Philosophy of Values as an Inspiration and the Basis of the Directions in the Development of Educational Science in Poland (1918–1939)

Janina Kostkiewicz

Abstrakt

The origins of educational science are tied to the anti-naturalistic breakthrough in the humanities and to the work of such authors as W. Dilthey, H. Rickert, J. Kerschensteiner, E. Spranger, or T. Litt. In Poland, the so-called ‘pedagogy of culture’ has enjoyed a broad, diverse and multi-threaded kind of development. A personal- creative role of values in the process of education lies at its core, while the pluralism of its directions stems from the different philosophical bases (along with religions affiliated with them) that became the constituents of its concepts. The paper identifies three main directions in the development of pedagogy of culture in Poland, referring to the philosophy of German idealism (Hegel’s objective spirit), the neo-Kantians of the Baden school, the Catholic direction with its philosophy of moderate realism (Thomism and neo-Thomism), and the direction rooted in Polish culture and philosophy: that of a secular and left-wing nature. The article presents the  classification I made of the selected directions in the development of educational science. It brings out both their individuality and specificities (as shown by the discussed concepts of the selected authors). The chief aim is to present the panorama of directions within the ‘pedagogy of culture’ in Poland in 1918–1939 with their philosophical and educational foundations, also characteristic of the rest of Central Europe at the time.

Słowa kluczowe: pedagogy of culture, Polish pedagogy in 1918–1939, philosophy of values, pedagogy of values
References

Bauch, Bruno. Philosophie des Lebens und Philosophie der Werte. Langensalza: Hermann Beyer & Söhne, 1927.

Behn, Siegfried. Philosophie der Werte als Grundwissenschaft der pädagogischen Zieltheorie. München: Verlag J. Kösel & F. Pustet, 1930.

Ciążela, Andrzej. Polska pedagogika kultury w pierwszej połowie XX wieku. Warszawa: Wydawnictwo APS, 2010.

Ciemniewski, Jan. Budujmy Polskę wewnątrz. Lwów: Gubrynowicz i Syn, 1917.

Ciemniewski, Jan. ‘Nauka szkolna w zastosowaniu do psychiki i kultury polskiej’. Polonia Sacra 3 (1919).

Ciemniewski, Jan. Poznanie i kształcenie charakteru, vol. 1, 2nd ed. Poznań–Warszawa–Wilno–Lublin: Księgarnia św. Wojciecha, 1927.

Ciemniewski, Jan. U źródeł modernizmu. Studyum filozoficzno-teologiczne. Włocławek: self-published, 1910.

Cohn, Jonas. Der Sinn der gegenwärtigen Kultur: ein philosophischer Versuch. Leipzig: Verlag von Felix Meiner, 1914.

Górski, Artur. Ku czemu Polska szła. Kraków: M. Arct, 1919.

Grabmanna, Martin. Die Kulturphilosophie des hl. Thomas von Aquin. Augsburg: Verlag bei Benno Filser, 1925.

Hartmann, Nicolai. Ethik. Berlin: Walter de Gruyter, 1926.

Jaroszyński, Piotr. ‘Filozoficzne koncepcje kultury’. In: Powszechna encyklopedia filozofii, vol. 6. Lublin: PTTA, 2005, 138–140.

Jaspers, Karl. Die geistige Situation der Gegenwart, 5. Berlin: de Gruyter, 1933.

Jedynak, Stanisław. ‘Filozofia kultury Bogdana Nawroczyńskiego’. Annales Universitatis Mariae Curie-

Skłodowska XXIX (2004), 115; http://dlibra.umcs.lublin.pl/Content/23539/czas16080_29_2004_8.pdf (access: 20.01.2018).

Kerschensteiner, Georg. Theorie der Bildung. Leipzig: B.G. Teubner, 1926.

Klepacz, Michał. Duchowieństwo wobec nowoczesnych prądów w szkole polskiej. Kielce: Drukarnia św. Józefa, 1930.

Klepacz, Michał. Kierunki organizacyjne oraz ideały wychowawcze we współczesnym szkolnictwie polskim. Katowice: Księgarnia Katolicka, 1937.

Kostkiewicz, Janina. ‘Humanistyczna pedagogika społeczna jako pogranicze i obszar wspólny z katolicką nauką społeczną. Szkic zagadnienia’. Polska Myśl Pedagogiczna 2 (2016), 51–81.

Kostkiewicz, Janina. Kierunki i koncepcje pedagogiki katolickiej w Polsce 1918–1939. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2013.

Kuszyk-Bytniewska, Mariola. ‘Znaniecki Florian Witold’. In: Powszechna encyklopedia filozofii, vol. 9. Lublin: PTTA, 2008, 957–961.

Minrath, Hedwig. Der Gottesbegriff in der modernen Wertphilosophie. Berlin: F. Dümmlers Verlag, 1927.

Nawroczyński, Bogdan. ‘Pomoc Bratnia’. In: Nasza walka o szkołę polską 1901–1917. Opracowania, wspomnienia, dokumenty, vol. 1. Warszawa: Komitet Obchodu 25-lecia Walki o Szkołę Polską, 1932.

Nawroczyński, Bogdan. Życie duchowe. Zarys filozofii kultury. Kraków–Warszawa: Księgarnia Wydawnicza F. Pieczątkowski i S-ka, 1947.

Newman, John Henry. Grammaire de l’Asscatiment. Paris: par M-na Gaston, 1907.

Rickert, Heinrich. System der Philosophie. Tübingen: Verlag von J.C.B. Mohr, 1921.

Rubczyński, Witold. Filozofia życia duchowego, jego wytrzymałość, skuteczność i ład w świetle doświadczenia i krytyki. Poznań: Fiszer & Majewski, 1925.

Rubczyński, Witold. Problem kształtowania charakteru. Poznań–Warszawa–Wilno–Lublin: Księgarnia św. Wojciecha, 1938.

Sawicki, Franciszek. ‘Wiara i filozofia współczesna’. In: Księga pamiątkowa ku uczczeniu biskupstwa  J.E. Księdza biskupa dr-a Stanisława Okoniewskiego. Pelplin: Seminarium Duchowne, 1936.

Sawicki, Franciszek. ‘Założenia filozoficzne katolickiej myśli społecznej’. In: Katolicka myśl społeczna.Pamiętnik III Studium Katolickiego. Poznań: NIAK, 1938.

Scheler, Max. Der Formalismus in der Ethik und die material Wertethik. Halle: Max Niemeyer, 1916.

Scheler, Max. Vom Ewigen im Menschen. Leipzig: Der Neue Geist – Verlag, 1923.

Sośnicki, Kazimierz. Rozwój pedagogiki zachodniej na przełomie XIX i XX wieku. Warszawa: PZWS, 1967.

Suchodolski, Bogdan. ‘O trzech krańcowych kierunkach wychowawczych’. Ruch Pedagogiczny 4 (1947/1948), 315–316.

Suchodolski, Bogdan. ‘Pedagogika kultury’. In: Encyklopedia pedagogiczna. Warszawa: Fundacja ‘Innowacja’, 1993, 547–552.

Swieżawski, Stefan. ‘Uprawa intelektu’. Prąd 30 (1936), 250–269.

Szuman, Stefan. Charakter jako wyższa forma przystosowania się do rzeczywistości. Lwów: Biblioteka Pedagogiczna, 1938.

Szuman, Stefan. ‘Światopoglądowe cierpienia młodzieży’. Kultura i Wychowanie 1 (1933–1934), 30–46.

Śleziński, Krzysztof. Aretologiczne podstawy pedagogiki. Kraków–Cieszyn: Wydawnictwo “Scriptum”, 2016.

Tröhler, Daniel. ‘The discourse of German Geisteswissenschaftliche Pädagogik – A contextual reconstruction’. Paedagogica Historica 39: 6 (2003), 759–778.

Windelband, Wilhelm. Präludien. Tübingen: Verlag von J.C.B. Mohr, 1924.

Wojnar, Irena. ‘Floriana Znanieckiego utopia humanistyczna’. In: Florian Znaniecki. Myśl społeczna a wychowanie – inspiracje dla współczesności, ed. Halina Rotkiewicz. Warszawa: ‘Żak’, 2001,  34–47.

Zarzecki, Lucjan. Charakter i wychowanie, 2nd supplemented ed. Warszawa: Gebethner and Wolff, 1924.

Zarzecki, Lucjan. Charakter jako cel wychowania. Warszawa: M. Arct, 1918.

Zarzecki, Lucjan. O idei naczelnej polskiego wychowania. Warszawa–Poznań: Wydawnictwo M. Arct, 1919.

Znaniecki, Florian. Ludzie teraźniejsi a cywilizacja przyszłości. Warszawa: PWN, 1974.

Żulińska, Barbara CR. Ku Zmartwychwstaniu. Zagadnienia pedagogiczne. Trenton–New York: Wydawnictwo Sióstr Zmartwychwstania Pana Naszego Jezusa Chrystusa, 1950.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.