Obraz ,,Alegoria życia” z kolekcji prof. Wiesława Litewskiego, Muzeum Uniwersyteckie w Toruniu. Historia, technologia i technika

Justyna Olszewska-Świetlik

Abstrakt

The painting ‘The Allegory of Life’, from the collection of Professor Wieslaw Litewski, the University Museum in Torun. History, technology, and technique

The University Museum in Torun holds the 18th century painting depicting the allegory of life, attributed to the German artist Christian Wilhelm Ernest Dietrich (1712–1774). The work forms part of Professor Wieslaw Litewski’s collection of pre-modern art, bequeathed to the Nicolaus Copernicus University in Torun in 2000. This paper discusses the identification of technology and painting technique of the work, based on a complex technological and restoration examination. The materials used in the painting process and the moulding technique have been identified and described, along with presenting the historical information and description of the iconography of the motif of life’s evanescence. The paint technique has been shown in the context of the rules of Dutch painting, discussed by Teodor Turquet de Mayerne in the manuscript Pictoria Sculptoria et qua subalternarum atrium spectantia, 1620–1649, and the Gerard de Lairesse’s treatise Het groot schilderboeck published in 1707. The examination results serve as a source material complementing the knowledge on the 18th century painting techniques.

Słowa kluczowe: malarstwo XVIII wieku, technologia i technika malarska, Muzeum Uniwersyteckie w Toruniu, Ch.W.E. Dietrich (1712–1774), malarstwo niemieckie, traktat de Mayerne’a, traktat de Lairesse , 18th century painting, painting technology and technique, the University Museum in Torun, German painting, de Mayerne’s treatise, de Lairesse’s treatise
References

Art market, auction sales and artist’s prices and indices – Artprice, the Art Market’s prices and images, www.artpriese.com, https://www.artprice.com/artist/45952/christian-dietricy?cl= [dostęp: 27.06.2017].

Berger E., Quellen für Maltechnik während der Renaissance und deren Folgezeit (XVI.–XVIII Jahrhundert) in Italien, Spanien, den Niederlanden, Deutschland, Frankreich und England nebst dem De Mayerne Manuskript, München 1901.

Brochwicz Z., Interpretacja siarczanu ołowiawego – PbSO4 w trakcie identyfikacji barwników organicznych w zabytkowych obiektach polichromowanych, ,,Materiały Budownictwa Ludowego w Sanoku” 1977, nr 23.

Brochwicz Z., Toruński portret Kopernika w świetle nowych badań technologicznych, „Rocznik Muzeum w Toruniu” 1973, t. 5.

Cirlot J.E., Słownik symboli, przeł. J. Kania, Kraków 2005.

Cosentino A., Effects of different binders on technical photography and infrared reflectography of 54 historical pigments, ,,Journal of Conservation Science”, September 2015, vol. 6, nr 3, s. 287–298.

Flik J., Portret Mikołaja Kopernika z Muzeum Okręgowego w Toruniu. Studium warsztatu malarskiego, Toruń 1990.

Gage J., Kolor i kultura. Teoria i znaczenie koloru od antyku do abstrakcji, przeł. J. Holzman, Kraków 2008.

Genaille R., Encyklopedia malarstwa flamandzkiego i holenderskiego, aktualizacja, uzupełnienie i nowe hasła, przeł. M. Monkiewicz, A. Ziemba, Warszawa 2001.

Hopliński J., Farby i spoiwa malarskie, Wrocław 1990.

Impelluso L., Natura i jej symbole. Rośliny i zwierzęta, przeł. H. Cieśla, Warszawa 2003.

Juszczak D., Małachowicz H., Galeria obrazów Stanisława Augusta w Łazienkach Królewskich. Katalog, Warszawa 2015.

Katalog dzieł ofiarowanych Uniwersytetowi Mikołaja Kopernika w Toruniu przez Profesora Wiesława Litewskiego, red. J. Flika, J. Poklewski, Toruń 2001.

Krzysztofik M., Czas życia jako paradygmat kultury starości. Stanisław Kołakowski „Wiek ludzki” (1584); Jan Protasowicz „Konterfet wiek ludzki” (1584), ,,Ruch Literacki” 2012, R. LIII, z. 6.

Kühn H., Roosen-Runge H., Straub R.E., Koller M., Reclams Handbuch der künstlerischen Techniken. Farbmittel Buchmalerei Tafel- und Leinwandmalerei, Bd. 1, Stuttgart 1988.

Lairesse G. de, Groot Schilderboek, Amsterdam 1712, http://www.dbnl.org/tekst/lair001groo01_01/index.php [dostęp: 16.06.2017].

Lairesse G. de, Het Groot Schilderboek, Eerste deel, Amsterdam, 1707, https://www.europeana.eu/portal/pl/record/9200143/BibliographicResource_2000069511050.html [dostęp: 16.06.2017].

Leksykon malarstwa A–Z, przeł. M. Czarzasty, A. Gałęzowski, Warszawa 1992.

Les premiers elemens de la peinture pratique: enrichis de figures de proportion mesurées sur l’antique, R. de Piles, J.-B. Corneille, 1684, https://archive.org/details/lespremierseleme00pile [dostęp: 16.06.2017].

Lost Secrets of Flemish Painting: Including the First Complete English Translation of the de Mayerne Manuscript, B.M. Sloane 2052, red. D.C. Fels et al., Floyd, VA, 2004.

Majoch S., Muzeum uniwersyteckie w Toruniu. Dekada doświadczeń 2005–2015, ,,Muzealnictwo” 2015, nr 56.

Mayerne T. de, Pictoria, sculptoria et quae subalternarum artium (the „Mayerne manuscript”), Sloane MS 2052, 1620–1649, http://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Sloane_MS_2052 [dostęp: 27.06.2017].

Melion W.S., Shaping the Netherlandish Canon: Karel Van Mander’s Schilder-Boeck, Chicago 1991.

Minois G., Historia starości. Od antyku do renesansu, przeł. K. Marszewska, Warszawa 1995.

Moon T., Schilling M.R., Thirkettle S., A note on the use of false-color infrared photography in conservation, „Studies in Conservation” February 1992, vol. 37, nr 1.

Olszewska A., Ku marności świata, czyli dwie koncepcje czasu w sztuce wieków średnich, ,,Alma Mater” 2008, nr 101.

Olszewska-Świetlik J., Gdański warsztat malarski schyłku XVII i w XVIII wieku na przykładach wybranych portretów przedstawiających protestanckich duchownych, Toruń 2010.

Olszewska-Świetlik J., Górzyńska M., Wybrane żółte laki – rekonstrukcja technologiczna, „Biuletyn Informacyjny Konserwatorów Dzieł Sztuki” 2002, t. 13, nr 1–3.

Olszewska-Świetlik J., Górzyńska M., Wybrane żółte laki – właściwości fizykochemiczne, „Biuletyn Informacyjny Konserwatorów Dzieł Sztuki” 2003, t. 14, nr 3–4.

Olszewska-Świetlik J., Maciejczyk E., Zagadnienia technologii i techniki malarskiej Gerarda de Lairesse na podstawie traktatu o malarstwie, „Het Groot Schilderboek”, „Acta Universitatatis Nicolai Copernici” 2017, vol. 47.

Petra M., Christian Wilhelm Ernst Dietrich genant Dietricy, 1712–1774, München 2012.

Pigment Compendium, A Dictionary and Optical Microscopy of historical Pigments, red. N. Eastaugh, V. Walsh, T. Chaplin, R. Siddall, Amsterdam etc. 2008.

Portret ponad wszystko. Jacob Wessel i jego wiek. Szuka Gdańska XVIII wieku, red. A. Mosingiewicz, D. Kaczor, Gdańsk 2005.

Réveil E.A., Museum of Painting and Sculpture, Or, Collection of the Principal Pictures, Statues and Bas-reliefs in the Public and Private Galleries of Europe, vol. 16, London 1834.

Roznerska M., Techniki malarskie „Małych Mistrzów Holenderskich” XVII w., Toruń 1991.

Rzepińska M., Historia koloru w dziejach malarstwa europejskiego, t. 1, Warszawa 1991.

Scheyer E., Eine alte Gemäldesammlung im Hause Wilh. Gottl. Korn zu Breslau und ihre Geschichte, „Die Bergstadt” 1930, nr 19(2).

Supruniuk M., Inne muzeum akademickie. Muzeum Uniwersyteckie w Toruniu w 10-lecie powstania, ,,Opuscula Musealia” 2013, vol. 21.

Tabor U., Metafory starości – interpretacja tematu starości w dziełach malarstwa, „Chowanna” 2009, R. 52(65), t. 2(33): Edukacja wobec starości – tradycja i współczesność, red. A. Stopińska-Pająk.

Waźbiński Z., Florencki epizod w życiu Theodora Turquet de Mayerne’a [w:] Ars longa – vita brevis. Tradycyjne i nowoczesne metody badania dzieł sztuki. Materiały z sesji naukowej poświęconej pamięci profesora Zbigniewa Brochwicza, red. J. Flik, Toruń 2003.

Ziemba A., Iluzja a realizm. Gra z widzem w sztuce holenderskiej 1580–1660, Warszawa 2005.

Ziemba A., Sztuka Burgundii i Niderlandów 1380–1500, t. 2: Niderlandzkie malarstwo tablicowe 1430–1500, Warszawa 2011.

Zwierz M., Oficyny wydawnicze, kolekcje sztuki i salony wystawiennicze przy dawnej ul. Świdnickiej we Wrocławiu, „Rocznik Wrocławski” 2009, nr 11.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną formą czasopisma jest wersja elektroniczna.