Arche i arte. Prymarny dualizm z ducha muzyki

Krzysztof Szwajgier

Abstrakt

Arche and Arte. The basic dualism from the spirit of music

 

The starting point of the following considerations is the thesis that there is a primary duality residing within the very essence of music. This duality finds expression in the prefixes arche- and arte-. The dichotomous nature of music is illustrated by examples of ontic stratification, the phenomenon of sound and multi-sound (chordal harmony), the issue of the musical work and its performance, and the double-layered nature of music.

Generally speaking, the “arteic” includes the categories of consciousness, consideration, calculation, ordering, knowledge, intellect, and artificiality. On the other hand, the “archeic” refers to that in us which is unconscious, eternal, primordial, innate, instinctive, and natural. These are the two sources of our ways of perceiving and shaping sounds, chords, pieces of music, and music itself. This primeval duality generates two types of music: arche-music and arte-music. The contrast is reflected in the difference between popular music, on the one hand, and artistic and classical music on the other. Both trends have always been present and have operated in parallel throughout the history of music.

The term “archeic” refers to music that is natural, intuitive and spontaneous, which expresses emotional states. This music draws on existing resources, is easy to absorb; and, being equipped with communicative functions, it is socially integrating. Thus, the term covers improvisational, popular, folk and commercial music genres. Thanks to the “arche” layer we can experience the expressiveness and the purely musical processuality of the sound utterance. The term “archeic” encompasses manifestations of the human being’s basic musical inclinations. Its substance is researched by ethnologists, sociologists, cultural researchers, etc.

The term “arteic” refers to music that is intellectual, constructed and structured; based on the rules and forms of compositional techniques. It is an expression of intellectual states. The rational—and sometimes speculative—factor leads to new results, discoveries and musical inventions. These new forms sometimes meet with resistance; and if they become popular, they do so slowly. They lead to the emergence of music as art forms. It is to the “arteic” that we owe expressiveness and musical order.

Both of these fields have a universal meaning which extends beyond music. They are a feature of our doings in every dimension, being present in our cognitive and creative acts. They constitute one of the ways we create our worlds.

Keywords: dualism of music, arche, arte, the primeval, the artistic

Arche i arte. Prymarny dualizm z ducha muzyki

Punktem wyjścia dla niniejszych rozważań jest teza o prymarnej dwoistości istoty muzyki. Składniki owej dwójni otrzymują nazwy oparte na przedrostkach arche- i arte-. Dychotomiczna natura muzyki ukazana jest na przykładach rozwarstwienia ontycznego, fenomenu dźwięku i wielodźwiękowości (akordyki), kwestii dzieła muzycznego, jego wykonania i dwuwarstwowości muzyki.

Ogólnie biorąc, arteiczność obejmuje kategorie świadomości, namysłu, kalkulacji, porządkowania, wiedzy, rozumu, sztuczności. Archeiczność natomiast odwołuje się do tego, co w nas pozaświadome, odwieczne, pierwotne, wrodzone, instynktowne, naturalne. Z tych źródeł biorą się nasze sposoby odbierania i kształtowania dźwięków, współbrzmień, dzieł i samej muzyki. Proto-dwójnia wydziela dwie muzyki; arche-muzykę i arte-muzykę. Analogiczne dla nich określenia to muzyka popularna, rozrywkowa oraz – w opozycji – muzyka poważna, artystyczna, klasyczna. W przebiegu historii muzyki oba te nurty obecne były od zawsze i sytuowały się równolegle.

Jako archeiczna określana jest muzyka naturalna, intuicyjna, spontaniczna, będąca wyrazem stanów emocjonalnych. Posługuje się ona zastanymi środkami, jest powszechnie przyswajalna, uposażona w funkcję komunikacyjną, społecznie integrującą. Znajdziemy tutaj gatunki improwizowane, popularne, ludowe, komercyjne. Dzięki warstwie arche przeżywamy impresywną wyrazowość i czysto muzyczną procesualność wypowiedzi dźwiękowej. Ścieżka archeiczna obejmuje przejawy zwykłych dyspozycji muzycznych człowieka. Jej treści badane są przez etnologów, socjologów, kulturoznawców etc.

Arteiczna jest muzyka intelektualna, konstruowana, strukturalizowana, odwołująca się do norm i form techniki kompozytorskiej. Jest wyrazem stanów mentalnych. Czynnik racjonalny, a czasem spekulatywny prowadzi do nowych rezultatów, odkryć i wynalazków muzycznych. Nie zawsze spotykają się one z akceptacją, upowszechniają się wolniej. Są przyczyną wyodrębnienia się muzyki jako sztuki. Arteiczności zawdzięczamy ekspresywną wyrazowość i ład muzyczny.

Oba wymienione zakresy mają znaczenie uniwersalne, wykraczające poza muzykę. Charakteryzują nasze poczynania w każdym wymiarze. Zawierają się w aktach poznawczych i twórczych. Stanowią jeden ze sposobów, w jakie tworzymy nasze światy.

Słowa kluczowe: dualizm muzyki, arche, arte, pierwotne, artystyczne

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line