Polityka brandenburska Jana III Sobieskiego

Andrzej Kamieński

Abstrakt

The Brandenburg policy of John III Sobieski

The Brandenburg policy of John III Sobieski was unfortunate and inconsistent. The Polish king, like his predecessors, did not have a political programmme towards the Hohenzollern monarchy. He took active steps in the Brandenburg direction only when a dynastic interest occurred. Such a stance was visible for the first time in the years 1675–1679. The change of policy towards Brandenburg-Prussia, conducted at the time by John III and based on his alliance with France and Sweden, did not bring him any benefits. It caused, however, many problems for Frederick William, the Brandenburg elector. After 1679, John III, as far as the Brandenburg direction was concerned, was in a clearly defensive position. He endeavoured to marry prince James with a rich protegee of the Hohenzollern family, Luisa Carolina of Radziwill. The efforts made in this regard ended in two humiliating defeats of the king: in 1681 and in 1688. The French diplomacy wanted to take advantage of the Berlin matrimonial affront of 1688 and tried to persuade John III to make a new attempt towards reclaiming the Duchy of Prussia. The king did not take up this idea anymore.

Słowa kluczowe: Jan III Sobieski, Brandenburgia-Prusy, Hohenzollernowie, Księstwo Pruskie, polityka bałtycka, polskie wpływy nad Bałtykiem, dyplomacja , John III Sobieski, Brandenburg-Prussia, Hohenzollerns, Duchy of Prussia, Baltic policy, Polish influence in the Baltic region, diplomacy
References

Archiwum spraw zagranicznych francuskie do dziejów Jana Trzeciego, t. 1–3, wyd. K. Waliszewski, Kraków 1879–1884 (Acta historia res gestas Poloniae illustrantia, t. 3, 5, 7).

Kurbrandenburgs Staatsverträge von 1601 bis 1700, Hrsg. Th. von Moerner, Berlin 1867.

Urkunden und Actenstücke zur Geschichte des Kurfürsten Friedrich Wilhelm von Brandenburg, Bde. 1–23, Hrsg. B. Erdmannsdörffer et al., Berlin–Leipzig 1864–1930.

Woliński J., Traktat gdański 1677 r., „Teki Archiwalne” 1957, t. 5, s. 173–182.

Opracowania

Hein M., Johann von Hoverbeck. Ein Diplomatenleben aus der Zeit des Grossen Kurfürsten, Kӧnigsberg Pr. 1925.

Helcel A.Z., O dwukrotnym zamężciu ks. Ludwiki Karoliny Radziwiłłównej i wynikłych stąd w Polsce zamieszkach, Kraków 1857.

Jarochowski K., Brandenburgia i Polska w pierwszych latach po traktacie oliwskim [w:] idem, Nowe opowiadania i studya historyczne, Warszawa 1882, s. 175–247.

Jarochowski K., Sprawa Kalksteina 1670–1672, Warszawa 1883.

Kamieński A., Kto zerwał sejm warszawski w 1681 roku?, „Czasy Nowożytne” 2017, t. 30, s. 87–108.

Kamieński A., Polska a Brandenburgia-Prusy w drugiej połowie XVII wieku. Dzieje polityczne, Poznań 2002.

Kamieński A., Stany Prus Książęcych wobec rządów brandenburskich w drugiej połowie XVII wieku, Olsztyn 1995.

Kamińska A., Brandenburg-Prussia and Poland. A Study in Diplomatic History (1669–1672), Marburg an der Lahn 1983.

Kamińska-Linderska A., Między Polską a Brandenburgią. Sprawa lenna lęborsko-bytowskiego w drugiej połowie XVII w., Wrocław–Warszawa 1966.

Komaszyński M., Jan III Sobieski a Bałtyk, Gdańsk 1983.

Lekus M., Der Große Kurfürst und der polnische Thron, Berlin 1929.

Lesiński J., Spory o dobra neuburskie, „Miscellanea Historico-Archivistica” 1996, t. 6, s. 95–132.

Matwijowski K., Pierwsze sejmy z czasów Jana III Sobieskiego, Wrocław 1976.

Matwijowski K., Sejm grodzieński 1678–1679, Wrocław 1985.

Opgenoorth E., Friedrich Wilhelm. Der Grosse Kurfürst von Brandenburg. Eine politische  Biographie, Bde. 1–2, Gӧttingen–Frankfurt am Main–Zürich 1971–1978.

Philippson M., Der Große Kurfürst Friedrich Wilhelm von Brandenburg, Bde. 1–3, Berlin 1897–1903.

Piwarski K., Dzieje polityczne Prus Wschodnich (1621–1772), Gdynia 1938.

Piwarski K., Hołdy pruskie, „Roczniki Historyczne” 1956, R. 21, s. 151–174.

Piwarski K., Jan III Sobieski wobec spraw bałtyckich w latach 1693–1694, „Rocznik Gdański” 1933–1934, t. 7–8, s. 183–207.

Piwarski K., Polityka bałtycka Jana III Sobieskiego w latach 1675–1679 [w:] Księga pamiątkowa ku czci profesora dra Wacława Sobieskiego, t. 1, Kraków 1932, s. 197–265.

Piwarski K., Polska a Francja po roku 1683, Kraków 1933.

Piwarski K., Sprawa pruska za Jana III Sobieskiego (1688–1689), „Kwartalnik Historyczny” 1929, R. 43, t. 1, s. 153–186.

Prutz H., Franzӧsisch-polnische Umtriebe in Ostpreussen, „Deutsche Zeitschrift für Geschichts wissenschaft” 1889, Bd. 1, s. 429–442.

Schiemann T., Luise Charlotte Radziwil, Markgräfi n von Brandenburg, „Forschungen zur Brandenburgischen und Preußischen Geschichte” 1890, Bd. 3, s. 125–168.

Wijaczka J., Traktat welawsko-bydgoski – próba oceny [w:] Rzeczpospolita w latach potopu, red. J. Muszyńska, J. Wijaczka, Kielce 1996, s. 49–74.

Woliński J., Sprawa pruska 1674–1675 i traktat jaworowski [w:] idem, Z dziejów wojny i polityki w dobie Jana Sobieskiego, Warszawa 1960, s. 16–56.

Wójcik Z., Jan Sobieski 1629–1696, Warszawa 1983.

Wójcik Z., Rzeczpospolita wobec Turcji i Rosji 1674–1679. Studium z dziejów polskiej polityki zagranicznej, Wrocław–Warszawa–Kraków 1976.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line. Pierwotną wersją
czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.