Zagrożenia asymetryczne jako przyczyna upadku Cesarstwa Rzymskiego na Zachodzie

Adrian Szopa

Abstrakt

Asymmetric threats as a factor in the fall of the Western Roman Empire

The term ‘asymmetric threats’ functions, although under slightly different meanings, in contemporary strategic, international and political studies, and defines some phenomena which are characteristic of the world in the 21st century. Anyone who wants to find contemporary phenomena in previous epochs has to be aware of a great risk. Using simple analogies is even more dangerous, because it is easy to compare the incomparable. Conscious of the danger, the author decided to take up the topic. The longer he investigated, the more convinced he was that such a contemporary phenomenon as ‘asymmetric threats’ could be – obviously mutatis mutandis – not only applicable to the reality of the 5th-century Western Roman Empire, but also recognized as one of the factors of the collapse of the state. In the presented paper, he demonstrates his argumentation and proposes an answer to the question if one can observe ‘asymmetric threats’ in Late Antiquity and if so, which of them were the most dangerous for the state, how they influenced the functioning of the Empire and how Romans tried to confront them.
 

Słowa kluczowe: późny antyk, zagrożenia asymetryczne, upadek Cesarstwa Rzymskiego na Zachodzie, barbarzyńcy, późne Cesarstwo Rzymskie
References

Ammianus Marcellinus, Rerum gestarum libri qui supersunt, edidit W. Seyfarth, adiu­vantibus L. Jacob-Karau, I. Ulmann, vol. I (libri XIV–XXV), vol. II (libri XV–XXXI), Leipzig 1978. Przekład polski: Dzieje rzymskie, tłum. I. Lewandowski, Warszawa 2002.

Chronica Gallica ad annum DXI, ed. Th. Mommsen, MGH, AA, t. IX, Berolini 1892.

Hydatius, Chronica,ed. and transl. R.W. Burgess, Chronicle of Hydatius and the Consu­laria Constantynopolitana, Oxford 1993.

Jordanes, Getica, ed. Th. Mommsen, MGH, AA, t. V, 1, Berolini 1882, s. 53 nn.

Paulus Orosius, Historiarum adversus paganos libri VIII, ed. Die Antike Weltgeschichte in Christlicher sicht, Buch I–IV, übersetz und erläutern von A. Lippold, eingeleitet von C. Andersen, Zürich–München 1985.

Prosper Tiro, Epitome chronicon, ed. Th. Mommsen, MGH, AA, t. IX, Berolini 1982, s. 341–486.

Rufinus, Eusebii historia ecclesiastica translate et continuata,PL 21, 467–540.

Socrates Scholasticus, Ekklesiastike historia, ed. G.Ch. Hansen, Akademie Verlag, Berlin 1995. Przekład polski: S. Kazikowski, Warszawa 1986.

Sun Tzu, Sztuka wojny, red. i tłum. J. Zawadzki, Warszawa 2009.

Zosimos, Historia nova, ed. F. Paschoud, La historie nouvelle, t. 1–5, Paris 1971–1989.

Opracowania

Ciekanowski Z., Działania asymetryczne jako źródło zagrożeń bezpieczeństwa, „Bezpieczeństwo i Technika Pożarnicza” 2009, t. 15/3, s. 47–72.

DrinkwaterJ.F., The Bacaudae of Fifth Century Gaul [w:] Fifth Century Gaul. A Crisis of Identity?, ed. J. Drinkwater, H. Elton, Cambridge 1992, s. 208–217.

HopwoodK., Alston R., Organized Crime in Antiquity, Duckworth 1999.

JohnsonII D.V., Metz S., Asymmetry and U.S. Military Strategy: Definition, Background, and Strategic Concepts, Carlisle, PA 2001.

Joint Strategy Review1999, The Joint Chiefs of Staff, Washington, DC 1999.

Letki P., Kawaleria Dioklecjana, uzbrojenie, taktyka, Oświęcim 2012.

Madej M., Zagrożenia asymetryczne bezpieczeństwa państw obszaru transatlantyckiego, Warszawa 2007.

Madej M., Zagrożenia asymetryczne – „nowy” problem bezpieczeństwa międzynarodowego [w:] Bezpieczeństwo międzynarodowe, red. R. Kuźniar, B. Balcerowicz, A. Bieńczyk-Missala et al., Warszawa 2012.

NicasieM.J., Twilight of Empire. The Roman Army from the Reign of Diocletian until the Battle of Adrianople, Amsterdam 1998.

PawlakM., Aecjusz i barbarzyńcy, Kraków 2007.

SticklerT., Aëtius. Gestaltungsspielraume eines Heersmeisters im ausgehenden Weströmischen Reiches, München 2002.

StrzelczykJ., Wandalowie i ich afrykańskie państwo, Warszawa 2005.

Szopa A., Flavius Merobaudes. Wódz i poeta V wieku, Kraków 2014.

Szopa A., Notitia Dignitatum – „najbardziej rzymski z dokumentów”?, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historica” 2009, t. 8, s. 183–191.

ThompsonE.A., Britain, A.D. 406–410, „Britannia” 1977, t. 8, s. 303–318.

Wilczyński M., Germanie w służbie zachodniorzymskiej w V wieku n.e. Studium historyczno-prosopograficzne, Kraków 2001.

Wilczyński M., Królestwo Swebów – regnum in extremitate mundi, Kraków 2011.

Wilczyński M., Zagraniczna i wewnętrzna polityka afrykańskiego państwa Wandalów, Kraków 1994.

WolframH., Byzanz und die Xantha Ethne (400–600) [w:] Das Reich und die Barbaren, hg. K.E. Chrysos, A. Schwarcz, „Veröffentlichungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung” 1989, t. 29, s. 239.

Wypustek-Krzyszkowski A., Kim byli circumcelliones?, „Meander” 1994, t. 49, z. 5–6, s. 243–257.

Zagrożenia asymetryczne współczesnego świata, red. S. Wojciechowski, R. Fiedler, Poz­nań 2009.

Zołoteńki D., Galia u schyłku panowania rzymskiego. Administracja cywilna i wojskowa oraz jej reprezentanci w latach 455–486, Kraków 2011.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line. Pierwotną wersją
czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.