„Don Kichot w zniszczonym fraku”, czyli o heroizmie Friedricha Haassa

Bożena Pindus

Abstrakt
Początek wieku dziewiętnastego w Rosji charakteryzował się prawem szczególnie bezwzględnym wobec przestępców i osób, które w jakikolwiek sposób sprzeniewierzyły się władzy państwowej. Ciężkie więzienia, zesłania i surowe warunki traktowania aresztantów wpisane były na stałe w obraz systemu kar za konflikt z prawem. Pojawienie się w roku 1806 w Moskwie niemieckiego lekarza Friedricha Haassa, który jako jeden z pierwszych wezwał do miłosiernego traktowania skazańców, stało się zwrotnym punktem w podejściu do zesłańców i przestępców w carskiej Rosji. Niniejszy artykuł przypomina postać heroicznego doktora, który głosząc dewizę „Spieszcie się czynić dobro”, sprzeciwiał się bezdusznym rosyjskim urzędnikom, przeznaczał własne pieniądze na wcielanie w życie reformy więziennictwa, wysyłał pisma piętnujące istniejący system do najwyższych władz rosyjskich, w tym do cara. Wytrwałość, skuteczność działania, poświęcenie dla najsłabszych i pokrzywdzonych oraz bezinteresowność Haassa imponowały ego otoczeniu, dla którego postawa doktora była przykładem prawdziwie chrześcijańskiego
podejścia do kwestii współczucia, poświęcenia i sprawiedliwości. Zasługi Friedricha Haassa zapewniły mu trwałe miejsce nie tylko w historii rosyjskiej medycyny, ale także w literaturze pięknej w Rosji. Kościół katolicki ogłosił go w 2018 roku błogosławionym. 
 
 
“Don Kichot in a Worn-out Tailcoat” – about the Heroism of Doctor Friedrich Haass
SUMMARY
The beginning of the 19th century in Russia was characterized with the enactment of law. It was particularly ruthless regarding to criminals and people who were disloyal to the authorities. Hard prisons, exiles, and harsh treatment of the convicted were permanently included in the outlook of the system of penalties, for example the infringement of law. Moscow arrival of doctor Friedrich Haass in 1806, who as one of the first summoned to merciful treatment of the convicted, became the turning point of the attitudes to the exiled and the sentenced in the Tsar’s Russia. This article reminds the person of the heroic Doctor, who advocated the motto “Hurry up to make the good” opposed soulless Russian officials, providing own resources on undertaking reforms of the prison system, sending letters to the highest authorities (including Tsar), opposing the functioning system. Haass’s persistence and effectiveness of action, sacrifice towards the weakest and lack of interestedness impressed the surrounding, for which the attitude of the doctor was an example of truly Christian approach to the question of sympathy, sacrifice and justice. Then, the contributions of Haass assured him a permanent recognition not only in the history of Russian medicine, but also in the belles-lettres of Russia. Catholic Church proclaimed him blessed in 2018.
Słowa kluczowe: Rosja, wiek XIX, doktor Friedrich Haass, zesłanie, skazańcy, organizacje charytatywne , Russia, 19th century, Doctor Friedrich Haass, exile, convicted, charity organisations
References
Dostojewski F., Idiota, tłum. J. Jędrzejewicz, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1961.
Hołownia S., Sługa Boży Friedrich Joseph Haas (1780-1853), [w:] idem, Święci pierwszego kontaktu, Kraków, Znak, 2017.
Przełomiec M., Święty doktor z Moskwy, „Przewodnik Katolicki”, [w:] https://www.przewodnik-[katolicki.pl/Archiwum/2016/Przewodnik-Katolicki-8-2016/Wiara-i-Kosciol/Swiety-doktor-z-Moskwy [dostęp: 20.05.2018].
Wollensak G., Friedrich Josef Haas- der heilige Doktor von Moskau, „Klinische Monatsblatter fur Augenheilkunde“, 2005, nr 222, ss. 513-515.
Аноним, „Божий человек” доктор Гааз, „Истина и жизнь” 1992, nr 4, ss. 34-38.
Варжапетян В., 10 интересных фактов о докторе Гаазе, [w:] http://xn--80aqecdrlilg.xn--p1ai/)/doktor-gaaz / [dostęp:10.05.2018].
Варжапетян В., Доктор Гааз, Москва, Издательство Францисканцев, 2018, [w:] https://7books.ru/vardvan-varzhapetyan-doktor-gaaz/ [dostęp: 20.05.2018].
Варжапетян В.В., Тринадцатая страсть, Москва, Современник, 1988.
Вашкау H.Э., „Святой доктор” Федор Петрович Гааз, „Вестник Волгоградского государственного университета. Серия 4. История” 2012, nr 2 (22), ss. 26-31.
Величко С., Доктор Гааз: филантроп в волчей шубе, [w:] https://www.miloserdie.ru/article/kto-posadil-v-butyrke-topolya/ [dostęp: 20.05.2018].
Вознесенский С.А., Добрый доктор Гааз, „Mосква. Журнал русской культуры” 2004, nr 12, ss. 212-218.
Гааз Ф.П., Призыв к женщинам. Посмертное издание, Москва, Типография И.И. Кушнерева, 1897.
Грандо А., Федор Гааз: Счастье – делать счастливым других, „Медицинская газета” 1977, nr 61, s. 11.
Каликинская Е., Тюремный доктор Гааз: безумный филантроп и помощник осужденных, „Аргументы и факты” 2013, nr 45, [w:] http://www.aif.ru/society/history/1017397 [dostęp: 20.05.2018].
Католическая церковь причислила доктора Гааза к лику блаженных, [w:] https://www.miloserdie.ru/news/katolicheskaya-tserkov-prichislila-doktoragaaza-k-liku-blazhennyh/ [dostęp: 20.05.2018].
Керзум А.П., Общество попечительное о тюрьмах, [w:] http://encblago.lfond.spb.ru/showObject.do?object=2823335121 [dostęp: 20.05.2018].
Коллектив авторов, Община сестёр милосердия „Утоли моя печали”, [w:] https://fil.wikireading.ru/57270 [dostęp: 20.05.2018].
Кони A.Ф., Федор Петрович Гааз. Библиографический очерк, Москва, Сестричество во имя преподобномученицы великой княгини Елизаветы, 2006, 240 ss.
Копелев Л., Святой доктор Федор Петрович, Москва, Центр книги Рудомино, 2013.
Лебедева B., Спешите делать добро, „Христианская газета «Для Тебя»” 2002, nr 56, [w:] http://www.foru.ru/article.159.html [dostęp: 20.05.2018].
Мессель М.А., Из истории скорой медицинской помощи в России, „Совeтское здравохранение” 1960, nr 9, ss. 53-58.
Московский очаг милосердия. Святой доктор Гааз. Сборник к 230 – летию со дня рождения Ф.П.Гааза, Москва, Издательство дом Тончу, 2010, 444 ss.
Мурзина М., „У Гааза нет отказа”. Знаменитый столичный доктор излечивал всех, „Aргументы и факты” 2014, nr 19, [w:] http://www.aif.ru/society/history/u_gaaza_net_otkaza_znamenityy_stolichnyy_doktor_izlechival_vseh[dostęp 20.05.2018].
Переписка князя П. А. Вяземского с А. И. Тургеневым. 1812-1819, [w:] Остафьевский архив князей Вяземских, t. 1, red. В.И. Саитова, Санкт-Петербург, Изд. С.Д. Шереметьева, 1899.
Переписка князя П. А. Вяземского с А. И. Тургеневым. 1824-1836, [w:] Остафьевский архив князей Вяземских, t. 3, red. В.И. Саитов, Санкт-Петербург, Изд. С.Д. Шереметьева, 1899.
Переписка князя П. А. Вяземского с А. И. Тургеневым. 1837-1845, [w:] Остафьевский архив князей Вяземских, t. 4, red. В.И. Саитов, Санкт-Петербург, Изд. С.Д. Шереметьева, 1899.
Петров Г., Ф.П. Гааз. Друг обездоленных, Москва, Сытин, 1902, 36 ss.
Сосницкий А. „Добрый доктор”, „друг несчастных” Федор Петрович Гааз, Москва, Оксаковская, 1900, 64 s.
Феофанов Ю., „Тюремный доктор” Федор Петрович Гааз, „Российская Федерация сегодня: Общественно-политический журнал Федерального со-
брания парлямента РФН” 2007, nr 22, ss. 58-59.
Харламов E.В., Последователи святого доктора Гааза, [w:] Е.В. Харламов, Е.К. Склярова, О.Ф. Киселева, Долг врача и гражданина, Ростов-на-Дону: Мини Тайп, 2018, 215 ss.
Чехов А.П., Рассказ старшего садовника, [w:] http://chehov.niv.ru/chehov/text/rasskaz-starshego-sadovnika.htm [dostęp: 20.05.2018].
Щемелева Н., Доктор Ф.П. Гааз – человек подвига, „Филокартия” 2015, февраль, nr 1 (41), ss. 42-43.
Яновский A.E., Говард Джон, [w:] Энциклопедический словарь Брогкауза и Эфорна в 89-ти томах, t. IX, Санкт-Петербург 1893, ss. 7-9.