Badania Aleksandra Birkenmajera nad filozofią Witelona jako inspiracja do zmiany oceny średniowiecza w programach edukacji

Wiesława Sajdek

Abstrakt

Aleksander Birkenmajer’s Research on the Philosophy of Witelon as an Inspiration to Change the Assessment of the Middle Ages in Education Programs

Both Birkenmajer’s method of work and his achievements, can serve as an example of a appropriate scientific approach to the Middle Ages. The picture of the period he presented radically differs from the stereotypes still prevailing in school educational programmes. Aleksander Birkenmajer (1890–1967) was an prominent Polish medievalist. Owing to his comprehensive education he gained rare competence to work on medieval manuscripts. In his texts, he repeatedly highlights the close relatedness between the history of philosophy and the history of mathematics and natural sciences. The close relation between philosophy and the then science, albeit its scope was much narrower than the purview of today’s natural sciences, became the methodological directive for him. In his research on the philosophy of Witelon, Birkenmajer emphasized the point that he was a philosopher – naturalist, using light in solving metaphysical problems, like many others did in his times, e.g. Richard Bacon or Robert Grosseteste. Witelo’s Perspective is virtually a mathematical-physical treatise with a metaphysical introduction. Birkenmajer managed, among others, to determine that Witelon was the author of the treatise De natura daemonum, the acquaintance of which can have a significant impact on the understanding of his philosophical views as a whole. The Polish medievalist also discerned in the treaty some symptoms of the so-called ‘theory of double truth’, whose influence the Silesian scholar might not be quite aware. Birkenmajer brought out and convincingly described certain aspects of Witelon’s philosophy, which significantly delimit the possibility to construe his ideas in the neo-Platonic paradigm.

Słowa kluczowe: metoda naukowa mediewisty, związek filozofii z nauką w epoce Średniowiecza, Witelo jako uczony i filozof
References

Birkenmajer, Aleksander. Biblioteka Jagiellońska, Przybytki: 181/75; 182/75; 184/75; 185/75.

Birkenmajer, Aleksander. „Studia nad Witelonem”, cz. 1. „Dwa nieznane pisemka Witelona”. W: BJ, Przyb. 180/75. Kraków: Nakładem Polskiej Akademii Umiejętności, 1921.

Crombie, Alistair Cameron. Nauka średniowieczna i początki nauki nowożytnej, t. I. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1960.

Gilson, Etienne. Historia filozofii chrześcijańskiej w wiekach średnich. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987.

Kijewska, Agnieszka. „Wprowadzenie”. W: Przewodnik po filozofii średniowiecznej. Od św. Augustyna do Joachima z Fiore, red. Agnieszka Kijewska. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2012.

Klemensiewicz, Zenon. Historia języka polskiego, t. III. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985.

Kuksewicz, Zdzisław. Zarys filozofii średniowiecznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973.

Kurdziałek, Marian. „Aleksander Birkenmajer. «Historyk filozofii średniowiecznej»”. W: Średniowiecze w poszukiwaniu równowagi między arystotelizmem a platonizmem. Studia i artykuły. Lublin: TN KUL, 1996, 7–16.

Kurdziałek, Marian. „Udział ks. Konstantego Michalskiego i Aleksandra Birkenmajera w odkrywaniu filozofii średniowiecznej”. W: Średniowiecze w poszukiwaniu równowagi między arystotelizmem a platonizmem. Studia i artykuły. Lublin: TN KUL, 1996, 17–33.

Nowak, Lucyna. „Rękopiśmienne świadectwa recepcji pism Dunsa Szkota na Uniwersytecie Krakowskim. Katalog dzieł”. W: Błogosławiony Jan Duns Szkot. 1308–2008. Materiały Międzynarodowego Sympozjum Jubileuszowego z okazji 700-lecia śmierci bł. Jana Dunsa Szkota, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, 8–10 kwietnia 2008, red. Edward I. Zieliński OFMConv, Roman Majeran. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2010, 743–761.

Polski słownik biograficzny, t. II. Kraków: Nakładem Polskiej Akademii Umiejętności, 1936.

Przymusiała, A. „Ks. Konstanty Michalski (1879–1947)”. Studia Philosophiae Christianae 1 (1966), t. 2/1, 265–273.

Sajdek, Wiesława. „Od redakcji”. W: Czasy katedr – czasy uniwersytetów. Źródła jedności narodów Europy, red. Wiesława Sajdek. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2005, 5–6.

Sajdek, Wiesława. „Recepcja historii filozofii średniowiecznej wśród studentów”. Społeczeństwo i Rodzina. Stalowowolskie Studia KUL 1 (2004), 13–22.

Steenberghen, Fernand Van. Filozofia w wieku XIII. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2005.

Wielgus, Stanisław, bp. Z obszarów średniowiecznej myśli islamskiej, żydowskiej i chrześcijańskiej. Płock: Płocki Instytut Wydawniczy, 2002.

Woźniczka, Maciej, Perek, Marek. „Wstęp. Relacja kanon – apokryf”. W: Apokryficzność (w) filozofii. Nie/anty/pozaortodoksyjne dyskursy filozoficzne, red. Maciej Woźniczka, Marek Perek. Częstochowa: Wydawnictwo im. S. Podobińskiego, 2017, 7–28.

Zmorzanka, Anna Z. „Alhazen”. W: Powszechna encyklopedia filozofii, t. I. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.