Romańskość w słowiańskiej szacie

Anna Oczko

Abstrakt

Romance Language in a Slavic Robe

The first stage of the formation of the Romanian language on the basis of folk Latin characteristic for the Balkan-Danubian areas (latina dunăreană) ended around the 7th century. The next stages of development of this Romance language were marked by the strong influence of Slavic languages, which are observed not only in  vocabulary but also in phonetics and grammatical structures of the Romanian language. The centuries-old coexistence of the Roman and Slavic populations is described as the era of Slavic-Romanian bilingualism, finally culminating in the linguistic assimilation of the latter. It enriched the Romanian language with vocabulary from, among others, economy, agriculture, natural phenomena, but also abstract concepts concerning, for example, spirituality or human nature. The vocabulary has taken root most of all in Romanian, constituting today the element of its basic lexical resource. The second period of Slavic influence falls on the time of the formation of the first feudal states and the new distribution of political forces in the Balkans and the Transcarpathian North in the Middle Ages. The Romanian Principalities are still in the sphere of Slavic influences – those southern (Bulgarian, Serbian) and northern (Polish, Ruthenian) in terms of political, economic, cultural, and above all religious. The apogee of linguistic and cultural contacts falls on the XIV and XVI century called the era of ”cultural Slavism”. Such a situation is reflected in the language – in this period the largest number of Slavic borrowings are recorded, but in later centuries they have been eliminated or replaced with vocabulary, most often, of Neo-Latin origin.

Streszczenie
Pierwszy etap formowania się języka rumuńskiego na bazie łaciny ludowej charakterystycznej dla obszarów bałkańsko-naddunajskich zakończył się około VII wieku. Kolejne etapy rozwoju tego języka romańskiego przebiegały pod znakiem silnego oddziaływania języków słowiańskich, które obserwuje się nie tylko w słownictwie, ale również w fonetyce oraz strukturach gramatycznych języka rumuńskiego. Wielowiekowa koegzystencja ludności romańskiej i Słowian określana jest jako epoka bilingwizmu słowiańsko-rumuńskiego i zakończona została ostatecznie asymilacją językową tych ostatnich. Wzbogaciła ona język rumuński o słownictwo z zakresu m.in. gospodarki, rolnictwa, zjawisk naturalnych, ale również pojęć abstrakcyjnych dotyczących np. duchowości czy natury ludzkiej. Słownictwo to najmocniej zakorzeniło się w języku rumuńskim, stanowiąc do dziś element jego podstawowego zasobu leksykalnego. Drugi okres wpływów słowiańskich przypada na czas kształtowania się pierwszych państw feudalnych oraz nowego rozkładu sił politycznych na Bałkanach i zakarpackiej północy w dobie średniowiecza. Ówczesne księstwa rumuńskie wciąż pozostawały w sferze wpływów słowiańskich – południowych (bułgarskich, serbskich), jak i północnych (polskich, ruskich) – pod względem politycznym, gospodarczym, kulturowym, a przede wszystkim religijnym. Apogeum kontaktów językowo-kulturowych przypada na XIV i XVI wiek, zwany epoką „slawizmu kulturowego”. Taka sytuacja ma swoje odzwierciedlenie w języku – w tym okresie notuje się największą liczbę zapożyczeń słowiańskich w rumuńskim, jednakże w późniejszych wiekach zostały one wyeliminowane bądź zastąpione słownictwem najczęściej neoromańskiego pochodzenia.

Słowa kluczowe: język rumuński, bilingwizm słowiańsko-rumuński, zapożyczenia słowiańskie, relacje polsko-rumuńskie, piśmiennictwo rumuńskie, Romanian language, Slavic-Romanian bilingualism, Slavic borrowings, Polish- Romanian relations, Old-Romanian literature
References

Brâncuşi G., Introducere în istoria limbii române [Introduction to the history of Romanian], Bucureşti, Editura Fundaţiei România de Mâine, 2005, 116 pp.

Djuvara N., O scurtă istorie ilustrată a românilor [A brief illustrated history of the Romanians], Bucureşti, Humanitas, 2013, 348 pp.

Gheţie I., Mareş A., Originile scrisului în limba română [The origin of writing in Roamanian language], Bucureşti, Editura Ştiinţifică şi Enciclopedică, 1985, 464 pp.

Klimkowski T., Chrystianizacja ludności romańskiej na Bałkanach w świetle faktów historycznych i językowych [Christianization of the Romanian population in the Balkans, historical background and linguistic facts], „Balcanica Posnaniensia. Acta et studia” 2011, no. 18, vol. II, pp. 43–54.

Klimkowski T., Influenţe slave vechi asupra morfologiei şi sintaxei limbii române [Old Slavic Influences on Morphology and Syntax of Romanian Language], Alba Iulia, Aeternitas, 2011, 210 pp.

Macrea D., Probleme ale structurii şi evoluţiei limbii române [Problems of the structure and evolution of the Rumanian language], Bucureşti, Editura Ştiinţifică şi Enciclopedică, 1982, 299 pp.

Mihăilă G., Dicţionar al limbii române vechi [Dictionary of the old Romanian language], Bucureşti, Editura enciclopedică română, 1974, 348 pp.

Mihăilă G., Împrumuturi vechi sud-slave în limba română [Old South Slavic borrowings in Romanian], Bucureşti, Editura Academiei Republicii Socialiste România, 1960, 319 pp.

Milewski D., Wołoszczyzna i Multany, czyli o zmienności nazw ku utrapieniu historyków [Valahia and Multany, or about the changeability of names to the annoyance of historians], http://www.wilanow-palac.pl [dostęp: 25.04.2019].

Misterski H., Recepcja polskich zapożyczeń leksykalnych w dokumentach słowiańsko-rumuńskich [Reception of Polish lexical borrowings in Slavic-Romanian documents], Poznań, Wydawnictwo Naukowe UAM, 1976, 124 pp.

Mitu M., Termeni de origine slavonă în documentele slavo-moldoveneşti 1388–1517 [Terms of Polish origin in Slavic-Moldovan documents 1388–1517], „Romanoslavica” 1963, no. 8, pp. 155–223.

Nouzille J., Transylwania, obszar kontaktów i konfliktów [Transylvania, area of contacts and conflicts], Bydgoszcz, Homini, 1997, 280 pp.

Oczko A., Rumuńska Słowiańszczyzna. Zapożyczenia południowosłowiańskie w języku rumuńskim w XVI i XVII wieku [The Romanian Slavism: South Slavic borrowings into Romanian in the 16th and 17th century], Kraków, Collegium Columbinum, 2014, 324 pp.

Philippide A., Istoria limbii românei [History of Romanian language], Iaşi, Polirom, 2011, 671 pp.

Puşcariu S., Istoria literaturii române. Epoca veche [History of Romanian medieval litterture], Sibiu, Kraft & Drotleff S.A., 1930, 259 pp.

Rosetti A., Istoria limbii românei [History of Romanian language], Bucureşti, Editura pentru literatură, 1968, 842 pp.

Sala M., Contribuţii la fonetica istroică a limbii române [Contributions to the historical phonetic of the Romanian language], Bucureşti, Editura Academiei Republicii Socialiste România, 1970, 193 pp.

Sala M. (ed.), Enciclopedia limbii române [Encyclopedia of Romanian language], Bucureşti, Univers Enciclopedic, 2006, 638 pp.

Widłak S., Culegere de texte româneşti vechi [Anthology of old Romanian texts], Kraków, Uniwersytet Jagielloński, 1984, 172 pp.