Walka z wiatrakami. Antyhiszpańskie powstanie w Niderlandach jako konflikt asymetryczny w perspektywie historii środowiskowej

Rafał Szmytka

Abstrakt

Tilting at windmills. The Dutch Revolt as an asymmetric conflict from the perspective of environmental history

Although the Eighty Years’ War has been a much-researched topic in Western European historiography, in Poland it still remains on the margin of interest of modern historians. In the present article, the initial stage of the Dutch Revolt against Spain, until the year 1574, was presented as an asymmetric conflict from the perspective of environmental history. As a result of the defeat of William of Orange’s regular army during the campaign of 1568, the main burden of the fighting was borne by the ‘watergeuzen,’ i.e. the captains and crews of frequently pirate ships equipped with letters of marque. Their actions kept the fire of revolt burning, and the capture of the port of Den Briel offered a sign for starting a new march into Brabant. The development of the events in the Netherlands and the military situation were influenced by climatic changes. The Little Ice Age left its mark on both the reasons for and particular events of the uprising. Cold winters or floods accompanying storms and thaws often determined the fate of cities and of the whole conflict.
 

Słowa kluczowe: Niderlandy, antyhiszpańskie powstanie, historia środowiskowa, gezowie, mała epoka lodowcowa
References

Źródła

Dagboek van broeder Wouter Jacobsz (Gualtherus Jacobi Masius) prior van Stein: Amsterdam 1572–1578 en Montfoort 1578–1579, red. I.H. van Eeghen, Deel I, Groningen 1959–1960.

Dagboek van Cornelis en Philip van Campene: behelzende het verhaal der merkwaardigste gebeurtenissen, voorgevallen te Gent sedert het begin der godsdienstberoerten tot den 5en april 1571, Gent 1870.

Dagboek van Jan de Pottre, 1549–1602, red. B. de St. Genois, Gent 1861.

Daniël van Oesbroeck’s rijmkroniek van Merchten [bij Dendermonde], 1565, red. M. Sacré, Merchtem 1918.

Dit is die afcoemste ende genealogie der Hertoghen ende Hertoginnen van Brabandt, Antwerpen 1565.

Gelderse Rekenkamer, Derde afdeling, Rekeningen en bijlagen, Rekeningen van de ontvangers der riviertollen, Gelderschen tol te Tiel, 1563–1679, 1793–1741, Rekeningen van Gerrit van Goch, rek. 2501.

Gelderse Rekenkamer, Derde afdeling, Rekeningen en bijlagen, Rekeningen van de ontvangers der riviertollen, Groote Gelderschen tol te Nijmegen, 1543–1679, 1688/1690, 1702/1703, 1739–1741, Rekeningen van Gerrit van Goch, 1572–1579, afgehoord 1575, 1580, rek. 2447.

Geschiedkundige aanteekeningen van Gerard Vremdt, notabel burger der stad Culemborg in de 2e helft van de 16e eeuw, red. P.J.W. Beltjes, Culemborg 1941.

HaechtG. van, De kroniek van Godevaert van Haecht over de troebelen van 1565 tot 1574 te Antwerpen en elders, red. R. van Roosbroeck, Deel 1, Antwerpen 1929–1930.

Heule A. van,Memorieboek der stad Ghent van ‚t jaar 1301 tot 1793, Deel 2, Gent 1854.

Opracowania

BroersmaM., Stille getuigen: het standbeeld van Cornelis Joppensz, „Historisch Nieuwsblad” 9/2003, http://www.historischnieuwsblad.nl/nl/artikel/6232/stille-getuigen-het-standbeeld-van-cornelis-joppensz.html [dostęp: 2.02.2015].

BuismanJ., Duizend jaar weer, wind en water in de Lage Landen, Deel III, 1450–1575, Franeker 1998.

GottschalkM.K.E., Stromvloeden en rivieroverstormingen in Nederland. Deel II: De pe­riode 1400–1600, Assen 1975.

KrakerA.M.J. de, Landschap uit balans, De invloed van de natuur, de economie en de politiek op de ontwikkeling van het landschap in de Vier Ambachten tussen 1488 en 1609, Utrecht 1997.

LemA. van der, Opstand in de Nederlanden 1568–1648, Nijmegen 2014.

LooI. van, For Freedom and Fortune. The Rise of Dutch Privateereing in the First Half of the Dutch Revolt, 1568–1609[w:] Exercise of Arms. Warfare in the Netherlands 1568–1648,ed. M. van der Hoeven, Leiden 1997, s. 173–196.

MaltbyW.S., Alba. A Biography of Fernando Alvarez de Toledo, Third Duke of Alba 1507–1582, Berkeley–Los Angeles 1983.

MeijJ.C.A. de, De Watergeuzen, piraten en bevrijders, Haarlem 1980.

NeukirchenH., Geusen. Der Freiheitskampf der Niederlande, Berlin 1980.

ParkerG., The Army of Flanders and the Spanish Road 1567–1659,Cambridge 1972.

ParkerG., The Dutch Revolt, Cambridge 1970.

RootselaarW.F.N. van,Amersfoort 777–1580, Amersfoort1878.

TeenstraM. D., Kronijk of breedvoerige tijdrekenkundige tafel inzonderheid voor de provinciën Groningen, Friesland en Drente, waarin tevens voorkomt een chronologisch overzigt van de vaderlandsche geschiedenis, met eenige bijlagen, Deel I, Uithuizen 1859–1860, reprint 1974.

TemminckJ.J., Haarlem, vroeger en nu, Bussum 1971.

TetteroM., De watergeuzen zetten een traditie van de kapers voort. Grote Pier als voorbeeld, http://members.home.nl/m.tettero/Watergeuzen/Watergeuzen.htm [dostęp: 2.02.2015].

Tettero M., Vlieboot, http://members.home.nl/m.tettero/Watergeuzen/Vlieboot.htm [dostęp: 2.02.2015].

UijterschoutI.L., Beknopt overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen uit de Nederlandsche krijgsgeschiedenis van 1568 tot heden, ‘s-Gravenhage 1937.

VeliusT., Chronyk van Hoorn, Deel III, Hoorn 1740.

VerwerW. J., Memoriaelbouck. Dagboek van gebeurtenissen te Haarlem van 1572–1581, red. J.J. Temminck, Haarlem 1973.

WeikinnC., Quellentexte zur Witterungsgeschichte Europas von der Zeitwende bis zum Jahre 1850, Teil 2: 1501–1600, Berlin 1960.

WoltjerJ.J., Tussen vrijheidsstrijd en burgeroorlog: over de Nederlandse opstand 1555–1580, Amsterdam 1994.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line. Pierwotną wersją
czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.