Смирительная рубашка для гениев Сергея Арно или вопрос o литературном кризисе

Bartłomiej Brążkiewicz

Abstrakt

Siergiej Arno, współczesny rosyjski prozaik, realizując aktualny wariant tekstu petersburskiego, literacką wizję miasta przedstawia jako istotną przyczynę pojawiania się chorób psychicznych. W powieści Смирительная рубашка для гениев Arno zawarł nie tylko liczne rozważania na temat kryzysu panującego zarówno w obszarze literatury rosyjskiej, jak i światowej, lecz również uwypuklił szereg kontrowersji związanych z postrzeganiem szaleństwa z jednej strony, a literackiego geniuszu z drugiej. Powieść, która programowo realizuje założenia fikcji literackiej, poprzez zastosowanie odpowiednich technik nabywa cech utworu odwzorowującego świat rzeczywisty, skłaniając czytelnika do podjęcia refleksji nad zjawiskami zachodzącymi obecnie w obszarze literatury pięknej. We właściwy swemu pisarskiemu stylowi sposób, autor skupia się na problemie kultury masowej oraz na kwestiach globalizacji kulturowej, które w powieści jawią się jako fundament dziwacznej koncepcji tworzenia literatury całkowicie uzależnionej od wpływu czynników ekonomicznych. Uzupełnieniem tych osobliwości są nakreślone w powieści zastanawiające metody diagnozowania i leczenia chorób psychicznych. Jak widać, istotną komponentą fabuły utworu są odniesienia do psychiatrii, której cechą charakterystyczną w rosyjskich warunkach jest jej podporządkowanie władzom. Według Arno, niewyszukany poziom najnowszych publikacji wydaje się mieć związek z realizacją rządowego programu zmierzającego do podporządkowania wszystkich obszarów działań artystycznych wymaganiom gospodarki wolnorynkowej. W ramach tego przedsięwzięcia, w szpitalach psychiatrycznych pisarzy leczy się z ich skłonności do tworzenia ambitnych utworów, w zamian oferując przyuczenie do wykonywania społecznie i ekonomicznie użytecznych profesji. Tym samym można odnieść wrażenie, że we współczesnej Rosji nie ma miejsca dla wybitnych dzieł literackich oraz że na druk zasługują jedynie gwarantujące wydawcom komercyjny sukces bestsellery produkowane przez „twórcze spółdzielnie”. W swej powieści Arno dowodzi ponadto, że współczesna literatura niekoniecznie musi mieć postmodernistyczne oblicze.

 

Sergey Arno’s Novel Smiritel’naya Rubashka Dlya Geniyev, or the Issue of Literary Crisis

SUMMARY

Sergey Arno, a contemporary Petersburg author, represents the existing variant of the Petersburg Text, connected with literary concept of the city constituting significant factors for the emergence of psychiatric diseases. Into his novel Smiritel’naya rubashka dlya geniyev Arno entered a number of reflections on the ongoing crisis in Russian as well as world literature, indicating the controversies between madness and literary genius. The text, which carries out the objectives of literary fiction, by applying certain techniques is gaining the strength of realism, and therefore stimulates to follow the question of current phenomena in the field of belles-lettres. In the way characteristic of his style, author focuses on the problem of mass culture and the issues of cultural globalization, to compose the basis for bizarre idea of making literature entirely dependent on economic factors together with peculiar outlook on methods of diagnosing and treatment for mental disorders. As one can see, a great contributor to the novel’s plot is psychiatry, with its primary Russian feature recognized as submission to authorities. According to Arno, the low condition of recent literature appears to result from the principles of the government’s plan to submit all areas of artistic activities to the demands of free market. As part of the process, in mental hospitals writers are cured from their tendencies to create demanding novels, and acquire useful professions instead. It appears, that there is no place for literary masterpieces in today’s Russia, and that only bestsellers, written by efficient cooperatives, are what is worth publishing. However, in his novel Arno proves, that present literature does not necessarily have to bare a postmodern face.

Słowa kluczowe: literatura rosyjska, Siergiej Arno, choroba psychiczna, nadużycia psychiatrii , Russian literature, Sergey Arno, mental illness, abuse of psychiatry
References

Bauman, Z., Spór o ponowoczesność, [w:] Tegoż, Ciało i przemoc w obliczu ponowoczesności, Toruń 1995, s. 11–31.

Fukuyama, F., Koniec historii, przekł. T. Bieroń, M. Wichrowski, Poznań 1996.

Głębski, J., Kuracja, Kraków 1998.

Huntington, S., Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowego, przeł. H. Jankowska, Warszawa 2000.

Ritzer, G., Magiczny świat konsumpcji, przeł. L. Stawowy, Warszawa 2001.

Ritzer, G., Mcdonaldyzacja społeczeństwa, przeł. S. Magala, Warszawa 1997.

Арно, С., Смирительная рубашка для гениев: Роман-бред, Санкт-Петербург 2012.

Арно, С., Эпидемия графомании – угроза человечеству?, «Литературная газета», 2008, nr 14 (6166, 02.04.2008).

Бахтин, М., Собрание сочинений: Т. 6 Проблемы поэтики Достоевского, Работы 1960 – 1970 гг., Москва 2002.

Галковский, Д., Бесконечный тупик, Москва 1997.

Горичева, Т., Православие и постмодернизм, Ленинград 1991.

Достоевский, Ф., Преступление и наказание, Paris 1994.

Минчин, А., Псих, Москва 2001.

Скоропанова, И., Русская постмодернистская литература, Москва 2001.

Уайльд, О., Афоризмы, собрал К. Душенко, Москва 2000.