Konflikty różnych form prawnej ochrony parków zabytkowych

Beata Fortuna-Antoszkiewicz,

Jan Łukaszewicz

Abstrakt

Niniejsza publikacja dotyczy aktualnego złożonego problemu ochrony prawnej i rzeczywistej parków historycznych w Polsce. Na przykładzie dwóch wybranych założeń, Natolina i Ursynowa w Warszawie, zaprezentowano typowy konflikt w realizacji celów odmiennych rodzajów interesu społecznego: ochrony zabytków i ochrony przyrody. W przypadku historycznego parku skutkuje to np. znacznym utrudnieniem w racjonalnym zarządzaniu i gospodarką drzewostanami parkowymi oraz innymi zasobami. Zabiegi pielęgnacyjne, mające swe uzasadnienie z punktu widzenia ochrony wartości kulturowych, stoją bowiem na ogół w sprzeczności z wyznaczoną formą ochrony przyrody. Stąd jakiekolwiek możliwe działania stają się bardzo ograniczone z powodu złożoności procesu wydawania decyzji przez adekwatne organy administracji publicznej. Skutkuje to często stopniowym pogarszaniem się stanu chronionego obiektu zarówno w sferze wartości kulturowych, jak i przyrodniczych

Słowa kluczowe: Natolin, Ursynów, parki historyczne, ochrona zabytków, ochrona przyrody
References

[1] Aktualny wykaz zabytków ujętych w gminnej ewidencji zabytków m. st. Warszawy, www.zabytki.um.warszawa.pl (dostęp: 04.09.2014).
[2] Bogdanowski J., Polskie ogrody ozdobne, Arkady, Warszawa 2000.
[3] Ciołek G., Ogrody polskie. Przemiany treści i formy, Budownictwo i Architektura, Warszawa 1954.
[4] Czartoryska I., Myśli różne o sposobie zakładania ogrodów, Wrocław, drukiem Wilhelma Korna, przedruk wydania z 1805 r. ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej Uniwersytetu Warszawskiego, Graf_ika Usługi Wydawnicze Iwona Knechta, Gopher u.r.p. Andrzej Famielec, Zeta Ars, Warszawa 2011.
[5] Fortuna-Antoszkiewicz B., Łukaszkiewicz J., Wasilewski M., Inwentaryzacja szaty roślinnej wraz z gospodarką drzewostanem. Park SGGW, Warszawa, ul. Nowoursynowska 166, rkps w zbiorach autorów, Warszawa 2012.
[6] Gruszecki K., Ochrona i konserwacja parków zabytkowych a prawna ochrona przyrody. Właściwości wojewódzkiego konserwatora zabytków w sprawie zezwoleń na usunięcie drzew i krzewów, Poradnik Prawny Konserwatora Zabytków, Kurier Konserwatorski, 7, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Warszawa 2010, 51-56.
[7] http://mapa.um.warszawa.pl/mapaApp1/mapa?service=mapa_historyczna (dostęp: 06.09.2014).
[8] Lorentz S., Natolin, Prace z Historii Sztuki wydawane przez Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Cz. II, nakładem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, Warszawa 1948.
[9] Lorentz S., Natolin, PWN, Warszawa 1970.
[10] Majdecki L., Gucin Gaj, Analiza układu kompozycyjno-przestrzennego na tle warunków naturalnych i zarysu historycznego, Rejestr ogrodów polskich, z. 4, PWN, Warszawa 1965.
[11] Majdecki L., Historia ogrodów, PWN, Warszawa 1981.
[12] Majdecki L., Ochrona i konserwacja zabytkowych założeń ogrodowych, PWN, Warszawa 1993.
[13] Majdecki L., Metoda ochrony wartości przyrodniczo-kulturowych Skarpy Warszawskiej, [w:] Skarpa warszawska, red. W. Fijałkowski, Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, Warszawa 1993, 135-146.
[14] Rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 14 maja 2004 roku w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. 2004, Nr 124, poz. 1305).
[15] Rylke J., Tajemnice ogrodów, Biblioteka Arche, Warszawa 1995.
[16] Siewniak M., Gospodarka drzewostanem w założeniach parkowo-ogrodowych, Komunikaty Dendrologiczne, 16, Zarząd Ochrony i Konserwacji Zespołów Pałacowo-Parkowych, Warszawa 1990.
[17] Siewniak M., Mitkowska A., Tezaurus sztuki ogrodowej, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 1998.
[18] Sikora D., Parki historyczne w rejestrze zabytków – ustalenie przedmiotu i zakresu ochrony, problemy weryfikacji rejestru, granice ochrony konserwatorskiej, Analizy i Materiały, Kurier Konserwatorski, 7, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Warszawa 2010, 11-16.
[19] Ustawa o ochronie przyrody (Dz.U. 2009, Nr 151, poz. 1220 z póź n. zm).
[20] Ustawa z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. 2003, Nr 162, poz. 1568 z póź n. zm).
[21] Wysokiński L., Budowa geologiczna Skarpy Warszawskiej, [w:] Skarpa Warszawska, red. W. Fijałkowski, Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, Warszawa 1993, 11-30.
[22] Zarządzenie Ministra Ochrony i Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 9 października 1991 roku w sprawie uznania za rezerwat przyrody (art. 16).
[23] Zarządzenie Ministra Ochrony i Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 14 czerwca 1996 roku w sprawie uznania za rezerwat przyrody.
[24] Zielonko A., Przeobrażenia Rozkoszy – Ursynowa, Ogrodnictwo, 19(4)/1982, [w:] Jubileusz 90-lecia urodzin Profesora Alfonsa Zielonko, red. J. Rylke, J. Dzięcioł, Wyd. SGGW, Warszawa 1998, 113-120.