La «Pologne Populaire»: genèse et signification de la notion. Une page de l’histoire de la formation d’une modernité périphérique  

Piotr Kuligowski,

Rafał Dobek

Abstrakt

The concept of “People’s Poland”: its genesis and meaning. A page in the history of the formation of a peripheral modernity

The aim of the paper is to consider the concept of “People’s Poland,” which was coined and developed by representatives of the so-called Great Emigration, small emigration and (to a certain degree) in the Polish territories (1830s–1870s). Basing on the methodological categories of conceptual history, in our work we formulate three theses. Firstly, we consider “People’s Poland” as a historiosophical category which creates an asymmetrical pair of counter-concepts with “Noble Poland.” Secondly, we note that “People’s Poland” was also used as a label for an existing people’s class, and in this sense it served to create a new political subject. And thirdly, we point out that the concept of “People’s Poland” supported the formation of a common identity by the Polish Leftists of that time. In general, this article likewise can be treated as a contribution to the studies on the semantic continuity of the Polish Left and on the genealogy of the language of Stalinism in the 20th century.
 

Słowa kluczowe: émancipation, Groupes du Peuple Polonais, Grande Émigration, Pologne Populaire, Société Démocratique Polonaise.
References

Periodiques

« Głos Wolny », 10.02.1867, nr 130.

« Journal Officiel de la République sous la Commune », 20.04.1871.

« Neue Rheinische Zeitung », 26.08.1848, nr 93.

« Niepodległość », 20.12.1866, nr 14.

« Pobudka. Czasopismo Narodowo-Socyalistyczne » 1891, nr 3.

« Strażnica Polski Ludowej », septembre–octobre 1913, nr 3–4.

« Zmowa», 15.07.1870, nr 1.

Sources

Geneza Ludu Polskiego w Anglii. Materiały źródłowe, dir. P. Brock, London 1962.

Gromady Ludu Polskiego. Materiały z sesji naukowej, dir. J. Kulas, Warszawa 1989.

Lud polski w emigracji 1835–1846, Jersey 1854.

Notatki i różne wyciągi pro memoria, Biblioteka Jagiellońska, rkps, sygn. 3659.

Okólniki Towarzystwa Demokratycznego Polskiego 1834/1836, Biblioteka Kórnicka, rkps, sygn. Cz21161 ; sygn. Cz2104.

Ziemie Polskie pod Zaborem Pruskim do 1914 r. [dans :] Materiały źródłowe do historii polskiego ruchu ludowego, t. I (1864–1918), dir. K. Dunin-Wąsowicz, Warszawa 1966.

Publications

Baczko B., Poglądy społeczno-polityczne i filozoficzne Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, Warszawa 1955.

Bobińska C., Ideologia rewolucyjnych demokratów polskich w latach sześćdziesiątych XIX wieku, Warszawa 1956.

Borejsza J.W., Prasa Zjednoczenia Emigracji Polskiej (1866–1870), « Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego » 1963, 3/1.

Borejsza J.W., W kręgu wielkich wygnańców (1848–1895), Warszawa 1963.

Cesarz E., Chłopi w polskiej myśli historycznej doby porozbiorowej, 1795–1864. Syntezy, parasyntezy i podręczniki dziejów ojczystych, Rzeszów 1999.

Ciunajcis D., O krytycznym zadaniu historii pojęć, « Sensus Historiae », 2/2011.

Czubiński A., Postępowo-rewolucyjne i narodowo-wyzwoleńcze tradycje Wielkopolski, Poznań 1983.

Feldman W., Dzieje polskiej myśli politycznej w okresie porozbiorowym (próba zarysu) I (jusqu’á 1863), Warszawa s.a.

Filipowicz T., Marzenia polityczne, Warszawa 1909.

Hobsbawm E., Wiek kapitału, trad. par M. Starnawski, Warszawa 2014.

Janik M., Motyw zemsty ludu w poezji listopadowej [dans :] Na drogach myśli ludowej. Studja historyczno-literackie, Lwów 1936.

Janowski J.N., Jakie ludowi złożyć rekojmie, iż sprawa powstania jego będzie sprawą? [dans :] Demokracja polska na emigracji, dir. W. Heltman, J.N. Janowski, H. Rzadkowska, Warszawa 1965.

JedlickiJ., Native Culture and Western Civilization (Essay from the History of Polish Social Thought of Years 1764–1864), « Acta Poloniae Historica » 1973, t. XXVIII.

Jedlicki J., Polskie nurty ideowe lat 1790–1863 wobec cywilizacji Zachodu [dans :] Swojskość i cudzoziemszczyzna w dziejach kultury polskiej, Warszawa 1973.

JordhemH., Against Periodization: Koselleck’s Theory of Multiple Temporalities, « History and Theory » 2012, vol. 51.

Kalembka S., Towarzystwo Demokratyczne Polskie w latach 1832–1846, Toruń 1966.

Kalembka S., Wielka Emigracja. Polskie wychodźstwo polityczne w latach 1831–1862, Warszawa 1971.

Kamieński H. (F. Prawdowski), Katechizm demokratyczny czyli opowiadanie Słowa Ludowego, Paris 1845.

Kamieński H. (F. Prawdowski), O prawdach żywotnych narodu polskiego, Bruxelles 1844.

Kamieński H., Pamiętniki i wizerunki, dir. W. Kula, Wrocław 1951.

KislukE., Brothers from the North: The Polish Democratic Society and the European Revolutions of 1848–1849, Boulder, Colo 2005.

KoselleckR., A Response to Comments on the Geschichtliche Grundbegriffe [dans :] The Meaning of Historical Terms and Concepts: New studies on Begriffsgeschichte, dir. H. Lehmann, M. Richter, Washington 1996.

KoselleckR., Social History and Begriffsgeschichte [dans :] History of Concepts: Comparative Perspective, dir. I. Hampsher-Monk, K. Tilmans, F. van Vree, Amsterdam 1998.

Kuligowski P., Pługiem i purpurą albo Polska Ludowa jako monarchia, « Ogrody Nauk i Sztuk », 4 (2014).

Kurczewska J., Naród w socjologii i ideologii polskiej. Analiza porównawcza wybranych koncepcji z przełomu XIX i XX wieku, Warszawa 1979.

Laclau E., Rozum populistyczny, trad. by T. Szkudlarek et autres, Wrocław 2009.

Limanowski B., Historia demokracji polskiej w epoce porozbiorowej, Warszawa 1983.

Limanowski B., Stuletnia walka narodu polskiego o niepodległość, Warszawa 1920.

Mencwel A., Koniec marzeń [dans :] A. Mencwel, Etos lewicy. Esej o narodzinach kulturalizmu polskiego, Warszawa 2009.

Michalski R., Socjalizm a niepodległość w polskiej myśli socjalistycznej (1878–1918), Toruń 1988.

MüllerJ.-W., On Conceptual History [dans :] Rethinking Modern European Intellectual History, dir. D.M. McMahon, S. Moyn, New York 2014.

Nowak A.W., Przyszłość nie jest już tym, czym była kiedyś [dans :] I. Wallerstein, Utopistyka. Alternatywy historyczne dla XXI wieku, trad. par I. Czyż, Poznań 2008.

PalonenK., The History of Concepts as a Style of Political Theorizing: Quentin Skinner’s and Reinhart Koselleck’s Subversion of Normative Political Theory, « European Journal of Political Theory » 2002, 1 (1).

PalonenK., Rhetorical and Temporal Perspectives on Conceptual Change : Theses on Quentin Skinner & Reinhart Koselleck, « Finnish Yearbook of Political Thought » 1999, vol. 3.

Pepłowski F., Słownictwo i frazeologia polskiej publicystyki okresu oświecenia i romantyzmu, Poznań 1961.

Pigoń S., Problem ludu-narodu w publicystyce Wielkiej Emigracji, Kraków 1966.

Potkański W., Ruch narodowo-niepodległościowy w Galicji przed 1914 rokiem, Warszawa 2002.

RancièreJ., The Nights of Labor: The Workers’ Dream in Nineteenth-Century France, Philadelphia 1989.

RougerieJ., Paris libre, 1871,Paris 2004.

Rzadkowska H., Działalność Centralizacji Londyńskiej Towarzystwa Demokratycznego Polskiego 1850–1862, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1971.

Sikora A., Gromady Ludu Polskiego, Warszawa 1974.

Sowa J., Fantomowe ciało króla. Peryferyjne zmagania z nowoczesną formą, Kraków 2011.

Szacki J., Ojczyzna – naród – rewolucja. Problematyka narodowa w polskiej myśli szlachec­korewolucyjnej, Warszawa 1962.

Szkudlarek T., Puste, płynne, zepsute i wieloznaczne [dans :] E. Laclau, Rozum populistyczny, trad. par T. Szkudlarek et al., Wrocław 2009.

Szpotański S., Lud Polski (z dziejów polskiej myśli socyalistycznej), Lwów 1907.

Temkinowa H., Gromady Ludu Polskiego (zarys ideologii), Warszawa 1962.

Tomasiewicz J., Po dwakroć niepokorni. Szkice z dziejów polskiej lewicy patriotycznej, Łódź 2014.

TrencsényiB., Conceptual History and Political Languages: On the Central-European Adaptation of the Contextualist-Conceptualist Methodologies of Intellectual History [dans :] Prague Perspectives: Studies in Central and Eastern Europe, dir. P. Roubal, V. Veber, Prague 2004.

ValkhoffR., Some Similarities Between Begriffsgeschichte and the History of Discourse, « Contributions To The History Of Concepts » 2006, 1 (2).

Widzicka M., Semantyka historyczna w ujęciu Reinharta Kosellecka. Zarys problematyki, « Historyka. Studia Metodologiczne » 2010, t. XL.

Żaliński H., Towarzystwo Demokratyczne Polskie o władzach powstańczych. Z dziejów myśli wojskowej Wielkiej Emigracji, Warszawa 1976.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line. Pierwotną wersją
czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.