Polityka Rzeczypospolitej wobec Moskwy w latach 1672–1699

Artur Kijas

Abstrakt

The Commonwealth’s policy towards Moscow, 1672–1699

A fundamental transformation of the Polish-Russian relationship occurred in the second half of the 17th century. The war begun in 1654 ended in 1667 with the Truce of Andrusovo, when the palatinates of Smolensk, Chernihiv and the Left-Bank Ukraine were ceded to Moscow. Andrusovo represented a major turning point in the Polish-Russian relationship. Not only did the Commonwealth irretrievably lose its eastern lands, but the outcome confirmed the Russian ascendancy in the field of bilateral relations. The danger from the Ottoman Empire and the Crimean Khanate to Central and Eastern Europe led to Russia becoming a major member of the anti-Turkish coalition. The issue of an alliance with Russia against Turkey became of particular relevance during the reign of John III Sobieski. This occasioned negotiations on the subject of a permanent peace treaty between the Commonwealth and Russia which were combined with an attempt to recover diplomatically at least some of the lost lands. Krzysztof Grzymułtowski represented the Polish side in the final stage of arduous negotiations. The treaty of 1686 closed the chapter of Polish-Russian military confrontations, with a political degradation of the Commonwealth as their ultimate result.

Słowa kluczowe: olityka wschodnia Rzeczypospolitej, Andruszów, Jan III Sobieski, zagrożenie tureckie, sojusz wojskowy z Rosją, pokój wieczysty , Commonwealth’s eastern policy, Andrusovo, John III Sobieski, Ottoman threat, military alliance with Russia, permanent peace treaty
References

Chrapowicki J.A., Diariusz, cz. I: lata 1656–1664, opr. i wstępem poprzedził T. Wasilewski, Warszawa 1978; cz. II: lata 1665–1669, opr. i wstępem opatrzyli A. Rachuba, T. Wasilewski, Warszawa 1988; cz. III: 1669–1673, opr. L.A. Wierzbicki, Warszawa 2009 (według indeksu).

Koroljuk V.D., Rogov A.I., Bitva pod Venoj 1683 g. i pussko-pol’skieotnošenija (Dokumenty Posol’skogoprikaza o priezde v Moskvupol’skogoposlannika Jana Okrasy) [w:] Avstro-Vengrija i slavjano-germanskieotnošenija, Moskva 1965, s. 183–199.

Traktaty pokojowe pomiędzy Rzecząpospolitą a Rosją w XVII wieku, red. i tłum. O. Aleksejczuk, noty o autorach M. Dmitrijew, H. Łaszkiewicz, Kraków 2002. Volumina Legum, t. 6, Warszawa 1980, s. 73–82.

Opracowania

Andreev I., Aleksej Michajlovič, Moskva 2006.

Czamańska I., Oswobodziciel czy najeźdźca? Polityka Jana III Sobieskiego wobec hospodarstw Mołdawii i Wołoszczyzny, „Roczniki Historyczne” 1989–1990, t. 55–56, s. 151–177.

Florja B., Izmena Jana Sobeskogo i russko-pol’skieotnošenija. 1667–1672 [w:] Świat pogranicza, red. M. Nagielski, A. Rachuba, S. Górzyński, Warszawa 2003, s. 231–235.

Grekov I.B., Meždunarodnoe značenie dogovora meždu Rossiej i Reč’juPospolitoj [w:] Przemiany w Polsce, Rosji, na Ukrainie, Białorusi i Litwie (druga połowa XVII–pierwsza XVIII w.), red. nauk. J. Bardach, Wrocław–Warszawa–Kraków 1991, s. 182–205.

Istorija vnešnej politiki Rossii. XVII vek, Moskva 1999.

Kočegarov K., Początek wojny polsko-tureckiej a stosunki polsko-rosyjskie w pierwszej połowie 1683, „Kwartalnik Historyczny” 2005, R. CXII, nr 1, s. 53–76.

Koczegarow K., Rzeczpospolita a Rosja w latach 1680–1686. Zawarcie traktatu o pokoju wieczystym, Warszawa 2017.

Kulecki M., Wygnańcy ze wschodu. Egzulanci w Rzeczypospolitej w ostatnich latach panowania Jana Kazimierza i za panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego, Warszawa 1997.

Konopczyński W., Dzieje Polski nowożytnej, t. 1–2, Warszawa 2003.

Matwijów M., Ostatnie sejmy przed abdykacją Jana Kazimierza 1667 i 1668, Wrocław 1992.

Nagielski M., Rywalizacja Rzeczypospolitej z Państwem Moskiewskim o dominację w Europie Środkowo-Wschodniej w XVI–XVII w., „Sensus Historiae” 2013, t. XI, nr 2, s. 87–115.

Soloviov’ S.M., Istorija Rossii s drevnejšich vremen [w:] Sočinenija, kn. 6–7, Moskva 1991.

Stolicki J., Wygnańcy ukrainni po traktacie Grzymułtowskiego [w:] Społeczeństwo polskie i wojsko. Studia i materiały, red. K. Maksymiuk, D. Wereda, A. Zawadzki, Siedlce 2016, s. 71–82.

Polityka Rzeczypospolitej wobec Moskwy w latach 1672–1699 329

Studia z dziejów stosunków Rzeczypospolitej z państwem moskiewskim w XVI–XVII wieku, red. M. Nagielski, K. Bobiatyński, P. Gawron, Zabrze–Tarnowskie Góry 2013.

Wójcik Z., Dyplomacja polska w okresie wojen drugiej połowy XVII wieku (1648–1699) [w:] Historia dyplomacji polskiej, t. 2: 1572–1795, red. Z. Wójcik, opr. J. Gierowski, J. Michalski, H. Wisner, Z. Wójcik, Warszawa 1982, s. 163–330.

Wójcik Z., Dzieje Rosji 1533–1801, Warszawa 1971.

Wójcik Z., Jan Sobieski 1629–1696, Warszawa 1983.

Wójcik Z., Między traktatem andruszowskim a wojną turecką. Stosunki polsko-rosyjskie 1667–1672, Warszawa 1968.

Wójcik Z., Rokowania polsko-rosyjskie o „pokój wieczysty” w Moskwie w roku 1686 [w:] Studia poświęcone pamięci Edwarda hr. Raczyńskiego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wychodźstwie, red. H. Bułhak, Warszawa 1993, s. 38–55.

Wójcik Z., Traktat andruszowski 1667 roku i jego geneza, Warszawa 1959.

Zaborovskij L.V., Velikoe knjažestvo Litovskoe i Rossija vo vremja pol’skogo Potopa (1655–1656 gg.): dokumenty, issledovanija, Moskva 1994.

Zamyslovskij E.E., Snošenija Rossii c Pol’šej v carstvovanije Fedora Aleksejeviča, Sankt-Peterburg 1888.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line. Pierwotną wersją
czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.