Etnogeneza Słowian. Historia badań

Barbara Oczkowa

Abstrakt

The Ethnogenesis of the Slavs. History of Research

A given article presents briefly the history of research on the ethnogenesis of the Slavs. Some remarks upon the subject may be found already in the writings of the ancient authors and, later on, in the medieval chronicles. Finally, the issue in question caught attention of numerous academics, not only linguists. Various hypotheses concerning both the chronology and geographical locations of the homeland of the early Slavs have been suggested. These questions have not been yet definitely solved, though among the existing theories two may be regarded as predominant, namely co called the Western and Eastern one. Ethnogenesis of the Slavs is now often used in politics; moreover, the ethnogenetical myths have recently gained a considerable popularity in some Slavic countries.

Streszczenie
Artykuł przedstawia, z konieczności szkicowo, historię badań nad etnogenezą Słowian. W czasach przednaukowych rozważania na ten temat znajdujemy już u starożytnych autorów, następnie zaś w średniowiecznych kronikach, aby stał się on wreszcie przedmiotem zainteresowań licznych uczonych, nie tylko językoznawców, którzy wysuwali rozmaite hipotezy dotyczące zarówno chronologii, jak i geograficznej lokalizacji praojczyzny Słowian. Problem „słowiańskiej kolebki” nie został jeszcze ostatecznie rozstrzygnięty, choć wśród licznych teorii dominują nadal dwie – autochtoniczna (zachodnia) i allochtoniczna (wschodnia). Problematyka etnogenezy Słowian jest obecnie także wykorzystywana politycznie. Świadczą o tym mity etnogenetyczne, które pojawiły się w kilku krajach słowiańskich.

Słowa kluczowe: etnogeneza Słowian, praojczyzna, język prasłowiański, teoria autochtoniczna, teoria allochtoniczna, mity etnogenetyczne / the Ethnogenesis of the Slavs, Slavic homeland, Proto-Slavic language, Eastern theory, Western theory, ethnogenetical myths
References

Babik Z., Pojednanie z lasem. W stulecie „argumentu florystycznego” w slawistycznych badaniach etnogenetycznych (1908–2008) [Reconciliation with the Forest. 100 Year Anniversary of ‘Botanical Argumentation’ in Slavic Ethnogenetical Research], Kraków 2008, pp. XIV.7.

Bednarczuk L., Rozpad języka prasłowiańskiego w świetle badań Tadeusza Milewskiego i nowszych hipotez etnogenetycznych [Dissemination of the Proto-Slavic Language as Seen in the Resarch by Tadeusz Milewski and in Modern Ethnogenetical Hypotheses], [in:] Prasłowiańszczyzna i jej rozpad [Proto-Slavic Language and  Its Dissemination], ed. J. Rusek, W. Boryś, Warszawa, Wydawnictwo Energeia, 1998, pp. 329–336.

Gołąb Z., Etnogeneza Słowian w świetle językoznawstwa [Ethnogenesis of the Slavs in the Linguistic Perspective], [in:] Studia nad etnogenezą Słowian i kulturą Europy wczesnośredniowiecznej [Studies in the Ethnogenesis of the Slavs and the Culture of Early Medieval Europe], Vol. I, Wrocław 1987, pp. 71–80;

Gołąb Z., The Origins of the Slavs. A Linguist’s View, Columbus 1992.

Hensel W., Etnogeneza Słowian [Ethnogenesis of the Slavs], [in:] Mały słownik kultury dawnych Słowian [Concise Dictionary of the Culture of Early Slavs], ed. L. Leciejewicz, Warszawa, Wiedza Powszechna, 1990, pp. 433–444.

Mańczak W., Praojczyzna Słowian [Proto-Homeland of the Slavs], Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź, Ossolineum, 1981, 154 pp.

Moszyński L., Wstęp do filologii słowiańskiej [Introduction to Slavic Philology], Warszawa, PWN, 1984, 344 pp.

Oczkowa B., Mit i język. Jak/czy językoznawstwo może kształtować świadomość polityczną i społeczną [Myth and Language. The Role of Linguistisc in Shaping the Political and Social Identity], [in:] Kultury słowiańskie między postkomunizmem a postmodernizmem 1989–2004 [Slavic Cultures Between Post-Communism and
Post-Modernism 1989–2004], ed. M. Dąbrowska-Partyka, Kraków, WUJ, 2009, pp. 295–306.

Popowska-Taborska H., Wczesne dzieje Słowian w świetle ich języka [Early History of the Slavs in the Context of Their Language], Wrocław–Warszawa–Kraków, Ossolineum, 1991, 174 pp.

Sławski F., „O pochodzeniu i praojczyźnie Słowian” Tadeusza Lehra-Spławińskiego po pięćdziesięciu latach [On Tadeusz Lehr-Spławiński’s Views on Origin and Proto-Homeland of the Slavs – After 50 Years], [in:] Prasłowiańszczyzna i jej rozpad [Proto-Slavic Language and Its Dissemination], ed. J. Rusek, W. Boryś, Warszawa, Wydawnictwo Energeia, 1998, pp. 17–20.