Streszczenie diariusza wojennego Kazimierza Dłużewskiego z lat 1683–1696

Zbigniew Hundert

Abstrakt

Summary of Kazimierz Dłużewski’s war diary from 1683–1696

Kazimierz Dłużewski (died in 1725), was the deputy cup bearer of Chełm, until 1694 a Hussar officer under King John III’s winged Hussar banner, afterwards a lieutenant of a light cavalry banner, and a participant of the Polish-Turkish war of 1683–1699. He wrote a diary which survived only in the form of a summary. Dłużewski described in it military actions from the period of 1683–1696, i.e. from the relief of Vienna to Baranowski confederation. A current edition of this diary is based on the manuscript from the Zamojski Library (Biblioteka Ordynacji Zamoyskiej).

Słowa kluczowe: Kazimierz Dłużewski, the Polish-Ottoman War 1683–1699, Jan III Sobieski Hussars Banner (the Military Unit), wojna polsko-turecka 1683–1699, chorągiew husarska Jana III.
References

Źródła rękopiśmienne

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie
Akta Skarbowo-Wojskowe, dz. 85, sygn. 115.

Archiwum Publiczne Potockich, sygn. 162 (t. 1), 163 (t. 1), 163a (t. 15).

Archiwum Zamoyskich, sygn. 1380.
Księgi Grodzkie Drohickie – relacyjne, Seria II, sygn. 51.
Metryka Koronna, sygn. 376.
Nabytki Niedokumentowe Oddziału I, sygn. 199.

Archiwum Państwowe w Lublinie
Księgi Grodzkie Chełmskie – relacyjne (akta luźne), sygn. 9.

Biblioteka Narodowa w Warszawie

Biblioteka Ordynacji Zamojskiej rkps 837.

Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie
rkps 1081.

Biblioteka XX. Czartoryskich w Krakowie
rkps 2524, 2562.

Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu
rkps 250/II, 11906/III, t. 1.

Centralne Państwowe Historyczne Archiwum Ukrainy we Lwowie (Центральний Державний Історичний Архів України, м. Львів).
F. 5, op. 1, sygn. 186.
F. 10, op. 1, sygn. 115.
F. 181, op. 2, nr 2322.

Lwowska Narodowa Naukowa Biblioteka Ukrainy imieniem Wasyla Stefanyka (Львівська Національна Наукова Бібліотека України імені Василя Стефаника)
F. 5 (Ossolińscy), op. 1, rkps 699.
F. 103 (sapieżyński), dz. I, nr 6475.

Źródła drukowane

Korespondencja Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej, kasztelanowej krakowskiej, t. 1: Z serca kochająca żona i uniżony sługa. Listy Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej do mężą Adama Mikołaja Sieniawskiego z lat 1688–1726, oprac. B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby, Warszawa–Bellerive-sur-Allier 2016.

Mikołaj Złotnicki i jego diariusz wojenny, oprac. M. Wagner, „Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej” 1994, t. 45, nr 1–2.

Pamiętniki Krzysztofa Zawiszy, wojewody mińskiego (1666–1721), oprac. J. Bartoszewicz, Warszawa 1862.

Pułaski F., Krótka annotacja sejmów warszawskich, grodzieńskich, także elekcyi i koronacyi najjaśniejszych królów ichmościów polskich Jana Kazimierza, Michała, Jana III i Augusta II; tudzież za panowania ich kampanii corocznie odprawionych; publiczniejszych dziejów i rewolucyi ab anno 1648, ad annum 1733, Lublin 1740.

Sarnecki K., Pamiętniki z czasów Jana Sobieskiego. Diariusze i relacje z lat 1691–1696, oprac. J. Woliński, Wrocław 1958.

Skorobohaty A.D., Diariusz, oprac. T. Wasilewski, Warszawa 2000.

Sowa J.J., „Dysponuję krwawą pracę moję”. Testamenty ofi cerów wojska koronnego z ksiąg grodzkich lwowskich z lat 80. XVII wieku [w:] Hortus bellicus. Studia z dziejów wojskowości nowożytnej, red. K. Bobiatyński [et al.], „Biblioteka Epoki Nowożytnej” 2017, z. 5.

Sowa J.J., Formularz z kancelarii hetmańskiej z przełomu XVII i XVIII wieku. Processus sądów hetmańskich… Szymona Franciszka Pułaskiego, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2011, t. 63, z. 2.

Wojciecha Jerzego Kunaszowskiego diariusz wyprawy wiedeńskiej 1683 roku, oprac. M. Wagner [w:] Studia Historyczno-Wojskowe, t. 5, red. M. Nagielski, K. Bobiatyński, P. Gawron, Zabrze–Tarnowskie Góry 2015.

Źródła do dziejów wojny polsko-tureckiej w latach 1683–1699, oprac. M. Wagner, Oświęcim 2016.

Opracowania

Boniecki A., Herbarz polski, t. 4, Warszawa 1901.

Chowaniec Cz., Wyprawa Sobieskiego do Mołdawii w 1686 r., „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 1931, t. 4, z. 1.

Hundert Z., Komputowe oddziały rodziny królewskiej w kampanii mołdawskiej 1686 roku w świetle rozkazów i sprawozdania sejmowego hetmana wielkiego koronnego Stanisława Jana Jabłonowskiego [w:] Jarzmo Ligi Świętej? – Jan III Sobieski i Rzeczpospolita w latach 1684–1696, red. D. Milewski, Warszawa 2017.

Hundert Z., Organizacja husarii koronnej na kampanię wiedeńską 1683 roku [w:] „W hetmańskim trudzie”. Księga Pamiątkowa ku czci Profesora Jana Wimmera, red. Z. Hundert, M. Wagner, Oświęcim 2017.

Hundert Z., Sowa J.J., Od towarzysza jazdy do wojewody podolskiego. Przebieg służby wojskowej Nikodema Żaboklickiego w latach 1656–1706, „Res Historica” 2016, nr 42.

Hundert Z., Wykaz repartycji jednostek wojska koronnego, zgodnie z podziałem komisji lwowskiej w 1679 roku, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2016, t. 58, z. 2–3.

Kołodziejczyk D., Podole pod panowaniem tureckim. Ejalet kamieniecki 1672–1699, Warszawa 1994.

Kozyrski R., Sejmik szlachecki ziemi chełmskiej 1648–1717, Lublin 2006.

Link-Lenczowski A., Rzewuski Stanisław Mateusz [w:] Polski Słownik Biografi czny, t. 34, 1992.

Majewski W., Najazd Tatarów w lutym 1695 r., „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1963, t. 9, cz. 1.

Streszczenie diariusza wojennego Kazimierza Dłużewskiego z lat 1683–1696 296

Markowicz M., Rola polskich załóg w twierdzach północnej Mołdawii w systemie obrony pogranicza Rzeczpospolitej w latach 1692–1696 [w:] Jarzmo Ligi Świętej? – Jan III Sobieski i Rzeczpospolita w latach 1684–1696, red. D. Milewski, Warszawa 2017.

Nagielski M., Rzewuski Michał Florian [w:] Polski Słownik Biografi czny, t. 34, 1992.

Pietrzak J., Władysław Denhoff i jego „bohaterska” śmierć w czasie pierwszej bitwy pod

Parkánami (7 X 1683) w świetle oracji pogrzebowych, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2016, t. 64, z. 2.

Piwarski K., Dłużewski Kazimierz [w:] Polski Słownik Biografi czny, t. 5, 1939–1946.

Piwarski K., Hieronim Lubomirski. Hetman wielki koronny, Oświęcim 2015 (reprint z 1929 r.).

Putkowska J., Architektura Warszawy XVII wieku, Warszawa 1991.

Sikora R., Husaria pod Wiedniem 1683, Warszawa 2012.

Sikora R., Niezwykłe bitwy i szarże husarii, Warszawa 2011

Smolarek P., Kampania mołdawska Jana III roku 1691, oprac. Z. H u n d e r t, M. Wa g n e r, Oświęcim 2015.

Sowa J.J., „Ludzie niezwalczeni”. Rejestry chorągwi jazdy autoramentu narodowego w Okopach św. Trójcy, 1693–1695 [w:] Studia nad staropolską sztuką wojenną, t. 2, red. Z. Hundert, Oświęcim 2013.

Sowa J.J., Zawiązanie konfederacji Baranowskiego a posłuszeństwo ofi cerom i dyscyplina wojskowa [w:] Homo Militans, t. 4: Przysięga wojskowa. Idea i praktyka. Z dziejów wojskowości polskiej i powszechnej, red. A. Niewiński, Oświęcim 2017.

Urzędnicy dawnej Rzeczypospolitej XII–XVIII wieku, red. A. Gąsiorowski, t. 3, z. 2: Urzędnicy województwa bełskiego i ziemi chełmskiej XIV–XVIII wieku, oprac. H. Gmiterek, R. Szczygieł, Kórnik 1992.

Wagner M., Kampania kamieniecka 1688 roku [w:] Jarzmo Ligi Świętej? – Jan III Sobieski i Rzeczpospolita w latach 1684–1696, red. D. Milewski, Warszawa 2017.

Wagner M., Kampania żwaniecka 1684 roku, Warszawa 2013.

Wagner M., Potocki Stanisław [w:] Polski Słownik Biografi czny, t. 28, 1984–1985.

Wagner M., Słownik biografi czny ofi cerów polskich drugiej połowy XVII wieku, t. 1–2, Oświęcim 2013–2014.

Wasilewski W., Wyprawa bukowińska Stanisława Jabłonowskiego w 1685 roku, Warszawa 2002.

Wimmer J., Wiedeń 1683. Dzieje kampanii i bitwy, Warszawa 1983.

Wimmer J., Wojsko Rzeczypospolitej w dobie wojny północnej 1700–1717, Warszawa 1956.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line. Pierwotną wersją
czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.