Main Development Lines of Polish Pedagogy from Socialist Orthodoxy to Postmodern Heterogeneity

Bogusław Śliwerski

Abstrakt

The subject matter of the analysis is the state of Polish pedagogical thought during the period between socialist orthodoxy and the heterogeneity of pedagogy open to pluralism. The synthetic study commences with a criticism of orthodox socialist pedagogy in the years 1948–1989, indicating its leaders and the trend of  educational ideas and practices that were opposed to it. This last movement was evidence of the heterodoxic phase of development of Polish pedagogical thought, which preserved the achievements of outstanding humanists from the interwar period (1918–1939) while maintaining contacts with world science and supporting the independent underground education of Polish society. This allowed Polish pedagogy to regain its own scientific identity after 1989, i.e. in the heterogeneity phase that characterises the development of social and human sciences in democratic states. The author presents the scientific schools, theories and models of education that were absent (because of being censored) in times of orthodoxy and that – in spite of damages in the times of two totalitarianisms (fascism and Bolshevism) – have been developing in Poland for one hundred years, situating its pedagogy in the centre of intradisciplinary and interdisciplinary comparative research on modern pedagogical thought around the world.

Słowa kluczowe: pedagogy, education, pedagogical comparative science, orthodoxy, heterodoxy, heterogeneity, Poland, modern/contemporary pedagogical thought, scientific schools
References

Almack, John C. Wychowanie obywatelskie, transl. Jerzy. Piotrowski, reviewed and the introduction written by Józef Chałasiński. Lwów–Warszawa: Książnica-Atlas. S.A. Zjednocz. Zakłady Kartogr. i Wydawn. T.N.S.W., 1935.

Bagrowicz, Jerzy. Edukacja religijna współczesnej młodzieży. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2000.

Bagrowicz, Jerzy. ‘Towarzyszyć wzrastaniu. Z dyskusji o metodach i środkach edukacji religijnej młodzieży’. Scripta Theologica Thoruniensia. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2006.

Bagrowicz, Jerzy, Jankowski, Stanisław. ‘Pan Bóg twój, wychowuje ciebie’ (Pwt 8,5). Studia z pedagogiki biblijnej. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2005.

Ball, Stephen J. Foucault i edukacja. Dyscypliny i wiedza. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 1999.

Bauman, Zygmunt. Ciało i przemoc w obliczu ponowoczesności. Toruń: Wydawnictwo UMK, 1995.

Brezinka, Wolfgang. Methateorie der Erziehung. München: Fischer Verlag, 1978.

Budajczak, Marek. Edukacja domowa. Gdańsk: GWP, 2004.

Burszta, Wojciech J., Kuligowski, Waldemar. Dlaczego kościotrup nie wstaje. Ponowoczesne pejzaże kultury, wstęp Zygmunt Bauman. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 1999.

Bybluk, Marian. Innowacje i eksperymenty pedagogiczne „okresu przełomu”. Doświadczenia radzieckie, rosyjskie, ukraińskie. Bydgoszcz: Wydawnictwo Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej, 2016.

Chałasiński, Józef. Społeczeństwo i wychowanie. Socjologiczne zagadnienia szkolnictwa i wychowania w społeczeństwie współczesnym. Warszawa: Instytut Wydawniczy “Nasza Księgarnia”, 1948.

Chmaj, Ludwik. Prądy i kierunki w pedagogice XX wieku. Warszawa: PZWS, 1963.

Claparède, Edouard. Wychowanie funkcjonalne. Lwów–Warszawa: Książnica-Atlas, 1933.

Czerepaniak-Walczak, Maria. Między dostosowaniem a zmianą. Elementy emancypacyjnej teorii edukacji. Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego, 1995.

Czerepaniak-Walczak, Maria. Proces emancypacji kultury szkoły. Warszawa: Wolters Kluwer, 2018.

Danysz, Antoni. O wychowaniu, 2nd edition. Lwów–Warszawa: Książnica-Atlas, 1925.

Dawid, Jan Władysław. O duszy nauczycielstwa. Warszawa: Nakładem “Naszej Księgarni”, Sp. Akc. Związku Pol. Nauczycielstwa Szkół Powszechnych, 1927.

Debesse, Maurice, Mialaret, Gaston (ed.). Rozprawy o wychowaniu. Filozoficzne, psychologiczne i socjologiczne aspekty wychowania. Warszawa: PWN, 1988.

Dewey, John. Demokracja i wychowanie. Wprowadzenie do filozofii wychowania, transl. Zofia Doroszowa. Wrocław: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, 1972.

Dewey, John. Filozofja a cywilizacja, transl. Stefan Purman. Warszawa: Wydawnictwo J. Przeworskiego, 1938.

Dewey, John. Moje pedagogiczne credo, transl. Józef Pieter. Lwów–Warszawa: Książnica-Atlas, 1933.

Dewey, John. Szkoła a społeczeństwo, transl. Maria Lisowska. Lwów–Warszawa: Książnica Polska, 1924.

Dewey, John. Szkoła i dziecko, ze wstępem Edwarda Claparèda, transl. Helena Błeszyńska. Warszawa: E. Wende i S-ka, 1929.

Dewey, John. Wybór pism pedagogicznych, selection, introduction, elaboration Józef Pieter. Wrocław: Ossolineum, 1967.

Dudzikowa, Maria. ‘Wprowadzenie do serii’. In: Wychowanie. Pojęcia. Procesy. Konteksty, ed. Maria Dudzikowa, Maria Czerepaniak-Walczak. Gdańsk: GWP, 2007.

Dumowska, Bogumiła. Edukacja autorska w szkołach publicznych w Polsce. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2003.

Duraj-Nowakowa, Krystyna. Źródła podejść do pedagogiki. Kielce: Świętokrzyska Szkoła Wyższa, 2005.

Dylak, Stanisław. Architektura wiedzy w szkole. Warszawa: Difin, 2013.

Dylak, Stanisław. Wprowadzenie do konstruowania szkolnych programów nauczania. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 2002.

Figiel, Monika. Szkoły autorskie w Polsce. Realizacje edukacyjnych utopii. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2001.

Folkierska, Andrea. Pytanie o pedagogikę. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 1983.

Folkierska, Andrea. Sergiusz Hessen – pedagog odpowiedzialny. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2005.

Gizowski, Mariusz. Niebezpieczne nurty i idee filozoficzno-pedagogiczne. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 2015.

Gogacz, Mieczysław. Osoba zadaniem pedagogiki. Wykłady Bydgoskie. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Navo, 1997.

Gogacz, Mieczysław. Podstawy wychowania. Niepokalanów: Wydawnictwo Ojców Franciszkanów, 1993.

Górniewicz, Józef. Kategorie pedagogiczne. Odpowiedzialność, podmiotowość, samorealizacja, tolerancja, twórczość, wyobraźnia. Olsztyn: Wydawnictwo WSP, 1997.

Gribble, David. Edukacja w wolności. W poszukiwaniu idealnego systemu kształcenia, transl. Zofia Grudzińska. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2005.

Gromkowska-Melosik, Agnieszka. Elitarne szkolnictwo średnie. Między reprodukcją społeczno-kulturową a ruchliwością konkurencyjną. Poznań: WN UAM, 2015.

Guz, Sabina. Metoda Montessori w przedszkolu i szkole. Kształcenie i osiągnięcia dzieci. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2006.

Hejnicka-Bezwińska, Teresa. Pedagogika. Podręcznik do pierwszego stopnia kształcenia na poziomie wyższym. Warszawa: Difin, 2015.

Hejnicka-Bezwińska, Teresa. Praktyka edukacyjna w warunkach zmiany kulturowej (w poszukiwaniu logiki zmian). Warszawa: PWN, 2015.

Hejnicka-Bezwińska, Teresa. Tożsamość pedagogiki. Od ortodoksji ku heterogeniczności. Warszawa: Wydawnictwo 69, 1997.

Hejnicka-Bezwińska, Teresa. W poszukiwaniu tożsamości pedagogiki. Świadomość teoretyczno-metodologiczna współczesnej pedagogiki polskiej (Geneza i stan). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uczelniane WSP w Bydgoszczy, 1989.

Hessen, Sergiusz. Podstawy pedagogiki, transl. Adam Zieleńczyk. Warszawa: Nakładem “Naszej Księgarni”, Sp. Akc. ZNP, 1931.

Hessen, Sergiusz. Studia z filozofii kultury, selection, introduction and footnotes Andrzej Walicki. Warszawa: PWN, 1968.

Hessen, Sergiusz. Szkoła i demokracja na przełomie, transl. Adam Zieleńczyk. Warszawa–Wilno: Nakładem “Naszej Księgarni”, Sp. Akc., 1938.

Holt, John. Zamiast edukacji. Warunki do uczenia się przez działanie, transl. Dorota Konowrocka, introduction. Bogusław Śliwerski. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2007.

Illich, Ivan. Społeczeństwo bez szkoły, introduction Bogdan Suchodolski, transl. Felicja Ciemna. Warszawa: PIW, 1976.

Jagieła, Jarosław. Słownik terminów i pojęć badań jakościowych nad edukacją. Częstochowa: Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie, 2015.

Jałmużna, Tadeusz. Pedagogika „szkoły pracy” w Polsce międzywojennej i jej wpływ na kształcenie i dokształcanie nauczycieli szkół powszechnych. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1983.

Jankowska, Dorota. Koncepcja wychowania Floriana Znanieckiego dla współczesnej pedagogiki. Warszawa: Wydawnictwo APS, 1996.

Januszewska, Edyta. Dojrzewanie do wolności w wychowaniu. Rzecz o A.S. Neillu. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, 2002.

Jaworska-Witkowska, Monika, Kwieciński, Zbigniew. Nurty pedagogii: naukowe, dyskretne, odlotowe. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2011.

Kaliszewska, Małgorzata. Ruch freinetowski w Polsce w latach 1957–2014. Kielce: Wydawnictwo UJK w Kielcach, 2015.

Kaliszewska, Małgorzata (ed.). Przez życie z pedagogiką Freineta. Gniezno–Kraków: Polskie Stowarzyszenie Animatorów Pedagogiki Celestyna Freineta, 2013.

Kaliszewska, Małgorzata, Krzywda, Marta. Wnuki Freineta. Nauczycielskie doświadczanie inspiracji teoretycznej, twórczości, animacji i wspólnoty działań. Gniezno–Kraków: Polskie Stowarzyszenie Animatorów Pedagogiki Celestyna Freineta, 2012.

Kamiński, Aleksander. Nauczanie i wychowanie metodą harcerską. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1948.

Kerschensteiner, Georg. Dusza wychowawcy i zagadnienie kształcenia nauczycieli, z poprawionego III wyd. niemieckiego, transl. Alfred Tom. Warszawa: Nakładem “Naszej Księgarni”, Sp. Akc. ZNP, 1936.

Kerschensteiner, Georg. Pojęcie szkoły pracy. Podstawowy aksjomat procesu kształcenia, selection, introduction, elaboration Bogdan Nawroczyński. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, 1970.

Key, Ellen. Stulecie dziecka, transl. Iza Moszczeńska. Warszawa: Nakładem “Naszej Księgarni”, Spółki Akc. Związku Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych, 1928.

Khan, Salman. Akademia Khana. Szkoła bez granic, transl. Maciej Potulny. Poznań: Media Rodzina, 2003.

Klus-Stańska, Dorota. Dydaktyka wobec chaosu pojęć i zdarzeń. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie “Żak”, 2010.

Klus-Stańska, Dorota. ‘Dyskursy pedagogiki wczesnoszkolnej’. In: Pedagogika wczesnoszkolna – dyskursy, problemy, rozwiązania, ed. Dorota Klus-Stańska, Maria Szczepska-Pustkowska. Warszawa: WAiP, 2009.

Klus-Stańska, Dorota. Konstruowanie wiedzy o szkole. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko- Mazurskiego, 2002.

Klus-Stańska, Dorota. Paradygmaty dydaktyki. Myśleć teorią o praktyce. Warszawa: PWN, 2018.

Kmita, Jerzy. ‘Dwa nurty współczesne antyfundamentalizmu filozoficznego’. In: Przestrzenie kultury – dyskursy teorii, ed. Andrzej Gwóźdź, Anna Zeidler-Janiszewska. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, 2008.

Konarzewski, Krzysztof. Podstawy teorii oddziaływań wychowawczych. Warszawa: PWN, 1982.

Konarzewski, Krzysztof (ed.). Sztuka nauczania. Szkoła. Podręcznik akademicki, vol. 2. Warszawa: PWN, 1991.

Kostkiewicz, Janina. Kierunki i koncepcje pedagogiki katolickiej w Polsce 1918–1939. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2015.

Kostkiewicz, Janina. Wychowanie do wolności wyboru. Kraków–Rzeszów: Wydawnictwo WSP, 1998.

Kostkiewicz, Janina (ed.). Chrześcijańskie inspiracje w pedagogice. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2011.

Kostkiewicz, Janina (ed.). Pedagogie katolickich zgromadzeń zakonnych. Historia i współczesność, vol. 1. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2012.

Kostkiewicz, Janina (ed.). Pedagogie katolickich zgromadzeń zakonnych. Historia i współczesność, vol. 3. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2015.

Kostkiewicz, Janina, Misiaszek, Kazimierz (ed.). Pedagogie katolickich zgromadzeń zakonnych. Historia i współczesność, vol. 2. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2013.

Kościelniak, Marek. Zrozumieć Rogersa. Studium koncepcji pedagogicznych Carla R. Rogersa. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2004.

Kotłowski, Karol. Filozofia a zadania pedagogiki. Wrocław: Ossolineum, 1973.

Kotłowski, Karol. ‘Pedagogika filozoficzna na UŁ w 30-leciu PRL’. Acta Universitatis Lodziensis 14 (1976), Seria I. Krause, Amadeusz. Współczesne paradygmaty pedagogiki specjalnej. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2010.

Kruszewski, Krzysztof. Sztuka nauczania. Czynności nauczyciela. Podręcznik akademicki, vol. 1. Warszawa: PWN, 1991.

Kunowski, Stefan. Podstawy współczesnej pedagogiki. Łódź: Wydawnictwo Salezjańskie, 1981.

Kupisiewicz, Czesław. Koncepcje reform szkolnych w latach osiemdziesiątych. Warszawa: WN PWN, 1991.

Kupisiewicz, Czesław. Szkolnictwo w procesie przebudowy. Warszawa: WSiP, 1987.

Kupisiewicz, Czesław (ed.). Myśliciele – o wychowaniu, vol. II. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza, 2000.

Kupisiewicz, Czesław, Wojnar, Irena (ed.). Myśliciele – o wychowaniu. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza, 1996.

Kupisiewicz, Małgorzata. Słownik pedagogiki specjalnej. Warszawa: APS, WN PWN, 2013.

Kurdybacha, Łukasz. Idee oświatowe i wychowawcze W.I. Lenina. Warszawa: PWN, 1970.

Kurdybacha, Łukasz. Wpływ Rewolucji Październikowej i szkoły radzieckiej na polską myśl oświatową 1918–1939. Warszawa: PWN, 1967.

Kurdybacha, Łukasz. Z historii walki o szkołę świecką. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1961.

Kurdybacha, Łukasz (ed.). Historia wychowania, vol. I. Warszawa: PWN, 1966.

Kurdybacha, Łukasz (ed.). Historia wychowania, vol. II. Warszawa: PWN, 1967.

Kwieciński, Zbigniew. Dylematy. Inicjatywy. Przebudzenia. Nad przesłankami odrodzenia edukacji w Polsce. Wrocław: Inicjatywa Wydawnicza Aspekt, 1985.

Kwieciński, Zbigniew. ‘Pedagogika i edukacja wobec wyzwania kryzysu i gwałtownej zmiany społecznej’. In: Ku pedagogii pogranicza, ed. Zbigniew Kwieciński, Lech Witkowski. Toruń: UMK. Ośrodek Studiów Kulturowych i Edukacyjnych, 1990.

Kwieciński, Zbigniew, Śliwerski, Bogusław (ed.). Pedagogika. Podręcznik akademicki, tom 1–2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003.

Lalak, Danuta, Pilch, Tadeusz (ed.). Elementarne pojęcia pedagogiki społecznej i pracy socjalnej. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie “Żak”, 1999.

Lewowicki, Tadeusz. Aspiracje dzieci i młodzieży. Warszawa: PWN, 1987.

Łatacz, Ewa. Recepcja teorii pedagogicznej M. Montessori w Polsce do roku 1939. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1996.

Łobocki, Marian. Godziny wychowawcze w szkole. Warszawa: PZWS, 1970.

Łobocki, Marian. Metody badań pedagogicznych. Skrypt przeznaczony dla studentów pedagogiki, psychologii oraz wyższych szkół pedagogicznych. Warszawa: PWN, 1978.

Łobocki, Marian. Wychowanie w klasie szkolnej. Z zagadnień dynamiki grupowej. Warszawa: WSiP, 1974.

Łukaszewicz, Ryszard. Edukacja dialektyczna i szkoła przyszłości. Wrocław: Ossolineum, 1991.

Łukaszewicz, Ryszard. Edukacja z wyobraźnią, czyli jak podróżować bez map. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1994.

Łukaszewicz, Ryszard. „Leczenie głupoty” i… czyli Salony Edukacji Ekologicznej NATURAmy. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1996.

Łukaszewicz, Ryszard (ed.). ‘Wrocławska Szkoła Przyszłości. Przesłanki eksperymentu nad szkołą’. Acta Universitatis Wratislaviensis 396 (1978), Prace Pedagogiczne XIII.

Mader, Wit. Walka „Solidarności” o społeczny kształt oświaty w Polsce. Londyn: Polska Macierz Szkolna, 1988.

Malewski, Mieczysław. Od nauczania do uczenia się. O paradygmatycznej zmianie w andragogice. Wrocław: WN DSW, 2010.

Marek, Zbigniew SJ. Pedagogika towarzyszenia. Perspektywa tradycji ignacjańskiej. Kraków: Akademia Ignatianum w Krakowie, 2017.

Mazur, Piotr. Podstawy pedagogiki pastoralnej. Kraków: Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna „Ignatianum”, Wydawnictwo WAM, 2011.

Melosik, Zbyszko. Kultura popularna i tożsamość młodzieży. W niewoli władzy i wolności. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2013.

Melosik, Zbyszko. Postmodernistyczne kontrowersje wokół edukacji. Poznań–Toruń: Wydawnictwo “Edytor”, 1995.

Melosik, Zbyszko. Teoria i praktyka edukacji wielokulturowej. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2007.

Melosik, Zbyszko. Tożsamość, ciało i władza. Teksty kulturowe jako (kon)teksty pedagogiczne. Poznań–Toruń: Wydawnictwo “Edytor”, 1996.

Melosik, Zbyszko, Szkudlarek, Tomasz. Kultura, tożsamość, edukacja. Migotanie znaczeń. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 1998.

Mialaret, Gaston. Wprowadzenie do pedagogiki, transl. Bolesław Baranowski. Warszawa: PWN, 1968.

Miąso, Józef (ed.). Historia wychowania. Wiek XX, tom I–II. Warszawa: PWN, 1981.

Michalski, Jarosław. Edukacja i religia jako źródła rozwoju egzystencjalno-kognitywnego. Studium hermeneutyczno-krytyczne. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2004.

Miksza, Małgorzata. Zrozumieć Montessori. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 1998.

Milerski, Bogusław. Hermeneutyka pedagogiczna. Perspektywy pedagogiki religii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe ChAT, 2011.

Milerski, Bogusław, Śliwerski Bogusław (ed.). Pedagogika. Leksykon PWN. Warszawa: PWN, 2000.

Montessori, Maria. O kształtowaniu się człowieka, transl. Luiza Krolczuk-Wyganowska. Warszawa: WN PWN SA, 2019.

Montessori Maria. Odkrycie dziecka, transl. Aleksandra Pluta. Łódź: Palatum, 2014.

Murzyn, Andrzej. Filozofia nauczania wychowującego J.F. Herbarta. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2010.

Muszyński, Heliodor. Ideał i cele wychowania. Warszawa: WSiP, 1974.

Muszyński, Heliodor. Podstawy wychowania społeczno-moralnego. Warszawa: PZWS, 1967.

Muszyński, Heliodor. Teoretyczne podstawy systemu wychowawczego szkoły. Warszawa–Poznań: Instytut Pedagogiki UAM, Kuratorium Okręgu Szkolnego Poznańskiego, 1972.

Muszyński, Heliodor. Wstęp do metodologii pedagogiki. Warszawa: PWN, 1970.

Muszyński, Heliodor. Wychowanie moralne w zespole. Warszawa: WSiP, 1974.

Muszyński, Heliodor. Zarys teorii wychowania. Warszawa: PWN, 1977.

Mysłakowski, Zygmunt. Państwo a wychowanie. Warszawa: Nasza Księgarnia, Spółka Akcyjna ZNP, 1935.

Mysłakowski, Zygmunt. Pisma wybrane, selection Tadeusz Nowacki. Warszawa: PZWS, 1971.

Mysłakowski, Zygmunt. Proces kształcenia i jego wyniki. Warszawa: PZWS, 1970.

Mysłakowski, Zygmunt. Totalizm czy kultura. Kraków: Nakładem Spółdzielni Wydawniczej “Czytelnik”, 1938.

Mysłakowski, Zygmunt. Wychowanie człowieka w zmiennej społeczności. Studia z filozofii wychowania. Warszawa: Książka i Wiedza, 1964.

Nakoneczna, Danuta. Klasy autorskie w szkołach twórczych. Warszawa: Towarzystwo Szkół Twórczych, 1993.

Nakoneczna, Danuta. Uczniowie zdolni i ich nauczyciele: 15-lecie Towarzystwa Szkół Twórczych: 1983–1998. Warszawa: Towarzystwo Szkół Twórczych, 1998.

Nakoneczna, Danuta. W poszukiwaniu koncepcji kształcenia zdolnych: 15-lecie Towarzystwa Szkół Twórczych 1983–1998. Warszawa: Towarzystwo Szkół Twórczych, 1998.

Nakoneczna, Danuta. Wychowanie w szkole gimnazjalnej: 20-lecie Towarzystwa Szkół Twórczych 1983–2003. Warszawa: Towarzystwo Szkół Twórczych, 2003.

Nalaskowski, Aleksander. Pedagogiczne złudzenia, zmyślenia, fikcje. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2009.

Nalaskowski, Aleksander. Szkoła jako opus dei. Toruń: Liceum Ogólnokształcące PW “Poltech”, 1991.

Nalaskowski, Aleksander. Szkoła Laboratorium. Od działań autorskich do pedagogii źródeł. Kraków: ORE. Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2017.

Nalaskowski, Stanisław. ‘Naukowość pedagogiki w ujęciu Kazimierza Sośnickiego’. Wychowanie Na Co Dzień 1–2 (2003).

Nawroczyński, Bogdan. O szkolnictwie francuskim. Warszawa: PWN, 1961.

Nawroczyński, Bogdan. O wychowawcach i wychowaniu. Dwanaście studiów pedagogicznych. Warszawa: PWN, 1968.

Nawroczyński, Bogdan. Polska myśl pedagogiczna. Jej główne linie rozwojowe i cechy charakterystyczne, elaboration and postscript Agnieszka Skulimowska, ed. II. Siedlce: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego, 2018.

Nawroczyński, Bogdan. Swoboda i przymus w wychowaniu. Siedem rozpraw pedagogicznych, 2nd edition. Warszawa: Nakładem “Naszej Księgarni”, Spółki Akc., 1932.

Nawroczyński, Bogdan. Uczeń i klasa. Zagadnienia pedagogiczne związane z nauczaniem i organizowaniem klasy szkolnej. Lwów–Warszawa: Książnica-Atlas, 1931.

Nawroczyński, Bogdan. Zasady nauczania, 2nd edition. Lwów–Warszawa: Książnica-Atlas, 1931.

Nawroczyński, Bogdan. Życie duchowe. Zarys filozofii kultury. Kraków–Warszawa: Księgarnia Wydawnicza F. Pieczątkowski i Ska, 1947.

Neill, Alexander Sutherland. Nowa Summerhill, transl. Maria Duch. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka, 1994.

Neill, Alexander Sutherland. Summerhill, transl. Barbara Białecka. Katowice: Wydawnictwo Almaprint, 1991.

Niesiołowski, Andrzej. Zarys pedagogiki ogólnej. Rękopisy z oflagu, reading and elaboration Janina Kostkiewicz. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017.

Niewęgłowski, Jan. Wychowawczo-społeczna działalność salezjanów w Polsce w latach 1898– 1989. Warszawa: Towarzystwo Naukowe Franciszka Salezego, 2011.

Nowak, Marian. Pedagogiczny profil nauk o wychowaniu. Studium z odniesieniami do pedagogiki pielęgniarstwa. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2012.

Nowak, Marian. Podstawy pedagogiki otwartej. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1999.

Nowak, Marian, Ożóg, Tomasz, Rynio, Alina (ed.). W trosce o integralne wychowanie. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2003.

Okoń, Wincenty. Dziesięć szkół alternatywnych. Warszawa: WSiP, 1997.

Okoń, Wincenty. Nowy słownik pedagogiczny. Wydanie czwarte uzupełnione i poprawione. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie “Żak”, 2004.

Olszewski, Sławomir, Parys, Katarzyna. Rozumieć chaos. Rzecz o terminach i znaczeniach im nadawanych w pedagogice specjalnej. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, 2016.

Palka, Stanisław. ‘Kształcenie przez badanie w praktyce szkolnej’. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Pedagogiczne 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1984.

Palka, Stanisław. Teoria pedagogiczna a praktyczne doświadczenia nauczycieli. Warszawa: WSiP, 1989.

Parkhurst, Helen. Wykształcenie według planu daltońskiego, transl. Zofia Umińska, Hariette Kennedy. Lwów–Warszawa: Książnica-Atlas, 1928.

Pilch, Tadeusz (ed.). Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, vol. I–II. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie “Żak”, 2003.

Pilch, Tadeusz (ed.). Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, vol. III. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie “Żak”, 2004.

Pilch, Tadeusz (ed.). Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, vol. IV. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie “Żak”, 2005.

Pilch, Tadeusz (ed.). Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, vol. V. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie “Żak”, 2006.

Pilch, Tadeusz (ed.). Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, vol. VI. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie “Żak”, 2007.

Pilch, Tadeusz (ed.). Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, vol. VII. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie “Żak”, 2008.

Piotrowski, Paweł, Górniewicz, Józef. Pedagogika kultury i postkultury. Idee i przemiany kulturowe. Olsztyn: Centrum Badań Społecznych UWM, 2015.

Radlińska, Helena. Stosunek wychowawcy do środowiska społecznego. Szkice z pedagogiki społecznej. Warszawa: Nakładem “Naszej Księgarni”, Sp. Akc. ZNP, 1935.

Radziewicz, Julian. Szkoła uspołeczniona i uspołeczniająca. Warszawa: Zeszyty Edukacji Narodowej. Zespół Oświaty Niezależnej, 1989.

Robinson, Ken. Kreatywne szkoły. Oddolna rewolucja, która zmienia edukację, transl. Aleksander Baj. Kraków: Wydawnictwo Element, 2015.

Robinson, Ken. Uchwycić żywioł. O tym, jak znalezienie pasji zmienia wszystko, transl. Aleksander Baj. Kraków: Element, 2012.

Rodziewicz, Ewa. Perspektywa modernistyczna w pedagogice i jej przekraczanie, Preprint 9 (2/96), Ogólnopolska Konferencja Naukowa, Szklarska Poręba, 25–27 X 1996. Wrocław: Uniwersytet Wrocławski. Instytut Pedagogiki, 1996.

Rowid, Henryk. Podstawy i zasady wychowania. Warszawa: “Nasza Księgarnia”, 1946.

Rowid, Henryk. System daltoński w szkole powszechnej. Kraków: Nakład Gebethnera i Wolffa, 1927.

Rowid, Henryk. Szkoła twórcza. Podstawy teoretyczne i drogi urzeczywistnienia nowej szkoły, introduction Bogdan Suchodolski. Warszawa: Książka i Wiedza, 1958.

Ruciński, Stanisław. Wychowanie jako wprowadzanie w życie wartościowe. Próba marksistowskiego określenia aksjologicznej i metodologicznej problematyki ideału wychowawczego. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1981.

Rusk, Robert R. Pedagogika eksperymentalna, transl. Zygmunt Ziembiński. Lwów–Warszawa: Książnica-Atlas, 1928.

Rynio, Alina. Pedagogika katolicka. Zagadnienia wybrane. Stalowa Wola: Wydawnictwo KUL, 1999.

Sandiford, Peter. Szkolnictwo angielskie, transl. Władysław Gumplowicz. Warszawa–Łódź: Nakładem “Naszej Księgarni”, Sp. Akc., 1927.

Semenowicz, Halina. Freinet w Polsce. Próby realizacji koncepcji pedagogicznej C. Freineta w szkole polskiej. Warszawa: WSiP, 1980.

Semenowicz, Halina. Nowoczesna szkoła Freineta. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1966.

Słotwińska, Helena. Pedagogika religii w relacjach z dyscyplinami teologicznymi. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2016.

Słotwińska, Helena. Wychowanie chrześcijańskie szansą integralnego rozwoju człowieka. Studium z pedagogiki religii. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2019.

Sośnicki, Kazimierz. Dydaktyka ogólna. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1959.

Sośnicki, Kazimierz. Rozwój pedagogiki zachodniej na przełomie XIX i XX wieku. Warszawa: PZWS, 1967.

Steiner, Rudolf. Ogólna wiedza o człowieku jako podstawa pedagogiki. Gdynia: Wydawnictwo Genesis, 1998.

Steiner, Rudolf. Sztuka wychowania. Metodyka i dydaktyka. Gdynia: Wydawnictwo Genesis, 2005.

Steiner, Rudolf. Zagadnienia wychowania jako zagadnienie społeczne. Duchowe, kulturowo-historyczne i społeczne podłoża pedagogiki Szkoły Waldorfskiej. Gdynia: Wydawnictwo Genesis, 2004.

Suchodolski, Bogdan. O pedagogikę na miarę naszych czasów. Warszawa: Książka i Wiedza, 1959.

Suchodolski, Bogdan. Świat człowieka a wychowanie. Warszawa: KiW, 1967.

Suchodolski, Bogdan (ed.). Eksperymenty pedagogiczne w Polsce w latach 1900–1939. Źródła do dziejów myśli pedagogicznej, introduction Bogdan Suchodolski, materials collected by Wanda Dzierzbicka, Stanisław Dobrowolski. Wrocław–Warszawa–Kraków: Ossolineum, 1963.

Suchodolski, Bogdan (ed.). Pedagogika. Podręcznik dla kandydatów na nauczycieli, 5th edition, amended. Warszawa: PWN, 1980.

Surma, Barbara. Pedagogika Montessori – podstawy teoretyczne i twórcze inspiracje w praktyce. Łódź: Palatum, 2008.

Surma, Barbara. System pedagogiczny Marii Montessori w placówkach wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej w Polsce i we Włoszech. Łódź: Palatum, 2008.

Surma, Barbara. (ed.). Pedagogika Marii Montessori w Polsce i w świecie. Łódź–Kraków: Wydawnictwo Palatum, 2009.

Surmaczyński, Marian. Warsztaty metodologiczne doktorantów socjologii, Podręcznik. Wrocław: Oficyna Wydawnicza ARBORETUM, 2002.

Szkudlarek, Tomasz, Śliwerski, Bogusław. Wyzwania pedagogiki krytycznej i antypedagogiki. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 1992.

Sztobryn, Sławomir. Polskie badania nad myślą pedagogiczną w latach 1900–1939 w świetle czasopiśmiennictwa. Ujęcie metahistoryczne. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2000.

Szymański, Mirosław S. Myślenie i działanie pedagogiczne w Drugiej Rzeczypospolitej. Esej polityczno-oświatowy. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie “Żak”, 2016.

Szymański, Mirosław S. Niemiecka pedagogika reformy 1890–1933. Warszawa: WSiP, 1992.

Śliwerski, Bogusław. ‘Czy musimy wychowywać?’. Harcerz Rzeczypospolitej 5 (1988).

Śliwerski, Bogusław. Edukacja autorska. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 1996.

Śliwerski, Bogusław. Edukacja pod prąd. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2001.

Śliwerski, Bogusław. Pedagogika dziecka. Studium pajdocentryzmu. Gdańsk: GWP, 2007.

Śliwerski, Bogusław. Współczesna myśl pedagogiczna. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2009.

Śliwerski, Bogusław. Współczesne teorie i nurty wychowania. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 1998.

Śliwerski, Bogusław. Wyspy oporu edukacyjnego. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 1993.

Śliwerski, Bogusław (ed.). Edukacja w wolności. T. 2. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 1992.

Śliwerski, Bogusław (ed.). Pedagogika. Pedagogika wobec edukacji, polityki oświatowej i badań naukowych, tom 3. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2006.

Śliwerski, Bogusław (ed.). Pedagogika. Podstawy nauk o wychowaniu, vol. 1. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2006.

Śliwerski, Bogusław (ed.). Pedagogika. Subdyscypliny i dziedziny wiedzy o edukacji, vol. 4. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2010.

Śliwerski, Bogusław (ed.). Pedagogika. Subdyscypliny wiedzy pedagogicznej, vol. 2. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2006.

Śliwerski, Bogusław, Śliwerska, Wiesława. Edukacja w wolności. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 1991.

Śliwerski, Bogusław, Walancik, Marek (ed.). Wybór tekstów Profesora Bogdana Nawroczyńskiego. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, Wyższa Szkoła Biznesu w Dąbrowie Górniczej, 2017.

Tarnowski, Janusz. Problem chrześcijańskiej pedagogiki egzystencjalnej. Warszawa: Wydawnictwo ATK, 1982.

Witkowski, Lech. Humanistyka stosowana. Wirtuozeria, pasje, inicjacje. Profesje społeczne versus ekologia kultury. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, WSB w Dąbrowie Górniczej, 2018.

Witkowski, Lech. ‘Problem edukacji antyfundamentalnej (w warunkach odbudowy edukacji w Polsce)’. Acta Universitatis Nicolai Copernici. Socjologia Wychowania IV 135 (1982). Toruń: Wydawnictwo UMK, 1982.

Witkowski, Lech. Przełom dwoistości w pedagogice polskiej. Historia. Teoria. Krytyka. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2013.

Witkowski, Lech. Wyzwania autorytetu (przechadzki krytyczne w poszukiwaniu dyskursu dla teorii). Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2009.

Włodarczyk, Rafał. Lévinas. W stronę pedagogiki azylu. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2009.

Wołoszyn, Stefan. Dzieje wychowania i myśli pedagogicznej w zarysie. Warszawa: PWN, 1964.

Wołoszyn, Stefan. Nauki o wychowaniu w Polsce w XX wieku. Próba syntetycznego zarysu na tle powszechnym, 2nd edition, widened. Kielce: Wydawnictwo “Strzelec”, 1998.

Wołoszyn, Stefan. Pedagogiczne wędrówki przez wieki i zagadnienia. Studia i szkice, volume prepared and edited by Zofia Żukowska. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 1996.

Wołoszyn, Stefan (ed.). Źródła do dziejów wychowania i myśli pedagogicznej, tom I–III. Warszawa: PWN, 1965.

Wróbel, Szymon. ‘Wstęp’. In: Uniwersytet w opałach, ed. Szymon Wróbel, Studia Pedagogiczno-Artystyczne, vol. 6. Kalisz–Poznań: Wydział Pedagogiczno-Artystyczny UAM w Poznaniu, 2006.

Zaborowski, Zbigniew. Podstawy wychowania zespołowego. Warszawa: PWN, 1967.

Zaborowski, Zbigniew. Psychospołeczne problemy wychowania. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1977.

Zaborowski, Zbigniew. Stosunki międzyludzkie a wychowanie. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1974.

Zaborowski, Zbigniew. Stosunki społeczne w klasie szkolnej. Warszawa: PWN, 1964.

Zaczyński, Władysław Piotr. ‘O potrzebie teorii w badaniach pedagogicznych dydaktycznych’. Kwartalnik Pedagogiczny 3 (1991).

Zajdel, Krzysztof, Prokosz, Małgorzata (ed.). Słownik. Kompendium wiedzy nauczyciela i rodzica. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2014.

Zielińska, Hanna. Ivan Illich. Między romantyzmem a anarchizmem pedagogicznym. Toruń: Wydawnictwo UMK, 1996.

Zielińska-Kostyło, Hanna. Rekonstrukcjonistyczne koncepcje zmiany społecznej poprzez edukację. Antropologia pedagogiczna Theodore’a Bramelda. Toruń: Wydawnictwo UMK, 2005.

Znaniecka, Marta. Kategoria duchowości i jej wybrane parafrazy w pedagogice. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2016.

Znaniecki, Florian. Socjologia wychowania, vol. I. Warszawa: Komisja Pedagogiczna MWRiOP, 1928.

Znaniecki, Florian. Socjologia wychowania, vol. II. Warszawa: Komisja Pedagogiczna MWRiOP, 1930.

Zubelewicz, Jan. Dwie filozofie edukacji: aksjocentryzm i pajdocentryzm. Warszawa: Wydawnictwo Politechniki Warszawskiej, 2003.

Zwiernik, Jolanta. Alternatywa w edukacji przedszkolnej. Studium teoretyczno-empiryczne. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1996.

Żłobicki, Wiktor. Edukacja holistyczna w podejściu Gestalt. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2008.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.