Edukacja kulturalna i edukacja kulturowa w Polsce po 1989 roku – próba ujęcia

Joanna Torowska

Abstrakt

Cultural Education and Culture-Oriented Education in Poland after 1989 – An Attempt at Conceptualization

The notions of cultural education and culture-oriented education are often used interchangeably in practice and pedagogical theory. However, due to their different meanings and different uses in various contexts, such overlapping use of these concepts often leads to misunderstandings, not only in pedagogy, but also in cultural studies. Taking these factors into consideration, the author approaches this challenge from a wider perspective, namely, by examining different conceptualizations ascribed to cultural education during the post-1989 transformation in Poland (including key reports on cultural education). The author draws basic conclusions on the basis of these considerations.

Słowa kluczowe: cultural education, culture-oriented education, pedagogy of culture, cultural education in Poland, reports on cultural education in Poland, interpretation of culture, education to art, education through art.
References

Animacja/edukacja. Możliwości i ograniczenia edukacji i animacji kulturowej w Polsce, red. Marek Krajewski, Filip Schmidt. Kraków: Małopolski Instytut Kultury, 2013.

Cichoń, Władysław. Wartości, człowiek, wychowanie: zarys problematyki aksjologiczno-wychowawczej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1996.

Dilthey, Wilhelm. „Właściwości nauk humanistycznych”. W: Gajda, Janusz. Pedagogika kultury w zarysie, 219–234. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2006.

Edukacja kulturalna a egzystencja człowieka, red. Bogdan Suchodolski. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986.

Edukacja kulturalna dorosłych. Raporty z badańmiędzykulturowych, red. Henryk Depta, Józef Półturzycki, Hanna Solarczyk. Warszawa: UW; Płock: Wydawnictwo Instytutu Technologii Eksploatacji, 2004.

Edukacja kulturalna dzieci i młodzieży, red. Bogdan Idzikowski, Elżbieta Narkiewicz-Niedbalec. Zielona Góra: Wydawnictwo Regionalne Centrum Animacji Kultury, 2000.

Edukacja kulturalna i aktywnośćartystyczna, red. Dzierżymir Jankowski. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1996.

Edukacja kulturalna jako projekt publiczny?,red. Marta Kosińska, Karolina Sikorska, Agata Skórzyńska. Poznań: Galeria Miejska Arsenał, 2012.

Edukacja kulturalna w szkole, red. Krzysztof Polak. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2004.

Edukacja kulturalna: wybrane obszary, red. Katarzyna Olbrycht. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego 2004.

Ferenz, Krystyna. Konteksty edukacji kulturalnej. Społeczne interesy i indywidualne wybory. Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza UZ, 2003.

Ferenz, Krystyna. Wprowadzanie dzieci w kulturę. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego 1993.

Gajda, Janusz. „Pedagogika kultury – optymalną szansą ratowania zagrożonych wartości humanistycznych”. W: Pedagogika kultury a edukacja kulturalna. Rozwój historyczny, aktualność, perspektywy. Materiały z I Ogólnopolskiej Konferencji „O powrót do pedagogiki kultury”, red. Janusz Gajda. Lublin: UMCS; Dęblin WSOSP, 1996.

Gajda, Janusz. „Pedagogika kultury perspektywą rozwoju edukacji kulturalnej na XXI wiek”. W:Edukacja kulturalna dzieci i młodzieży, red. Bogdan Idzikowski, Elżbieta Narkiewicz-Niedbalec. Zielona Góra: Wydawnictwo Regionalne Centrum Animacji Kultury; Centrum Animacji Kultury w Warszawie, 2000.

Gajda, Janusz. Pedagogika kultury w zarysie. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2006.

Hessen, Sergiusz. O sprzecznościach i jedności wychowania: zagadnienia pedagogiki personalistycznej. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”, 1997.

Horbowski, Adam. Edukacja kulturalna jako system działańspołeczno-wychowawczych (analiza systemowa i projekcja modelowa). Rzeszów: Wydawnictwo „Fosze”, 2000.

Horbowski, Adam. Kultura w edukacji. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2004.

Humanistyczno-antropologiczna ewolucja pedagogiki kultury. Konsekwencje dla teorii i praktyki, red. Janusz Gajda. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2009.

Idee edukacyjne na rozdrożach XX wieku, red. Irena Wojnar, Agnieszka Piejka, Mariusz Samoraj. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”, 2008.

Jankowski, Dzierżymir. „Edukacja kulturalna”. W: Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, t. 1, red. Tadeusz Pilch, 923–930. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”, 2003.

Jankowski, Dzierżymir. „Współczesne rozumienie i znaczenie edukacji kulturalnej”. W: Człowiek w społeczeństwie: edukacja ustawiczna i oświata dorosłych w okresie transformacji,red. Eugenia Anna Wesołowska, Józef Półturzycki, 89−93. Warszawa: Towarzystwo Wolnej Wszechnicy Polskiej, 1994.

Kargul, Józef. „Czy brak szans edukacji kulturalnej?”. W: Edukacja zorientowana na XXI wiek, red. Janusz Gajda, 111–119. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2000.

Kargul, Józef. „Edukacja kulturalna dorosłych czy animacja kulturalna”. W: Edukacja kulturalna w społeczeństwie obywatelskim, red. Jan Żebrowski, 67–75. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1997.

Krajewski, Marek. Raport z realizacji programu Bardzo Młoda Kultura w roku 2016, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, ISSUU, 2016, https://issuu.com/bardzomodakultura/docs/raport_bmk_2016 (dostęp: 22.04.2007).

Kultura, wartości, kształcenie, red. Dariusz Kubinowski. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2004.

Kultura współczesna a wychowanie człowieka, red. Dariusz Kubinowski. Lublin: Oficyna Wydawnicza Verba, 2006.

Nawroczyński, Bogdan. Życie duchowe. Zarys filozofii kultury. Kraków: Księgarnia Wydawnicza F. Pieczątkowski i Ska, 1947.

Notre Diversité créatrice, Rapport de la Commission Mondiale de la culture et du développement, red. Xavier Perez de Cuellar. Paris: UNESCO, 1996.

O nowy humanizm w edukacji, red. Janusz Gajda. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2000.

Olbrycht, Katarzyna. „Kultura osobista wśród celów edukacji kulturalnej?”. W: Edukacja kulturalna. Wybrane obszary, red. Katarzyna Olbrycht. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2004.

Pedagogika kultury a edukacja kulturalna. Rozwój historyczny, aktualność, perspektywy, red. Janusz Gajda. Lublin: UMCS; Dęblin: WSOSP, 1996.

Pedagogika kultury. Historyczne osiągnięcia, współczesne kontrowersje wokółedukacji kulturalnej, perspektywy rozwoju, red. Janusz Gajda. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 1998.

Pedagogika kultury – wychowanie do wyboru wartości, red. Bogusław Żurakowski. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2003.

Skórzyńska, Agata. „Ambiwalencje populizmu kulturowego”, w: Edukacja kulturalna jako projekt publiczny?, red. Marta Kosińska, Karolina Sikorska, Agata Skórzyńska (Poznań: Galeria Miejska Arsenał 2012), 33.

Społeczeństwo wychowujące. Rzeczywistośći perspektywy, red. Bogdan Suchodolski. Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1983.

Standardy edukacjikulturalnej. Materiały do konsultacji środowiskowych, red. Andrzej Białkowski, w ramach realizacji projektu „Tworzenie i wdrażanie standardów edukacji kulturalnej w Polsce”. Warszawa: Fundacja Polskiej Rady Muzycznej, 2008.

Strożek, Przemysław. „Didżejing nowoczesną formą przekazu kulturowego. Potencjał edukacyjny samplowania kultury w koncepcjach Paula D. Millera Dj Spooky’ego That Subliminal Kida”. W:Edukacja kulturalna jako projekt publiczny?, red. Marta Kosińska, Karolina Sikorska, Agata Skórzyńska. Poznań: Galeria Miejska Arsenał, 2012.

Suchodolski, Bogdan, Irena Wojnar. Kierunki i treści ogólnego kształcenia człowieka. Warszawa, Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990.

Torowska, Joanna. „Edukacja kulturalna jako przedmiot studiów magisterskich uniwersyteckich (uwagi na marginesie debaty z dn. 13 czerwca 2005 r. w Ludowym Towarzystwie Naukowo-Kulturalnym, Oddział w Krakowie)”. Roczniki Ludowego Towarzystwa Naukowo-Kulturalnego, Oddziałw Krakowie, 7 (2006).

Torowska, Joanna. „Uwagi ma marginesie Raportu o problemach edukacji kulturalnej w Polsce, red. B. Fatyga et al. (2009)”, fragment niepublikowanego tekstu, opracowanego w 2009 r. na prośbę prof. Dariusza Kubinowskiego, celem przesłania do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego po opublikowanym na Kongresie Raporcie.

Wojnar, Irena. „Dramat edukacji – szanse i ograniczenia edukacji kulturalnej”. Oświata i Wychowanie 36 (1989): 38.

Wojnar, Irena. „Edukacja estetyczna – zmierzch czy szansa?”. W: Estetyka sensu largo, red. Franciszek Chmielowski. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1998.

Wojnar, Irena. Perspektywy wychowawcze sztuki. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1966.

Wychowanie estetyczne młodego pokolenia. Polska koncepcja i doświadczenia, red. Irena Wojnar, Wiesława Pielasińska. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1990.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.