Dziedzictwo przodków i tożsamość narodowa – współczesna szamanka (baqsï) w filmie kazachskim i badaniach etnologicznych

Danuta Penkala-Gawęcka

Abstrakt

Ancestral heritage and national identity: about a contemporary shaman (baqsï) in a Kazakh film and in ethnological research

This paper deals with problems of nation-building and constructing national identities in the newly independent Central Asian countries, focusing on Kazakhstan and the personage of a female shaman –  the main character of the film Baksy, as an incarnation of Kazakh national ideals and values. This depiction is confronted with a presentation of the real baqsï living in the village in the south of Kazakhstan who was a prototype of Ayday Apa from the film. Based on my research conducted in Almaty between 1995–2000, I compare these characters with urban shamans and other spiritual healers, showing their hybridised ideas and healing practices. I argue that since they have to adapt to the demands of urban, multi-ethnic clientele, they do not present themselves as carriers of the ancestral heritage, as Kazakh village healers often do. However, it is the shaman of the latter kind who was presented in the film, because she could be used as an epitomisation of presumed national Kazakh values such as commitment to the ancestral land and deep spirituality. The case discussed in the paper is only one example of the numerous efforts to boost national self-identity and pride, observed in various cultural, social and scientific activities in contemporary Kazakhstan.  
Słowa kluczowe: ancestral heritage, national identity, shaman, film, Kazakhness, Kazakhstan, Central Asia
References

Akataj S.

2001 Drevnie kul’ty i tradicionnaâ kul’tura kazahskogo naroda, Almaty.

Bilâlova G.N., Ivleva N.V., Sultanova M.Ė.

2007 Sakral’nye mesta Almatinskoj aglomeracii (na primere duhovno-ozdorovitel’nogo kompleksa Ungurtas), Almaty.

Garrone P.

2000 Chamanisme et islam en Asie Centrale. La baksylyk hier et aujourd’hui, Paris.

Grzywacz Z.

2010a Traditional Kazakh Medicine in Change,  „Turkic Studies”, 2, Adam Mickiewicz University, Poznań, http://www.turkicstudies.amu.edu.pl/turkic_studies_2_2010.pdf (dostęp 02.05.2017).

Grzywacz Z.

2010b Współcześni uzdrowiciele w Kazachstanie – nosiciele tradycji czy konkurenci na rynku usług medycznych?, w: Nie czas chorować? Zdrowie, choroba i leczenie w perspektywie antropologii medycznej, red. D. Penkala-Gawęcka, Poznań, s. 77–78.

Habieva T.

2004 Ozdorovitel’nye metody narodnoj mediciny Kazahstana – čast’ novoj politiki ohrany zdorov’â, w: Materialy. I Meždunarodnyj naučno-teoretičeskij Kongress Narodnaâ medicina Respubliki Kazahstan „prošloe, nastoâŝee, buduŝee”(Almaty, 16–18 sentâbrâ 2004 g.), red. Š.M. Šintaev, Z. Kožalymov, Almaty, s. 232–238.

 

Humphrey C.

2010 Szamani w mieście, w: C. Humphrey, Koniec radzieckiego życia. Ekonomie życia codziennego po socjalizmie, przeł. A. Halemba, Kęty, s. 271–289.

Jessa P.

2001 Współczesny szaman kazachski. Baksy Ajtkurman, „Lud”, t. 85,  s. 193–208.

Jessa P.

2009 „Przyjaciele Allaha”. Kult muzułmańskich świętych w Azji Środkowej, Poznań.

Kudaibergenova D.T.,

2017 Punk Shamanism, Revolt and Break-up of Traditional Linkage: The Waves of Cultural Production in Post-Soviet Kazakhstan, „European Journal of Cultural Studies”, First published on-line January 13, 2017 (dostęp 23.05.2017).

Laruelle M.

2007 Religious Revival, Nationalism and the „Invention of Tradition”: Political Tengrism in Central Asia and Kazakhstan, „Central Asian Survey”, t. 26 (2), s. 203–216.

Laruelle M.

2015 In Search of Kazakhness: The Televisual Landscape and Screening of Nation in Kazakhstan, „Demokratizatsiya: The Journal of Post-Soviet Democratization”, t. 23 (3), s. 321–340.

Lindquist G.

2001 The Culture of Charisma: Wielding Legitimacy in Contemporary Russian Healing, „Anthropology Today”, t. 17 (2), s. 3–8.

Penkala-Gawęcka D.

1988 Medycyna tradycyjna w Afganistanie i jej przeobrażenia, Wrocław.

Penkala-Gawęcka D.

2001 Wybrańcy duchów, czyli jak zostać szamanem. Na przykładzie ujgurskiej szamanki z Kazachstanu, „Lud”, t. 85, s. 153–191.

Penkala-Gawęcka D.

2006 Medycyna komplementarna w Kazachstanie. Siła tradycji i presja globalizacji, Poznań.

Penkala-Gawęcka D.

2009 Mikropolityka etniczności. Obchody wiosennego święta Nauryz w postsowieckim Kazachstanie, „Etnografia Polska”, t. 53 (1–2), s. 5–19.

Privratsky B.G.

2001 Muslim Turkistan: Kazak Religion and Collective Memory, Richmond.

Rancier M.

2009 Resurrecting the Nomads: Historical Nostalgia and Modern Nationalism in Contemporary Kazakh Popular Music Videos, „Popular Music and Society”, t. 32 (3), s. 387–405.

Schatz E.

2000 The Politics of Multiple Identities: Lineage and Ethnicity in Kazakhstan, „Europe-
-Asia Studies”,  t. 52  (3),  s. 489–506.

Suny R.G.

2001 Constructing Primordialism: Old Histories for New Nations, „The Journal of Modern History”, t. 73 (4), s. 862–896.

Valihanov Č.,

1986 Izbrannye proizvedeniâ, Moskva.

 

 

Materiały internetowe

 

Index Mundi, Kazakhstan Demographics Profile 2016, http://www.indexmundi.com/kazakhstan/demographics_profile.html (dostęp 24.05.2017).

Kazakhdervish.com. A Documentary Film Project, http://www.kazakhdervish.com/about-us.php (dostęp 23.05.2017).

Almatinskie friends.kz, http://friends.kz/mountins/1148095098-poezdka-k-pupu-zemli-v-poselok-ungurtas.html (dostęp 25.05. 2017).

Apashka, http://www.prokopchik.com/apashka/#description (dostęp 03.05.2017).

Bird in Flight, https://birdinflight.com/inspiration/project/washed-blood-guest-shaman-bifatima.html (dostęp 25.05.2017).

https://yandex.ru/video/search?text=%D0%A3%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81&where=all&where=all  (dostęp 05.05.2017).

Kwartalnik "Prace Etnograficzne" ukazuje się w sposób ciągły on-line.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.