Działalność Izabeli Czartoryskiej w służbie edukacji i wychowania patriotycznego: powstanie muzeów narodowych

Renata Pater

Abstrakt

In the 21st century, museum education in Poland is developing at a dynamic pace. One can notice the emergence of modern, interactive museums with attractive architecture and rich educational programs (e.g. the Warsaw Rising Museum, the Chopin Museum and the recently opened Museum of the History of Polish Jews POLIN, the Jozef Pilsudski Museum, and the Polish History Museum, which is still under construction). The educational activities are aimed at different target groups, including both organized groups such as school classes or groups of persons with disabilities, as well as individual visitors, such as children, families or the socially excluded. In the present article, the author depicts the first Polish museum created by private initiative at the turn of the 19th century - a museum created of Princess Izabela Czartoryska (née Countess Flemming) "from the bottom of her heart". This was the period in which Poland had completely disappeared from the map of Europe, having lost its national sovereignty. The contemporary educational dimensions of Polish cultural and museum heritage are particularly important in the context of such historical events - particularly the commitment of distinguished Poles and the wider Polish society for the perseverance and survival of Polish culture. Analyzing the origins of Polish museology, including the formation of the first patriotic museums and national patriotic museums abroad (for instance in Rapperswil, Switzerland), the author underlines the importance of these activities for the development of the Polish educational thought, as well as museum and patriotic education.

Streszczenie

W XXI wieku edukacja muzealna w Polsce rozwija się szczególnie dynamicznie, powstają nowoczesne, interaktywne muzea o atrakcyjnej architekturze i bogatym programie edukacyjnym (Muzeum Powstania Warszawskiego, Muzeum Chopina czy nowo otwarte Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN lub będące jeszcze w trakcie budowy Muzeum Historii Polski, Muzeum Marszałka Józefa Piłsudzkiego i wiele innych). Działania edukacyjne skierowane są do zróżnicowanych odbiorców, zarówno grup zorganizowanych np. klas szkolnych, jak również do odbiorcy indywidualnego, dzieci, rodzin czy grup osób niepełnosprawnych, społecznie wykluczonych. W prezentowanym artykule autorka przedstawia pierwsze polskie muzeum, utworzone z prywatnej inicjatywy i "potrzeby serca" przez księżną Izabelę z Flemmingów Czartoryską na przełomie XVIII i XIX wieku, kiedy Polska całkowicie zniknęła z map Europy i utraciła swoją suwerenność. Współczesny edukacyjny wymiar dziedzictwa kulturowego i muzealnego Polski jest szczególnie istotny w kontekście historycznych wydarzeń i zaangażowania społeczeństwa polskiego, wybitnych Polaków na rzecz trwania i przetrwania kultury polskiej. Analizując genezę polskiego muzealnictwa, powstawania pierwszych muzeów narodowych o wymiarze patriotycznym, również poza granicami kraju (np. w Rapperswilu w Szwajcarii), autorka podkreśla znaczenie tych działań dla rozwoju polskiej myśli pedagogicznej, edukacji muzealnej i wychowania patriotycznego.

Słowa kluczowe: edukacja muzealna, wychowanie patriotyczne, dziedzictwo kulturowe, polskie muzea narodowe, edukacja kulturowa
References

„Spotkania z zabytkami” – dodatek, Warszawa 2001, nr 1, nr 5,  nr 6.

Jednacz S., Pięć lat Muzeum Oświatowego w Puławach. „Biul. Inf. Sam. M. Puławy” 1992 nr 10.

Kopff A., Muzeum Narodowe w Krakowie. Historia i zbiory, Kraków 1962.

Kseniak M., Rezydencja książąt Czartoryskich w Puławach, Lublin, 1998.

Kunowski S., Wartości w procesie wychowania, Kraków 2003.

Lorentz S., Przewodnik po muzeach i zbiorach w Polsce, Warszawa 1973.

Muzeum Czartoryskich: Historia i zbiory, Kraków, 1998.

Pauszer-Klonowska G., Pani na Puławach, Warszawa, 1978.

Samek J., Dzieje sztuki polskiej dla pedagogów, Kraków – Przemyśl 1999.

Wójcik-Góralska D., Władztwo księżnej Izabeli, Warszawa, 1967.

Żygulski jun. Z., Muzea na świecie. Wstęp do muzealnictwa, Warszawa 1982.

Netografia:

http://www.muzeum-czartoryskich.krakow.pl/pl/historia-muzeum.html

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.