Doktorat – źródło niepewności czy strategia jej niwelowania? 

Aleksandra Leyk

Abstrakt

Trend ograniczania zatrudnienia na uczelniach z równoległym wzrostem liczby doktorantów znacząco ograniczył ich perspektywy zatrudnienia. Jednocześnie pozaakademicki rynek pracy, na którym wielu z nich próbuje się zakotwiczyć, nie sprzyja stabilizacji. W artykule przybliżam doświadczenia doktorantów związane z godzeniem życia naukowego, zawodowego i osobistego w kontekście niepewności akademickiego i pozaakademickiego rynku pracy. Podejmuję próbę analizy wzajemnych uwarunkowań między tymi doświadczeniami a motywacjami oraz strategiami działania badanych. Doświadczenia doktorantów traktuję jako przykład problemów i napięć związanych z pracą w nowym kapitalizmie, odnosząc się m.in. do pojęć proponowanych przez Guya Standinga (niepewność pracy, praca na rzecz pracy) oraz Luca Boltańskiego i Eve Chiapello (aktywność jako cecha wzorcowego człowieka nowego kapitalizmu). Podstawą empiryczną artykułu są biografi czne wywiady narracyjne przeprowadzone z doktorantami kierunków humanistycznych i społecznych oraz kierunków technicznych na uniwersytecie. 

 

PHD Thesis – the source of precariousness or a strategy to limit it?
The trend of  limiting employment at  universities with a  parallel increase in the number of doctoral students signifi cantly reduced their employment prospects. At the same time, the non-academic labour market, where many of them try to anchor, does not off er much of stability. In the article I focus on the ways PhD students cope with the challenge of balancing academic activities with work and personal life in the context of uncertainty and insecurity of the academic and non-academic labour markets. I attempt to analyse the mutual conditioning between these experiences and the motivations and strategies of the interviewees. I treat the experience of PhD students as an example of problems and tensions related to work in the new capitalism, referring to the concepts proposed by Guy Standing (work and labour insecurity, work for labour) and Luc Boltański and Eve Chiapello (activity as a key feature of a new capitalist man). The empirical basis of the article is biographical narrative interviews with PhD students of humanities and social sciences as well as technical faculties at the university.
 
Słowa kluczowe: studia doktoranckie, prekaryzacja, niepewność pracy, praca na rzecz pracy, narracyjne wywiady biograficzne , PhD studies, precariousness, work and labour insecurity, work for labour, narrative biographical intereviews
References
Bień D., 2016, Studia trzeciego stopnia w polskich uczelniach – funkcjonowanie, diagnoza, Rekomendacje, „Nauka i Szkolnictwo Wyższe”, nr 1(47). 
Bień D., Czy doktoranci są prekariuszami, artykuł udostępniony autorce przed publikacją. Boltanski L., Chiapello E., 2005, The New Spirit of Capitalism, London: Verso. 
Dąbrowa-Szefler M., Sztabiński P.B., 2008. Model kształcenia doktorantów. Wnioski z badań, Warszawa: Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego UW. 
Dokowicz M. i in., 2014, Diagnoza stanu studiów doktoranckich 1.0. Najważniejsze Problemy, Warszawa: Krajowa Reprezentacja Doktorantów. 
Domaradzka A., Walczak D., 2013. Wartość autotelicza czy instrumentalna? Rola studiów doktoranckich w opinii kierowników studiów i doktorantów, „Nauka i Szkolnictwo Wyższe”, nr 2(42).
GUS, 2007, 2011, 2015, Szkoły wyższe i ich finanse, Warszawa: GUS. 
GUS, 2017, Rocznik Statystyczny RP, Warszawa: GUS. 
Eurostat, http://ec.europa.eu/eurostat/web/lfs/data/database. 
Kaźmierska K., 1996, Wywiad narracyjny – technika i pojęcia analityczne [w:] M. Czyżewski, A. Piotrowski, A. Rokuszewska-Pawełek (red.), Biografia a tożsamość narodowa, Łódź: Katedra Socjologii Kultury. 
Kowzan P. i in., 2016, Nie zostaje mi czasu na pracę naukową; Warunki pracy osób ze stopniem doktora, zatrudnionych na polskich uczelniach, Gdańsk/Bydgoszcz/Warszawa. Kraśniewski A., 2009, Kształcenie [w:] R.Z. Morawski (red.), Polskie szkolnictwo wyższe. Stan, uwarunkowania i perspektywy, Warszawa: WUW. Malanowska K., 2013, Po co nam doktorat?, Dziennik Opinii, 2 stycznia. 
Michalak D., 2013, Studia doktoranckie w Polsce – łatwo zacząć, trudniej skończyć. Komentarz po debacie „Proletariat wiedzy – doktoranci i doktorantki w polskim szkolnictwie wyższym”, https:// noweotwarcie.org/2013/03/11/studia-doktoranckie-w-polsce-latwo-zaczac-trudniej-skonczyc/. 
Narodowe Centrum Nauki, Wyjaśnienia dotyczące wynagrodzeń dla doktorantów,  https://ncn.gov.pl/ aktualnosci/2015-06-17-wyjasnienia-wynagrodzenia-preludium. 
Naczelna Izba Kontroli, 2015, Kształcenie na studiach doktoranckich. Informacja o wynikach kontroli, Warszawa: NIK. 
Rosenthal G., 1993, Rekonstrukcja historii życia. Wybrane zasady generowania opowieści w wywiadach biograficzno-narracyjnych [w:] J. Włodarek, M. Ziółkowski (red.), Metoda biograficzna w socjologii. Warszawa-Poznań: PWN. 
Schütze F., 1983, Biographieforschung und Narratives Interview, „Neue Praxis”, No. 3. Sobkowiak A. (red.), 2015, Studia doktoranckie i mobilność młodych naukowców, Warszawa: Rada Główna Nauki i Szkolnictwa Wyższego. 
Standing G., 2014, Prekariat. Nowa niebezpieczna klasa, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. 
Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 z późn. zm.).