Czy postsocjalizm wytworzy „postszamanizm”? O problemach badań współczesnego syberyjskiego szamanizmu

Wojciech Połeć

Abstrakt

Will Post-socialism Create “Post-shamanism”? On the Problems of Research on Modern Siberian Shamanism.

The article describes the problem of mutual relations between the “post-Soviet” situation and the process of renaissance or the “rebirth” of shamanism. The author asks the question whether a sufficient explanation for the reappearance of shamanism in Siberia is the collapse of the communist system. The next question is whether contemporary shamanism is a completely different phenomenon than pre-revolutionary shamanism and may be considered as “neo-shamanism”. The author claims that in the case of Siberian shamanism, when asking about the continuity of shamanism, we also need to ask ourselves whether we mean the continuation of the whole system or only its chosen manifestations. We must take into account the changing cultural and social context of shamanism and relationships between shamanism and the cultures of indigenous peoples. Empirical base of this paper are four fieldworks in the south of Siberia in the years 2000, 2010, 2013 and 2014.

Słowa kluczowe: shamanism, post-socialism, Siberia, Buryatia
References

Atkinson J.M.

1992 Shamanisms Today, „Annual Review of Anthropology”, vol. 21, s. 307–330.

Balzer M.M.

2011 Shamans, Spirituality, and Cultural Revitalization. Explorations in Siberia and Beyond, New York.

Belyaeva V.

2009 Szamani i lamowie w sercu Sajanów: współczesny system wierzeniowy Buriatów Doliny Tunkijskiej, Wrocław–Poznań.

Boekhoven J.W.

2011 Genealogies of Shamanism: Struggles for Power, Charisma and Authority, Groningen.

Buyandelgeriyn M.

2007 Dealing with Uncertainty: Shamans, Marginal Capitalism, and the Remaking of History in Postsocialist Mongolia, „American Ethnologist”, vol. 34(1), s. 127–147.

2013 Tragic Spirits: Shamanism, Memory, and Gender in Contemporary Mongolia, Chicago–London.

Clottes J., Lewis-Williams D.

2009 Prehistoryczni szamani. Trans i magia w zdobionych grotach, przeł. A. Gronowska, Warszawa.

Eliade M.

1994 Szamanizm i archaiczne techniki ekstazy, przeł. K. Kocjan, Warszawa.

Głowacka-Grajper M., Nowicka E., Połeć W.

2013 Szamani i nauczyciele. Przemiany kultury Buriatów zachodnich, Warszawa.

2016 Performing Ethnicity, Celebrating Multiculturalism. The Etno-Cultural Festival Yord Games in the Conflict Between „Indigenous Buryat Traditions” and „Eurasian Unity”, „Etnografia Polska”, vol. LX(1–2), s. 191–207.

Hamayon R.N.

1990 La Chasse à l’âme : Esquisse d’une théorie du chamanisme sibérien, Nanterre.

Harvey G., Wallis R.J.

2007 Historical Dictionary of Shamanism, Lanham, Maryland, Toronto, Plymouth.

Hell B.

1999 Possession et chamanisme. Les maîtres du désordre, Paris.

Hoppál M.

2009 Szamani euroazjatyccy, przeł. A. Barczewska, Warszawa.

Humphrey C.

1998 Marx Went Away – but Karl Stayed Behind, Ann Arbor.

2010 Koniec radzieckiego życia. Ekonomie życia codziennego po socjalizmie, przeł. A. Halemba, Kęty.

Hutton R.

2007 Shamans: Siberian Spirituality and the Western Imagination, London–New York.

Jastrzębski B.

2014 Współcześni szamani buriaccy w przestrzeni miejskiej Ułan Ude, Wrocław.

Jones P.N.

2008 Shamanism: An Inquiry into the History of the Scholarly Use of the Term in English-Speaking North America, „Anthropology of Consciousness”, vol. 17(2), s. 4–32.

Kubica G.

2015 Maria Czaplicka: Płeć, szamanizm, rasa. Biografia antropologiczna, Kraków.

Nowicka E., Głowacka-Grajper M.

2003 Wierszyna z bliska i z oddali. Obrazy polskiej wsi na Syberii, Kraków.

Nowicka E., Wyszyński R.

1996 Lamowie i sekretarze. Poziomy więzi społecznej we współczesnej Buriacji, Warszawa.

Pędracki M.

2013 Szamańska geneza idei odkupienia i ofiary. Wkład Wacława Sieroszewskiego (1858–1945) do antropologii religii,Opole.

Połeć W.

2012 Współczesny szamanizm buriacki: między religią a tożsamością, w: M. Głowacka-
-Grajper, R. Wyszyński (red.), 20 lat rzeczywistości poradzieckiej. Spojrzenie socjologiczne, Warszawa, p. 273–295.

Siikala A.-L., Hoppál M.

1998 Studies on Shamanism, Helsinki, Budapest.

Smyrski Ł.

2012 „Tradycja wynaleziona” w dyskursie etnicznym i postkolonialnym na Syberii,
w: M. Głowacka-Grajper, R. Wyszyński (red.),20 lat rzeczywistości poradzieckiej. Spojrzenie socjologiczne, Warszawa, s. 207–221.

Szyjewski A.

2005 Szamanizm,Kraków.

Wach J.

1961 Socjologia religii, Warszawa.

Wallis R.J.

2003 Shamans/Neo-Shamans: Ecstasies, Alternative Archaeologies and Contemporary Pagans, London–New York.

Wasilewski J.S.

1985 Podróże do piekieł. Rzecz o szamańskich misteriach, Warszawa.

Zapaśnik S., Morochojewa Z.

2000 Problemy odrodzenia buriackiej kultury a osobliwości historii Buriatów, w: E. Nowicka (red.), Wielka Syberia Małych Narodów, Kraków, s. 21–40.

Znamenski, A.A.

2003 Shamanism in Siberia. Russian Records of Indigenous Spirituality, Dordrecht.

2007 The Beauty of the Primitive. Shamanism and the Western Imagination, New York.

Абаев Н.В.

2014 Культсвященныхгоритэнгрианскийэпосбурят-монголов, Иркутск.

Гарри И.Р., Цыденов, Э.М.

2013 Религиозные организации шаманов г. Улан-Удэ, „Вестник Бурятского Научного Центра Сибирского Отделения Российской Академии Наук”, 1(9), c. 125–135.

Гомбоев Б.Ц.

 2006 Культовые места Баргузинской долины, Москва–Улан-Удэ.

Гомбоев С.Ж.

2010 Под вечным синим небом. Святая неугасимая вера. Шаманизм, Улан-Удэ.

Дарханова А.И.

2010 Классификационная характеристика современных шаманов западных бурят, „Вестник Бурятского госуниверситета”, 7, c. 118–121.

 

Дугаров Д.С.

1991 Исторические корни белого шаманства: на материале обрядового фоль­кло­ра бурят, „Наука”.

Женис Ж.Ж.

2009 Тенгрианство или шаманизм?, „Молодой учёный”, Декабрь, 12, c. 414–415.

Хагдаев В.В.

1998 Шаманизм и мировые религии, Иркутск.

Харитонова В.И.

2006 Феникс из пепла? Сибирский шаманизм на рубеже тысячелетий, Москва.

 

Kwartalnik "Prace Etnograficzne" ukazuje się w sposób ciągły on-line.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.