Kierunki aktywizacji zawodowej kobiet w Galicji w końcu XIX i na początku XX wieku w świetle spisów ludności

Szczepan Kozak

Abstrakt

Trends in the vocational development of women in Galicia in the late 19th and early 20th century in the light of population censuses

Although the question of women’s vocational development in Galicia has been studied from many scholarly perspectives, it was rarely a subject of separate studies. In the presented article the author deals with main trends in women’s vocational development and with features that characterized the process of women’s gaining the labor market in the years 1880–1910. On the basis of the results of Austrian censuses published in both main all-Austrian and provincial periodicals, it was possible to state that women’s vocational development was of a traditional character. Little participation in that phenomenon belonged to the non-agricultural sector. In comparison to other Polish regions as well as to those of Austrian crown lands Galicia appears to have been very poor and unfavorable. (Trans.: Antoni Sarkady)

Słowa kluczowe: Galicia, woman, labor, vocational structure in the 19th c., Galicja, kobieta, praca, struktura zawodowa w XIX wieku.
References

Źródła

Podręcznik Statystyki Galicji, t. 6, cz. 2, Lwów 1901. Podręcznik Statystyki Galicji, t. 8, cz. 2, Lwów 1908. Podręcznik Statystyki Galicji, t. 9, cz. 2, Lwów 1913.

„Österreichische Statistik” (Wien) 1894, 33. Band, 11. Heft.

„Österreichische Statistik” (Wien) 1904, 66. Band, 11. Heft.

„Österreichische Statistik. Neue Folge” (Wien) 1916, 3. Band, 10. Heft.

„Österreichische Statistik. Neue Folge” (Wien) 1914, 3. Band, 2. Heft (Niederösterreich).

„Österreichische Statistik. Neue Folge” (Wien) 1914, 3. Band, 3. Heft (Oberösterreich und Salzburg).

„Österreichische Statistik. Neue Folge” (Wien) 1915, 3. Band, 4. Heft (Steiermark).

„Österreichische Statistik. Neue Folge” (Wien) 1915, 3. Band, 5. Heft (Kärnten und Krain).

„Österreichische Statistik. Neue Folge” (Wien) 1915, 3. Band, 6. Heft (Küstenland und Dal- matien).

„Österreichische Statistik. Neue Folge” (Wien) 1915, 3. Band, 7. Heft (Tirol und Vorarlberg).

„Österreichische Statistik. Neue Folge” (Wien) 1916, 3. Band, 8. Heft (Böhmen).

„Österreichische Statistik. Neue Folge” (Wien) 1916, 3. Band, 9. Heft (Mähren und Schle- sien).

„Rocznik Statystyki Galicji”, R. 3 (1889–1891), Lwów 1891.

„Rocznik Statystyki Przemysłu i Handlu Krajowego”, z. 11, Lwów 1888.

„Rocznik Statystyczny Pracy”, Warszawa 2015.

Opracowania

Baidak M., Between society and house: The history of the emancipation of the Ukrainian women of Eastern Galicia during the First World War, „Res Gestae. Czasopismo Histo- ryczne” 2016, nr 3, s. 194–235. DOI: 10.24917/24504475.3.8.

Baidak M., Жінка в Галичині в умовах першої світової війни у світлі порівняльних студій [w:] Kobieta w Galicji. Nowoczesność i tradycja, red. J.  Kamińska-Kwak, Sz. Kozak , D. Opaliński , Rzeszów 2016, s. 494–507.

Biliński L., O pracy kobiet ze stanowiska ekonomicznego, „Przewodnik Naukowy i Litera- cki” 1874, t. 2, s. 24–46.

Broński K., Galicja w dobie autonomii wobec wyzwań nowoczesności [w:] Między zaco- faniem a modernizacją. Społeczno-gospodarcze problemy ziem polskich na przestrzeni wieków, red. E. Kościk, T. Głowiński, Wrocław 2009, s. 395–412.

Broński K., Rozwój gospodarczy większych miast galicyjskich w okresie autonomii, Kra- ków 2003, s. 89–98.

Broński K., Struktura społeczno-zawodowa oraz sytuacja ekonomiczna ludności większych miast galicyjskich dobie autonomii (1867–1914), „Zeszyty Naukowe Akademii Ekono- micznej w Krakowie” 2003, nr 638, s. 5–20.

Bujak F., Galicja, t. 1, Warszawa 1908.

Burzyński A., Robotnicy w przemyśle ciężkim w Galicji w dobie autonomicznej. Struktura zatrudnienia, Wrocław [etc.] 1985.

Burzyński A., Statystyka austriacka i krajowa jako źródło do badań nad strukturą społeczno-zawodową zatrudnionych w przemyśle ciężkim w Galicji, „Studia Historyczne” 1983, R. 26, z. 2 (101), s. 223–242.

Burzyński A., Z rozważań nad oceną austriackich powszechnych spisów ludności z lat 1869–1919, „Przeszłość Demograficzna Polski” 1984, t. 15, s. 58–69.

Czajecka B., Z domu w szeroki świat. Droga kobiet do niezależności w zaborze austriackim w latach 1890–1914, Kraków 1990.

Czerczowycz I., Realizacja zawodowa kobiet końca XIX – początku XX w. na przykładzie społeczeństwa ukraińskiego w Galicji, „Przegląd Nauk Historycznych” 2014, nr 13 (2), s. 147–161.

Czerczowycz I., Społeczna wizja życia codziennego kobiety Ukrainki we Lwowie na prze- łomie XIX i XX wieku [w:] Lwów. Miasto – społeczeństwo – kultura, t. 9: Życie codzienne miasta, red. K. Karolczak , Ł.T. Sroka , Kraków 2014, s. 244–254.

Czerczowycz  I., Ukrainki w Galicji Wschodniej w drugiej połowie XIX – na  początku XX wieku Między tradycyjnymi wartościami rodzinnymi a wyzwaniami emancypacji [w:] Obrazy kobiecości. Zbiór studiów, red. M. Jabłoński, B. Koperski, J. Falla, W. Pilch, M. Hohenauer, Kraków 2014, s. 227–242.

Czerczowycz   I.,  „Zdrowa,  niemoralna,  bez  najmniejszego  wykształcenia”.   Kobiety w sprawach karnych na podstawie dokumentów Sądu Krajowego we Lwowie (druga po- łowa XIX – początek XX wieku) [w:] Kobieta w Galicji. Nowoczesność i tradycja, red. J. Kamińska-Kwak , Sz. Kozak , D. Opaliński , Rzeszów 2016, s. 100–109.

Galicja i jej dziedzictwo, t. 24: Kobieta w Galicji. Nowoczesność i tradycja, red. J. Kamińska-Kwak , Sz. Kozak , D. Opaliński , Rzeszów 2016.

Gąsowski T., Austriackie spisy ludności z lat 1869–1910, „Przeszłość Demograficzna Pol- ski” 1981, t. 13, s. 37–48.

Gąsowski  T., Struktura społeczno-zawodowa mieszkańców większych miast  galicyjskich w okresie autonomicznym, „Prace Historyczne. ZNUJ” 1997, z. 123, s. 113–135.

Hanusyn O., „Inteligentna kobieta nasza czuła się jednocześnie Rusinką i mężczyzną”. Wąt- ki kobiece w kształtowaniu się ukraińskiej inteligencji w dziewiętnastowiecznej Galicji [w:] Kobieta w Galicji. Nowoczesność i tradycja, red. J. Kamińska-Kwak, Sz. Kozak, D. Opaliński , Rzeszów 2016, s. 110–120.

Kłapkowska J., Struktura zawodowa ludności Galicji w erze autonomicznej, „Prace Praw- nicze. ZNUJ” 1975, nr 70, s. 115–131.

Kobiety i mężczyźni na rynku pracy, Warszawa 2016, raport GUS, https://stat.gov.pl/files/ gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5821/1/6/1/kobiety_i_mezczyzni_2016. pdf (dostęp: 2.01.2019).

Колб H., Роль жінки (матері / дружини) в житті греко-католицького парафіяльного духовенства в Галичині наприкінці ХІХ – на початку ХХ століття (на прикладі о. Ісидора Глинського) [w:] Kobieta w Galicji. Nowoczesność i tradycja, red. J. Kamińska-Kwak , Sz. Kozak , D. Opaliński , Rzeszów 2016, s. 195–209.

Kordzikowska J., Sytuacja społeczno-zawodowa kobiety w Rzeszowie pod koniec XIX wie- ku, mps rozprawy doktorskiej, Rzeszów 2012.

Koryś  P., Tymiński  M., Struktura zawodowa ziem polskich na przełomie XIX i XX w., „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 2015, t. 75, s. 129–166.

Kozak  Sz., Aktywność gospodarcza kobiet w Galicji w świetle Skorowidza przemysłowo-handlowego z 1912 roku. Zarys problematyki, „Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej XIX i XX wieku” 2014, t. 13, s. 81–95.

Kozak Sz., Kobieta na prowincji galicyjskiej w świetle akt notarialnych 1871–1914. Stu- dium historyczno-źródłoznawcze, Rzeszów 2013.

Kozak Sz., Kobieta w Galicji w ramach austriackiego prawa cywilnego, „Prace Historyczno-Archiwalne” 2006, t. 17, s. 61–83.

Kozak Sz., Kobiety w życiu gospodarczym Galicji. Stan i perspektywy badań [w:] Region i regionalizm w archeologii i historii, red. J. H o f f , S. Kadrow, Rzeszów 2013, s. 174-183.

Kulczykowski M., Modernizacja społeczeństwa galicyjskiego w warunkach autonomii po- litycznej [w:] Samomodernizacja społeczeństw w XIX wieku. Irlandczycy, Czesi, Polacy, red. L. Trzeciakowski , K. Makowski , Poznań 1999, s. 107–129.

Najdus  W.,  Zmiany  społeczno-ekonomicznej  pozycji  kobiety  w  galicyjskim  środowisku drobnomieszczańskim [w:] Kobieta i edukacja na ziemiach polskich w XIX i XX w. Zbiór studiów. Cz. 2, red. A. Żarnowska, A. Szwarc, Warszawa 1992, s. 237–256.

Орлевич  I., Жіноче питання у трактуванні русофілів (за сторінками  періодичного видання «Временникь Ставропигійскаго Института») [w:] Kobieta w Galicji. Nowo- czesność i tradycja, red. J. Kamińska-Kwak, Sz. Kozak, D.  Opaliński, Rzeszów 2016, s. 57–72.

Tomczyk R., Rusinki (Ukrainki) w austriackiej Galicji. Pomiędzy konserwatyzmem a rady- kalizmem, „Przegląd Zachodniopomorski” 2012, nr 2, s. 89–111.

Zamorski K., Informator statystyczny do dziejów społeczno-gospodarczych Galicji. Lud- ność Galicji w latach 1857–1910, Kraków–Warszawa 1989.

Zyblikiewicz  L.A., Aktywność zawodowa kobiet w Krakowie w II połowie XIX wieku, „Przeszłość Demograficzna Polski” 2015, t. 37, nr 4, s. 83–103.

Zyblikiewicz L.A., Kobieta w Krakowie z 1880 r. w świetle ankiet powszechnego spisu ludności. Studium demograficzne, Kraków 1999. 

Zyblikiewicz L.A. Ludność Krakowa w drugiej połowie XIX wieku. Struktura demograficzna, zawodowa i społeczna, Kraków 2014.

Zyblikiewicz L.A., Powszechne spisy ludności w monarchii Habsburgów [w:] Celem nauki jest człowiek… Studia z historii społecznej i gospodarczej ofiarowane Helenie Madurowicz-Urbańskiej, red. nauk. P. Franaszek , Kraków 2000, s. 387–400.

Żarnowska A., Kierunki aktywności zawodowej kobiet w Polsce XX wieku (do 1939  r.) [w:] Kobieta i edukacja na ziemiach polskich w XIX i XX w. Zbiór studiów. Cz. 2, red. A. Żarnowska, A. Szwarc, Warszawa 1992, s. 162–163.

Żarnowska A., Kierunki ewolucji struktury społeczno-zawodowej na ziemiach polskich i jej odmienności dzielnicowe w końcu XIX i na początku XX w. [w:] Drogi integracji społeczeństwa w Polsce XIX–XX w., red. H. Zieliński, Wrocław [etc.] 1976, s. 139–150.

Żarnowska A., Zmiany struktury społeczno-zawodowej ludności ziem polskich na tle Eu- ropy Środkowej [w:] Gospodarka przemysłowa i początki cywilizacji technicznej. Studia i materiały, red. I. Pietrzak-Pawłowska, Wrocław 1977, s. 257–269.

Żarnowska A., Praca zarobkowa kobiet i ich aspiracje zawodowe w środowisku robotni- czym i inteligenckim na przełomie XIX i XX wieku [w:] Kobieta i praca. Wiek XIX i XX.

Zbiór studiów. T. 6, red. A. Ż arnowska, A. Szwarc, Warszawa 2000, s. 29–52.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line. Pierwotną wersją
czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.