Jakich bohaterów potrzebował socjalizm? Rozważania o wzorcach osobowych na łamach „Nowych Dróg”

Beata Biel

Abstrakt
„Nowe Drogi” były czasopismem, w którym wiele stron poświęcano rozważaniom nad istotą człowieka i etyką socjalistyczną. Te dwa obszary namysłu filozoficznego odegrały niebagatelną rolę w kształtowaniu wzorców osobowych Polski Ludowej. Wzory komunisty, członka partii, robotnika, nauczyciela czy naukowca to wzory bohaterów socjalizmu, którzy byli ludźmi szczególnej miary i wykraczać mieli ponad przeciętność. Te wymogi miały swe źródła zarówno w ideologii rewolucyjnej, z którą bez wątpienia utożsamiano heroiczność postaw, lecz również wiązały się z wezwaniem do doskonalenia człowieka w duchu wartości moralnych propagowanych przez socjalizm. Pojęcie heroizmu w marksizmie-leninizmie miało zgoła inną konotację niż w przypadku myśli starożytnej czy chrześcijaństwa. W etyce socjalistycznej wyjątkowość głoszonych wartości i postaw wynikała z materializmu dialektycznego, jako racjonalnego i obiektywnego uzasadnienia tego, co dobre i złe. Marksistowskoleninowska wizja antropologiczna dyktować miała wzorzec „nowego człowieka” na miarę nowych czasów. Propagowane na łamach „Nowych Dróg” wzory osobowe miały urzeczywistnić ten ideał.
 
 
What Heroes did Socialism need? Considerations on Role Models in “Nowe Drogi” Magazine
SUMMARY
”Nowe Drogi” was a magazine in which many pages were devoted to considerations on the essence of man and socialist ethics. These two areas of philosophical reflection played a significant role in shaping role models of People’s Poland. Role models of a communist, party member, worker, teacher or scientist are the exemplars of heroes of socialism, who were considered to be particularly special and outstanding individuals. This was particularity sought not only to refer to the idea of a revolution, which the heroism of attitudes was undoubtedly identified with, but also to the perfection of moral values promoted by socialism. Therefore, the concept of heroism in Marxism-Leninism ideology had a completely different connotation than in the case of ancient thought or Christianity. In socialist ethics the uniqueness of values resulted from dialectical materialism as a rational and objective justification of what is right and wrong. The Marxist-Leninist anthropological was to dictate the uniqueness of the “new man”, for the new times. The role models propagated in ”Nowe Drogi” magazine were to embody this exemplar
Słowa kluczowe: komunista, członek partii, etyka socjalistyczna, wzór osobowy, heroizm, communist, party member, socialist ethics, role model, heroism
References
Anonim, O umocnienie i ubojowienie naszej partii (Po VIII Plenum KC PZPR), „Nowe Drogi” 1953, nr 4, ss. 3-11.
Anonim, O wielką sztukę polską, Artykuł redakcyjny, „Nowe Drogi” 1954, nr 5, ss. 3-17.
Anonim, Sprawozdanie KC PZPR za okres od VI do VII Zjazdu, „Nowe Drogi” 1976, nr 1, ss. 9-44.
Anonim, Wywiad I Sekretarza KC PZPR, przewodniczącego Rady Państwa PRL, Wojciecha Jaruzelskiego dla miesięcznika „Problemy Pokoju i Socjalizmu”, „Nowe Drogi” 1988, nr 7, ss. 5-22.
Bauman Z., Człowiek i historia w „Kapitale” Karola Marksa, „Nowe Drogi” 1967, nr 5, ss. 34 -45.
Bierut B., Zwycięski wódz nowej epoki, „Nowe Drogi” 1949, nr 6, ss. 19-46.
Być komunistą. Dyskusja redakcyjna, „Nowe Drogi” 1984, nr 8, ss. 35-60.
Glińska A., O leninowskiej myśli etycznej, „Nowe Drogi” 1984, nr 11, ss. 107-115.
Glińska A., Postawa moralna członka partii w świetle uchwały VII Zjazdu PZPR, „Ideologia i polityka” 1976, nr 3, s. 12.
Górski J., Szkolnictwo wyższe w trosce o kształcenie i wychowanie, „Nowe Drogi” 1979, nr 6, ss. 37-46.
Grzybowski K., Uniwersytet cywilizacji technicznej – uniwersytet społeczeństwa socjalistycznego. Dyskusja „Nowych Dróg” W poszukiwaniu koncepcji współczesnego uniwersytetu, „Nowe Drogi” 1964, nr 12, ss. 146-149.
Historia Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików). Krótki kurs, bmrw.
Jankowski H., Etyka członka partii, „Nowe Drogi” 1968, nr 7, ss. 52-59.
Jaroszewski T.M., Perspektywa: rozwinięte społeczeństwo socjalistyczne, „Nowe Drogi” 1976, nr 2, ss. 55-69.
Jezierski R., Założenia ideowo-poznawcze, geneza i funkcja społeczna rewizjonizmu, „Nowe Drogi” 1970, nr 5, ss. 79-90.
Kołakowski L., Główne nurty marksizmu, t. 1, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN , 2009.
Michalik M., Etyka marksistowska a moralna rzeczywistość społeczna, „Nowe Drogi” 1983, nr 9, ss. 108-123.
Michalik M., Marksizm-leninizm o roli i miejscu człowieka w świecie. Wzór osobowy człowieka epoki budowy rozwiniętego społeczeństwa socjalistycznego, Warszawa, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1976.
Michalik M., O postawie moralnej komunisty, „Nowe Drogi” 1979, nr 8, ss. 90-102.
Muszyński H., Podstawowe problemy wychowania socjalistycznego, „Nowe Drogi” 1971, nr 10, ss. 161-170.
Olszewska M.J., Heroizm ludzkiego istnienia. W kręgu wybranych zagadnień etycznych w literaturze polskiej II połowy XIX i I połowy XX wieku. Szkice, Warszawa, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, 2008.
Ossowski S., Z zagadnień psychologii społecznej, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN , 2000.
Powszechna encyklopedia filozofii, t. 4, red. E. Grendecka, Lublin, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2003.
Soldenhoff S., Czy potrzebny nam jest katechizm moralny, „Nowe Drogi” 1961, nr 4, ss. 40-46.
Suchanek L., Homo sovieticus, świetlana przyszłość, gnijący Zachód. Pisarstwo Aleksandra Zinowiewa, Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1999.
Szczepański J., Niektóre cechy rozwoju klasy robotniczej w trzydziestoleciu, „Nowe Drogi” 1974, nr 7, ss. 57-64.
Tischner J., Etyka solidarności oraz Homo sovieticus, Kraków, Znak, 1992.
Tischner J., Nieszczęsny dar wolności, Kraków, Znak, 1993.
Tittenbrun J., Klasa, partia, socjalizm. Refleksje nad projektem deklaracji ideowo-programowej KC PZPR, „Nowe Drogi” 1982, nr 7-8, ss. 104-117.
Walicki A., Marksizm i skok do królestwa wolności: dzieje komunistycznej utopii, tłum. A. Walicki, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN , 1996.
Zemanek Z., Współczesność a wychowanie, „Nowe Drogi” 1961, nr 4, ss. 89-96.
Zinowiew A., Homo sovieticus, Londyn, Polonia, 1984.
Znaniecki F., Ludzie teraźniejsi a cywilizacja przyszłości, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN , 2001.