Człowiek – wolność – dobro – prawda jako horyzont myślenia o wychowaniu w filozofii Józefa Tischnera

Pavol Dancák

Abstrakt

Man – Freedom – Good – Truth as a Horizon for Reflecting on Education in Józef Tischner’s Philosophy

Education constitutes an integral part of human life because of its constant presence. Sometimes it escapes our attention, proving that it requires continuous reflection. Quite often, instead of education in its proper sense, we are dealing with indoctrination, which aims only at pragmatic goals.

In this article I analyse the situation of education in Tischners philosophical-anthropological vision of the relationship between good and truth. I assume that the basic condition for consistent education is the realisation of good and truth in a specific way, with a certain dramatic dimension. The philosophy of education points to its difficulties and antinomies, to a struggle with good and truth. Tischner’s philosophy of drama is most of all a search for truth; it wants to avoid a suspicion that it intends – for example in the process of education – to enclose man, his understanding and self-understanding within a certain system. In this philosophy, man is perceived as a being capable of creating himself, capable of freely choosing the values and goals for his actions.

Education should therefore be perceived in a Socratic way i.e. as a dynamic process oriented towards good and truth, in which movement (aspiration) takes place from an unsatisfactory state (of moral and intellectual abilities) of the pupil to (optimal) development of their personal perfection.

Słowa kluczowe: człowiek, wolność, filozofia wychowania, wychowanie według Tischnera
References

Coreth, Emerich. Co je člověk?. Praha: Zvon, 1994.

Fichte, Johann Gottlieb. „Grundlange des Naturrechts”. WW III, 39. W: Emerich Coreth. Co je člověk?. Praha: Zvon, 1994.

Heller, Michał. „Dyskusji z Tischnerem ciąg dalszy”. W: Pytając o człowieka. Kraków: Wydawnictwo „Znak“ 2001.

Husserl, Edmund. Kryzys europejskiego człowieczeństwa a filozofia, przeł. J. Sidorek. Warszawa: Fundacja „Aletheia”, 1993.

Jaspers, Karl. Malá škola filozofického myslenia. Bratislava: Kalligram, 2002.

Letz, Ján. Filozofická antropológia. Bratislava: Charis, 1994.

Patočka, Jan. Aristoteles, jeho předchůdci a dědicové. Praha: ČSAV, 1964.

Platón. Protagoras. Praha: OIKOYMENH, 1992.

Platón. Štát. Bratislava: Tatran, 1990.

Rembierz, Marek. „Bezradność i samodzielność jako kategorie pedagogiczne. Od rozpoznania patologii do kształtowania podmiotowości”. Roczniki Pedagogiczne (TN KUL), 1, 37 (2009), 103–112.

Rembierz, Marek. „Dom rodzinny jako przestrzeń wychowania intelektualnego – wzrastanie w mądrości czy utwierdzanie się w dziedziczonych uprzedzeniach i stereotypach?”. W: Jaka rodzina, takie społeczeństwo. Wspólnototwórczy wymiar wychowania integralnego, red. Mariola Teresa Kozubek. Katowice: Księgarnia św. Jacka, 2012.

Rembierz, Marek. „Gra władzy i wolności. O ludzkich dążeniach do samostanowienia i podmiotowości”. W: Wolność i władza w życiu publicznym, red. Władysław Zuziak i Joanna Mysona Byrska. Kraków: Wydawnictwo Naukowe PAT, 2008, 133–145.

Rembierz, Marek. „Hermeneutyka ludzkiej egzystencji. Interpretacja «Boskiej komedii» według Józefa Tischnera”. W: Hermeneutyczne dziedzictwo filozofii, red. Hubert Mikołajczyk, Mariusz Oziębłowski, Marek Rembierz (Kraków: Wydawnictwo „scriptum”, 2006).

Rembierz, Marek. „Refleksja moralna nad odpowiedzialnością i etosem filozofa w XX wieku”. W: Społeczeństwo, kultura, moralność (Spolocnost’, kultura, moralka), red. Zlatica Plašienková, Marek Rembierz. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej, 2008.

Stolárik, Stanislav. Život ako existenciálny pohyb vo filozofii Jana Patočku. Košice: Vydavateľstvo Michala Vaška, 2000.

Szary, Stefan. „Filozofia wychowania Józefa Tischnera”. Zeszyty Naukowe Szkoły Wyższej Przymierza Rodzin w Warszawie 3, Seria Pedagogiczna 1 (2009), 51–65.

Tarnowski, Karol. Człowiek i transcendencja. Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 1995.

Tarnowski, Karol. „Ziemia obiecana, ziemia odmówiona”. W: Pytając o człowieka. Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 2001.

Tischner, Józef. „Dobroć odważna i mądra”. Poradnik Domowy 2 (1998), numer specjalny.

Tischner, Józef. „Droga Sokratesa i perć Sabały. Uwagi o filozofii wychowania”. Znak 498 (1996).

Tischner, Józef. „Etyka wartości i nadziei”. W: Wobec wartości. Kraków: Wydawnictwo „W drodze”, 1982.

Tischner, Józef. Filozofia dramatu. Kraków: Wydawnictwo „Znak” 1998.

Tischner, Józef. Jak żyć?. Wrocław: Wydawnictwo TUM, 1997.

Tischner, Józef. Ksiądz na manowcach. Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 1999.

Tischner, Józef. Myślenie według wartości. Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 1982.

Tischner, Józef. Nieszczęsny dar wolności. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, 1996.

Tischner, Józef. Polski młyn. Kraków: Nasza Przeszłość, 1991.

Tischner, Józef. Pomoc w rachunku sumienia. Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 1998.

Tischner, Józef. Spór o istnienie człowieka. Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 1998.

Tischner, Józef. Świat ludzkiej nadziei. Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 1975.

Tischner, Józef. „Uznać niepowtarzalność, czyli rozmowa o wychowaniu”. W: Józef Tischner, Dorota Zańko, Jarosław Gowin. Przekonać Pana Boga – z ks. Józefem Tischnerem rozmawiają Dorota Zańko i Jarosław Gowin. Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 1999.

Tischner, Józef. „W czym przejawia się duchowość dziecka?”. Dziecko 4 (1997).

Tischner, Józef. „Wezwani do wolności”. Znak 362 (1) (1985).

Tischner, Józef. „Wolność w modlitwie o wolność”. Znak 461 (10) (1993).

Tischner, Józef. „Wychowanie”. W: Etyka solidarności oraz Homo sovieticus. Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 1992.

Tischner, Józef. „Z problematyki wychowania chrześcijańskiego”. W: Świat ludzkiej nadziei. Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 1992.

Tischner, Józef. Zarys filozofii człowieka. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej, 1991.

Tischner, Józef, Zańko, Dorota, Gowin, Jarosław. Przekonać Pana Boga – z ks. Józefem Tischnerem rozmawiają Dorota Zańko i Jarosław Gowin, Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 1999.

Wojtyła, Karol. Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1994.

Zuziak, Władysław. „W poszukiwaniu wolności – między J. Nabertem i J. Tischnerem”. W: Pytając o człowieka. Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 2001.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.