Rosyjski łubek jako odbicie idei dla mas

Urszula Cierniak

Abstrakt

Podobno pierwsze obrazki łubkowe pojawiły się w Chinach. Początkowo rysowano je odręcznie, potem korzystano z metody odciskania obrazka w drzewie, na korze brzozowej lub skórze. Z czasem zaczęto używać matryc metalowych, a same obrazki malować. Do Europy łubek napływa około XV w. Około połowy XVII w. pojawiają się na Rusi po raz pierwszy drukowane obrazki, zwanie „friażskimi”, czyli zagranicznymi. Potem zaczęto ten rodzaj sztuki nazywać „potiesznymi kartami”. W Rosji terminem „łubek” obejmuje się zarówno litografie, grafiki odciskane z rysunków na drewnie (ksylografie), obrazki rysowane odręcznie przez ludowych twórców, jak i przez uznanych artystów. Niniejszy artykuł przedstawia źródła i historię rosyjskiego łubka. Są one rozpatrywane w perspektywie wyrażanych za jego pomocą idei i wartości bliskich społeczeństwu rosyjskiemu od XVII stulecia aż po czasy współczesne.

Abstract

Russian Lubok as a Reflection of Ideas for the Masses

First lubok pictures are said to have appeared in China. Initially they were drawn by hand, later the method of stamping a picture cut in wood, on a birch bark or leather was applied. With time metal matrices started to be used and the pictures themselves were painted. Lubok was first introduced in Europe around the 15th century. Around the mid-17th century first printed pictures called “friazhskie” (foreign) began to appear in Russia. Then this type of art started to be called “funny cards”. In Russia the term “lubok” denotes lithography, graphics printed from wood engravings (xylography) as well as pictures drawn by hand by folk artists and by renowned artists. This paper presents the sources and history of the Russian lubok. They are described in terms of ideas and values which lubok pictures express and which have been close to the Russian society since the 17th century up to the present time.

Keywords: lubok, funny cards, mass culture, folk artists, ideas of Russian society

Słowa kluczowe: „pocieszne karty”, kultura masowa, artyści ludowi, idee społeczeństwa rosyjskiego
References

Алексеева M. A., Мишина E. A., Народная картинка XVII–XIX веков. Материалы и исследования, Санкт-Петербург 1996.

Денисов Вл., Война и лубок, Петроград 1916.

Клепиков C., A. С. Пушкин и его произведения в русской народной картинке, Москва 1949.

Клепиков C., Лермонтов и его сочинения в русской народной картинке [w:] M. Ю. Лермонтов, Литературное наследство, т. 45–46, кн. II , Москва 1948, s. 794–802.

Кузьмин H. B., Русский лубок [w:] Труды Саратовской ученой комиссии. Сердобский научный кружок краеведения и уездный музей, Сердобск 1913, http://www.oldserdobsk.ru/1000/035/1035025.html.

Кузьмина В. Д., Рукописная книга и лубок во второй половине XVIII века [w:] История русской литературы в 10 т. АН СССР, Moсква–Ленинград 1941–1956, т. IV, Литература XVIII века, ч. 2, 1947, s. 39–50, http://www.feb-web.ru/feb/irl/il0/il4/il4-0392.htm.

Кучеровская B. B., История рисованного лубка в русской культуре XVIII–начала XX веков, Автореферат на соискание уч. степени кандидата искусствоведения, Санкт-Петербург 2005.

Плетнева A. A., Лубочная Библия: язык и текст, Москва 2013.

Плетнева A. A., О языке «масскультуры» пушкинской эпохи: лубочная сказка о Бове [w:] Вереница литер. К 60-летию В. М. Живова, Москва 2006, s. 470–486.

Плетнева A. A., Русский лубок: между Средневековьем и Новым временем, „Русская речь” 2014, № 6, s. 77–84.

Ровинский Д. А., Русския народныя картинки, т. 1–2, Санкт-Петербург 1900.

Русский рисованный лубок конца XVIII–начала XX века. Из собрания Государственного Исторического музея, ред. E. И. Иткина, Москва 1992.

Сакович А. Г., Народная гравирированная книга Василия Кореня 1692–1696, Mосква 1983.

Снегирев H., Лубочныя картинки русского народа в московском мире, Москва 1861.

Źródła ilustracji
Rysunki 1, 2, 3: Д. А. Ровинский, Русския народныя картинки, т. 1 i 2, Санкт-Петербург 1900.

Rysunki 4, 5, 6, 7, 8 – Wikimedia Commons, https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%83%D0%B1%D0%BE %D0%BA (dostęp: 20.02.2016).

Rysunki 9, 10, 11 Andrieja Kuzniecowa: http://www.hiero.ru/Akuaku/Lubki (dostęp: 20.02.2016).

Rysunek 12 Wadima Kondratjewa: http://www.shr-amur.ru/index.php/painters/1-kondratiev-vadim-viktorovich (dostęp: 20.02.2016).