiones in Universitate Litterarum Caesarea Vilnensi a Kalendis Septembribius a. MDCCCXXIV ad pridie Kal. Qvintiles a. MDCCCXXV habendae indicuntur a Rectorie et Senatu Academico. Wilno, 1824/1825, https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/412605/edition/463983/content?ref=desc.

G. Prochaska, De functionibus systematis nervosi, [w:] Adnotationum academicarum. Fasciculus tertius, Pragae 1784, https://books.google.cz/books?vid=NKP:1002610603&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false.

Strony internetowe

Zasoby internetowe Muzeum Narodowego w Warszawie: http://cyfrowe.mnw.art.pl/dmuseion/docmetadata?from=rss&id=38245.