Ofensywa Holenderskiej Kompanii Zachodnioindyjskiej w Brazylii w latach 1634-1636

Karol Łopatecki

Abstrakt

The offensive of the Dutch West India Company in Brazil (1634–1636)

This article presents the offensive of the Dutch West India Company conducted in Brazil in 1634–1636. The conquest by Sigismund von Schkoppe and Krzysztof Arciszewski of one of the biggest cities of the New World – Paraíba and the fortress Arraial Velho do Bom Jesus, as well as the battle carried on 17th and 18th January 1636 were described. The Dutch successes during the war were mostly the result of military reforms carried out by Krzysztof Arciszewski in cooperation with Schkoppe. The Colonel mainly adjusted the organization of the army to the unusual terrain which was Brazil. At first, huge areas were controlled by a small army of several thousand. For this reason, and because of the landform, he reduced the number of companies and introduced military units of 40 or 50 people. He also gave up pikemen formations and increased the number of musketeers instead. Furthemore, the Colonel tried to unite actions of the navy and infantry.
 

Słowa kluczowe: Krzysztof Arciszewski, Holenderska Kompania Zachodnioindyjska, sztuka wojenna – XVII w., wojna portugalsko-holenderska
References

Źródła rękopiśmienne

Nationaal Archief (Den Haag), Oude West-Indische Compagnie, 50, nr 96, 100.

Nationaal Archief (Den Haag), Oude West-Indische Compagnie, 51, nr 65, 68.

Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek Deventer, West-Indische Compagnie, nr 48, 52.

Svenska Riksarkivet Stockholm, Skokloster Samlingen, E 8600, 8604 B.

Źródła drukowane

Brazilië in de Nederlandse archieven. (1624–1654): documenten in het koninklijk huisarchief en in het archief van de Staten-Generaal, ed. M. Wiesebron, Leiden 2011.

Eyghentlijcke Af-beeldinghe der Stadt Parayba, Amsterdam 1635 (drukarnia Mikołaja
Wisschera).

Kroniek van het Historisch Genootschap gevestigd te Utrecht, Jaargang XXV, Utrecht 1869.

LaetI. de, Historie ofte iaerlijck verhael van de verrichtinghen der geoctroyeerde West-Indische Compagnie Historie ofte iaerlijck verhael van de verrichtinghen der geoctroyeerde West-Indische Compagnie, Leyden 1644.

Memorias diarias de la guerra del Brasil por discurso de nueve años, empegando desde el de MDCXXX, Madrid 1654.

VossiusG.J., De theologia gentili et physiologia Christiana, sive De origine ac progressu idololatriae, deque naturae mirandis, quibus homo adducitur ad Deum, Liber I–II, Amsterdam [1668].

ZandenJ.L., The Prices of the Most Important Consumer Goods, and Indices of Wages and the Cost of Living in the Western Part of the Netherlands, 1450–1800, http://www.iisg.nl/hpw/brenv.php [dostęp: 11.12.2014].

Zbiór pamiętników historycznych o dawnej Polszcze, wyd. J.U. Niemcewicz, t. IV, Lipsk 1839.

Opracowania

Avena N.M., Rada P., Hoebel B.G.,  Review Evidence for sugar addiction: Behavior-al and neurochemical effects of intermittent, excessive sugar intake,„Neuroscience and Biobehavioral Reviews” 2008, 32, s. 20–39.

Balcerek M., Polskie szyki wojenne w ordre de bataille Eryka Dahlberga, „Miscellanea Historico-Archivistica” 2014, t. 21, s. 93–108.

BarretoA., Fortificações no Brasil (Resumo Histórico), Rio de Janeiro 1958.

BoxerC.R., The Dutch in Brazil, 1624–1654, Oxford 1957.

CampbellT., Claes Jansz. Visscher: A Hundred Maps Described, London 1968. 

Czapliński W., Dawne czasy. Opowiadania i szkice historyczne z XVII w., Wrocław 1957.

Danysz A., Pamiętnik Krzysztofa Arciszewskiego z pobytu w Brazylii, „Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego” 1895, t. 21, s. 422–432.

FischlowitzE., Cristóforo Arciszewski, Rio de Janeiro 1959.

GalvãoH., História da Fortaleza da Barra do Rio Grande, Rio de Janeiro 1979.

Gawron P., Poglądy Stanisława Herbsta na rozwój nowożytnej sztuki wojennej a teoria „Rewolucji Militarnej” [w:] Wojsko – wojskowość – miasta. Studia poświęcone Prof. Stanisławowi Herbstowi w stulecie urodzin,red. K. Bobiatyński, P. Gawron, M. Nagielski, Zabrze 2009.

Kotarski H., Wojsko polsko-litewskie podczas wojny inflanckiej 1576–1582. Sprawy organizacyjne, cz. 3, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1971, t. 17, z. 2,s. 81–151.

Kraushar A., Dzieje Krzysztofa z Arciszewa Arciszewskiego, admirała i wodza Holendrów w Brazylii, starszego nad armatą koronną za Władysława IV i Jana Kazimierza, 1592–1656, t. I–II, Petersburg 1892–1893.

LenoirM., Serre F., Cantin L., Ahmed S.H., Intense Sweetness Surpasses Cocaine Reward, „PLoS One” 2007, 8, 2, http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0000698 (doi:10.1371/journal.pone.0000698) [dostęp: 12.12.2014].

Łopatecki K., Najstarsze północnoamerykańskie artykuły wojskowe, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2013, t. 65, z. 2, s. 175–200.

Łopatecki K., Wyprawa Władysława Konstantego Wituskiego po Europie Zachodniej i Brazylii w latach 1633–1637, „Barok” 2014, t. 42, z. 2, s. 61–86.

Łopatecki K., Walczak W., Plan sytuacyjny oblężenia Smoleńska z 1616 roku, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 2008, t. 45, s. 199–204.

Mączak A., U źródeł nowoczesnej gospodarki europejskiej, Warszawa 1967.

MirandaB.R.F., Gente de Guerra: origem cotidiano e resistência dos soldados do exército da companhia das índias ocidentais no Brasil (1630–1654),Leiden 2011.

MirandaFreireC.C. de, História da Paraíba: Período colonial e reino, João Pessoa 1974.

NetscherP.M., Les Hollandais au Brésil: notice historique sur les Pays-Bas et le Brésil au XVIIe siécle, La Haye 1853.

Paradowska M., XVII-wieczna relacja Krzysztofa Arciszewskiego jako źródło do badań nad wierzeniami Indian wybrzeża Brazylii, „Etnografia Polska” 1972, t. 16, z. 2, s. 151–170.

Paradowska M., Przyjmij laur zwycięski, Katowice 1987.

Pastorek A., Holenderska flota wojenna 1639–1667. Organizacja i znaczenie, Zabrze–Tarnowskie Góry 2014.

Pastorek A., Holenderska historiografia wobec Polaków i polskiej marynarki wojennej XVII i XVIII wieku, „Studia z Dziejów Polskiej Historiografii Wojskowej” 2013, t. 14, s. 57-65.

Poniat R.,O wykorzystaniu wykresów pudełkowych do prezentacji danych demograficznych i o pożytku z użycia środowiska R z pakietem ggplot2, „Przeszłość Demograficzna Polski” 2014, t. 34, s. 103–120.

RostyC.S., As Invasões Holandesas (Insurreição Pernambucana): A Batalha do Monte das Tabocas, o Inicio do Fim,Recife 2002.

SchalkwijkF.L., „Por que, Calabar?” O motivo da traição, „Revista Fider Reformata” 2000, t. 5, http://www.mackenzie.br/fileadmin/Mantenedora/CPAJ/revista/VOLUME_V__2000__1/Frans_Leonard.pdf [dostęp: 10.12.2014].

SchwartzS.B., Sugar Plantations in the Formation of Brazilian Society: Bahia, 1550–1835, Cambridge 1985.

Skworoda P., Wojny w XVII-wiecznej Europie. Zarys problematyki, Zabrze 2014.

SousaA.F. de, Fortificações no Brazil, Rio de Janeiro 1885.

VriesJ. de, Woude A., The First Modern Economy Success, Failure, and Perseverance of the Dutch Economy, 1500–1815, Cambridge 1997.

XavierL.F.W., O uso de ‘egodocuments’ e o Brasil Holandês: as Memórias do coronel Christoffel Arciszewski [w:] Brazilië in de Nederlandse archieven (1624–1654): documenten in het koninklijk huisarchief en in het archief van de Staten-Generaal, ed. M. Wiesebron, Leiden 2011, s. 131–149.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line. Pierwotną wersją
czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.