Paideia jako uprawa potencjalności człowieka zmierzająca do pełni jego człowieczeństwa. Wprowadzenie do klasycznej filozofii edukacji

Mikołaj Krasnodębski

Abstrakt

Paideia as Cultivation of the Potentiality of the Human Being Aiming at Fullness of Humanity. Introduction to the Classic Philosophy of Education

Thomistic pedagogy (classical, realistic) has received numerous studies in recent years and as such is a serious alternative to many branches of the contemporary philosophy of education. Its attractiveness results from the realism of being and cognitive realism as well as a negative attitude to various ideologys and utopias, including those in the field of education. It places education and training on strong anthropological and moral foundations, indicating that education is the cultivation of humanity’s potentiality. In a classic paideia, a man is lifted “up”, directed to perfection. This way, the “culture” of use, consumption, utilitarianism, hedonism, ignorance is distanced and as Plato once well stated “it is not worth living a thoughtless life for a man” (Plato, Socrates Defense, 38a).

Słowa kluczowe: tomizm, realizm, filozofia klasyczna, paideia, kultura, edukacja
References

Człowiek w Kulturze [periodyk], 1993–.

Przyszłość Cywilizacji Zachodu [seria wydawnicza], 2008–.

Ajdukiewicz, Kazimierz. Zagadnienia i kierunki filozofii, wstęp Jan. Woleński, wyd. 4. Kęty–Warszawa: Wydawnictwo Antyk-Fundacja Aletheia, 2004.

Andrzejuk, Artur. Filozofia moralna w tekstach św. Tomasza z Akwinu. Warszawa: Navo, 1999.

„Błąd antropologiczny”. W: Zadania współczesnej metafizyki, t. 5, red. Andrzej Maryniarczyk, Katarzyna. Stępień. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2003.

Boecjusz, Traktaty teologiczne. Kęty: Wydawnictwo Antyk, 2001.

Chłodna-Błach, Imelda. Od paidei do kultury wysokiej. Filozoficzno-antropologiczne podstawy sporu o kulturę. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2016.

Daszkiewicz, Wojciech. Byt – człowiek – kultura. Studium z filozofii kultury. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2019.

Garrigou-Lagrange, Reginald. Trzy okresy życia wewnętrznego, przeł. Siostra. T. Landy. Niepokalanów: Wydawnictwo Ojców Franciszkanów, 1998.

Gogacz, Mieczysław. Błędy brata Ryszarda. Warszawa: Wydawnictwo Sióstr Loretanek, 1975.

Gogacz, Mieczysław. Ciemna noc miłości. Warszawa: Wydawnictwo Sióstr Loretanek, 1985.

Gogacz, Mieczysław. Elementarz metafizyki. Warszawa: Wydawnictwo ATK, 1987.

Gogacz, Mieczysław. Filozoficzne aspekty mistyki. Materiały do filozofii mistyki. Warszawa: ATK, 1985.

Gogacz, Mieczysław. Idę śpiewając do Ciebie. Warszawa: Wydawnictwo Sióstr Loretanek, 1977.

Gogacz, Mieczysław. Jak traci się miłość. Esej ascetyczny. Warszawa: Wydawnictwo Sióstr Loretanek, 1982.

Gogacz, Mieczysław. Ku etyce chronienia osób. Wokół podstaw etyki. Warszawa: Pallotinum, 1991.

Gogacz, Mieczysław. Modlitwa i mistyka. Warszawa–Marki/Struga: Michalineum, 1987.

Gogacz, Mieczysław. On ma wzrastać. Warszawa: Wydawnictwo Sióstr Loretanek, 1965, 1973, 1975, 1990.

Gogacz, Mieczysław. Podstawy wychowania. Niepokalanów: Wydawnictwo Ojców Franciszkanów, 1993.

Gogacz, Mieczysław. Wprowadzenie do etyki chronienia osób. Warszawa: B.R.J. Navo, 1995.

Gryżenia, Kazimierz. Analogia w scholastyce nowożytnej. Studium z metafizyki Franciszka Suareza. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2019.

Jan Paweł II, Centesimus annus, http://www.nauczaniejp2.pl/dokumenty/wyswietl/id/24 (dostęp: 22.07.2019).

Jaroszyński, Piotr. Metafizyka czy ontologia?. Lublin: Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2001.

Kiereś, Barbara. Człowiek i wychowanie. Od osoby do osobowości. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2017.

Kiereś, Barbara. „Kultura chrześcijańska wobec postmodernistycznej ideologii «anty» w pedagogice”. W: Wychowanie chrześcijańskie między tradycją a współczesnością, red. Alina Rynio. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2007.

Kiereś, Barbara. O personalizm w pedagogice. Studia i szkice z teorii wychowania. Lublin: Fundacja Servire Veritati, Instytut Edukacji Narodowej, 2009.

Kiereś, Barbara. „Problem personalizmu a pedagogika”. Zeszyty Naukowe Szkoły Wyższej Przymierza Rodzin – Seria Pedagogiczna 2–3 (2010–2011) 5–6, 49–79.

Kiereś, Barbara. U podstaw pedagogiki personalistycznej. Filozoficzny kontekst sporu o wychowanie. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2015.

Kiereś, Henryk. Trzy socjalizmy. Tradycja łacińska przeciwko modernizmowi i postmodernizmowi. Lublin: Fundacja Serveri Veritati, 2000.

Kostkiewicz, Janina. Kierunki i koncepcje pedagogiki katolickiej w Polsce 1918–1939. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2013.

Krasnodębski, Mikołaj. Antropologia edukacji – wybrane aporie w świetle filozofii klasycznej. Głogów: Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Głogowie, 2018.

Krasnodębski, Mikołaj. Człowiek i paideia. Realistyczne podstawy filozofii wychowania, wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo Szkoły Wyższej Przymierza Rodzin, 2009.

Krasnodębski, Mikołaj. Człowiek, jego poznanie i pożądanie w antropologii Franciszka Gabryla, mps. Warszawa: Biblioteka UKSW, 2003.

Krasnodębski, Mikołaj. Dusza i ciało. Zagadnienie zjednoczenia duszy i ciała w wybranych tekstach Tomasza z Akwinu oraz w filozofii tomistycznej. Warszawa: Navo, 2004.

Krasnodębski, Mikołaj. „Franciszka Gabryla antropologia i teoria poznania”. Forum Philosophicum 8 (2003), 207–236 [w przeredagowanej wersji: „Franciszek Gabryl (1866–1914)”. W: Tomizm polski 1879–1958. Słownik filozofów, red. Bożena Listkowska, Tadeusz Klimski, Artur Andrzejuk, t. 1. Warszawa: Wydawnictwo von Borowiecky, 2013, 29–60].

Krasnodębski, Mikołaj. „Idealizm”. W: Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, Suplement, red. Tadeusz Pilch. Warszawa: Żak, 2010, 196–199.

Krasnodębski, Mikołaj. Ideologizacja edukacji jako skutek błędu antropologicznego, https://www.youtube.com/watch?v=ubGRwwtFrr8&list=WL&index=17&t=0s, od 15:47 do 01:02:20 (dostęp: 19.07.2019).

Krasnodębski, Mikołaj. Integralna antropologia wychowania. Filozofia wychowująca tomizmu konsekwentnego. Białystok: Wydawnictwo Niepaństwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej, 2013.

Krasnodębski, Mikołaj. „Metafizyka czy ontologia edukacji?”. Paideia 1 (2019), 15–45.

Krasnodębski, Mikołaj. „Огляд польської реалістичної філософії ХХ століття і її зв’язок з освітою”. Філософія освіти. Philosophy of Education, w druku.

Krasnodębski, Mikołaj. „Polska paideia neoscholastyczna i neotomistyczna”. W: Myśl pedagogiczna neoscholastyki i neotomizmu, seria wyd. Filozofia i pedagogika, t. 9, red. naukowa serii wyd.: Andrzej Murzyn, red. naukowa t. 9: Mikołaj Krasnodębski, Warszawa: Szkoła Wyższa Przymierza Rodzin, 2014, 23–25.

Krasnodębski, Mikołaj. „Polska paideia neotomistyczna w perspektywie odmian tomizmu”. W: Úloha osobností a institucí v rozvoji vzdělanosti v evropském kontextu (Prezentace školství a vzdělanosti), red. Naděžda Pelcova, Tomáš Kasper, Sławomir Sztobryn. Praha: Univerzita Karlova v Praze. Nakladatelství Karolinum, 2013, 207–220.

Krasnodębski, Mikołaj. „Prawda i pewność w Noetyce Franciszka Gabryla (1866–1914)”. W: Philosophia vitam alere. Prace dedykowane Profesorowi Romanowi Darowskiemu SJ, red. Stanisław Ziemiański. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2005, 261–277.

Krasnodębski, Mikołaj. Spór o rodzinę. Filozoficzno-cywilizacyjne fundamenty myślenia o rodzinie. Warszawa: Szkoła Wyższa Przymierza Rodzin, 2019.

Krasnodębski, Mikołaj. „Teoria osobowych relacji istnieniowych jako fundament rodziny w filozofii Mieczysława Gogacza”. Rocznik Tomistyczny 3 (2014), 45–58.

Krasnodębski, Mikołaj. „Tomizm”. W: Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, t. 6, red. Tadeusz Pilch. Warszawa: Żak, 2007, 705–712.

Krasnodębski, Mikołaj. „Zagadnienie pożądania w antropologii Franciszka Gabryla (1866–1914)”. Studia Philosophiae Christianae 39 (2003) 2, 328–349.

Krąpiec, Mieczysław A. Człowiek w kulturze. Rzym–Warszawa: Pallottinum, 1990.

Krąpiec, Mieczysław A. „Czym jest filozofia klasyczna”. Roczniki Filozoficzne 45 (1997) 1, 156–165.

Krąpiec, Mieczysław A. „Dobro wspólne”. W: Powszechna encyklopedia filozofii, http://www.ptta.pl/pef/pdf/d/dobrow.pdf (dostęp: 22.07.2019).

Krąpiec, Mieczysław A. Metafizyka. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1988.

Mała encyklopedia filozofii. Pojęcia – problemy – kierunki – szkoły, red. Stanisław Jedynak. Bydgoszcz: Oficyna Wydawnicza Branta, 1997.

Opiela, Maria. Osoba i rodzina wobec wyzwań cywilizacyjnych. Pedagogia integralnego rozwoju i edukacji w koncepcji ochrony Edmunda Bojanowskiego. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2019.

Ossowska, Maria. Podstawy nauki o moralności. Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza Czytelnik, 1947.

Possenti, Vittorio. Osoba nową zasadą, przeł. Jarosław Merecki. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2017.

Robaczewski, Arkadiusz. Doskonałość człowieka celem wychowania. Człowiek w Kulturze 12 (1999), 31–35.

Rutka, Ewa. „Doskonałość jako kategoria pedagogiczna. Poszukiwania w obszarze pism polskich neotomistów”. Polska Myśl Pedagogiczna 4 (2018), 151–161.

Słownik języka polskiego, opr. i red. Mieczysław Szymczak. Warszawa: PWN, 1978.

Sobczak, Sławomir. Celowość wychowania. Tomistyczne podstawy teleologii wychowania. Warszawa: Navo, 2000.

Stefaniak, Łukasz. Utopizm: źródła myślowe i konsekwencje cywilizacyjne. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2011.

Stępień, Antoni B. Wstęp do filozofii, wyd. 4. Lublin: Wydawnictwo Naukowe KUL, 2001.

Swieżawski, Stefan. Byt. Zagadnienie metafizyki tomistycznej. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, Rozprawy Wydziału Historyczno-Filologicznego, Sekcja Filozoficzna, 1948.

Swieżawski, Stefan. Dzieje europejskiej filozofii klasycznej. Warszawa–Wrocław: PWN, 2000.

Swieżawski, Stefan. Zagadnienie historii filozofii, wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 2004.

Tatarkiewicz, Władysław. Historia estetyki. Warszawa: PWN, 2009.

Tatarkiewicz, Władysław. Historia filozofii. Warszawa: PWN, 1991.

Tomasz z Akwinu. Suma teologiczna, tłum. zbiorowe pod red. Stanisław Bełcha, t. 1–35. Londyn:Veritas, 1962–1998.

Wojcieszek, Krzysztof Andrzej. Na początku była rozpacz. Antropologiczne podstawy profilaktyki. Kraków: Rubikon, 2005.

Wojtyła, Karol. Elementarz etyczny. Wrocław: Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej, 1982.

Wolska, Urszula. Człowiek – rzecz czy osoba? Filozoficzne ujęcie człowieka jako osoby terapią dla zagubionych w płynnej ponowoczesności. Warszawa–Radzymin: Wydawnictwo von Borowiecky, 2017.

Woroniecki, Jacek. Katolicka etyka wychowawcza. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1999.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.