Atmosfery pamięci — a propos Parku Ocalałych w Łodzi

Marcin Bogusławski,

Tomasz Lewandowski

Abstrakt

Memory’s Atmospheres – à propos Survivors’ Park in Łódź

Our article concerns the Survivors’ Park in Łódź. It is located in the Litzmannstadt Ghetto area and is meant to commemorate people who had passed through it. We are interested in how the Survivors’ Park can be a site of memory. We try to show that the park plays such a role through the atmosphere it emanates. Referring to Gernot Böhme’s philosophy, we assume that atmospheres are not a condition of subjects, but are connected with the materiality of elements that make up a park, such as plants or buildings, and its moving contexts, such as other sites of memory or a district of a contemporary city. We also point out that in order to experience the Survivors’ Park as a memorial site, one should decide to travel through the Bałuty district of Łódź and the park area itself.

Słowa kluczowe: memorial, site of memory, Survivors’ Park, architecture, project, atmospheres
References

Ankersmit F., Pamiętając Holocaust: żałoba i melancholia, w: E. Domańska (red.), Pamięć, etyka i historia. Angloamerykańska teoria historiografii lat dziewięćdziesiątych (antologia przekładów), przeł. A. Ajschtet, A. Kubis, J. Regulska, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2002, s. 163–183.

Augé M., Nie-miejsca. Wprowadzenie do antropologii hipernowoczesności, przeł. R. Chymkowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010.

Bogusławski M.M., „Ida”, „Pokłosie”, historia – kilka słów o uobecnianiu przeszłości, „Humanistyka i Przyrodoznawstwo” 2017, nr 23, s. 193–208.

Bogusławski M.M., Humanistyka z perspektywy ontologii kulturowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2018.

Böhme G., Atmospheric Architectures: The Aesthetics of Felt Spaces, transl. A.-Chr. Engels-Schwarzpaul, Bloomsbury Publishing, London–New York 2017.

Böhme G., Filozofia i estetyka przyrody w dobie kryzysu środowiska naturalnego, przeł. J. Merecki, Oficyna Naukowa, Warszawa 2002.

Braidotti R., Po człowieku, przeł. J. Bednarek, A. Kowalczyk, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2014.

Czerner O., Juszkiewicz I. (red.), Sztuka cmentarna. Dokumenty, Wydawnictwo Werk, Wrocław 1995.

Gros F., Filozofia chodzenia, przeł. E. Kaniowska, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2015.

Hübner K., Lekcje z anatomii czyli Nierozpoznani Magdaleny Abakanowicz, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” 2006, t. 60, nr 3–4, s. 205–207.

Hübner K., Różnica i powtórzenie. Najnowsze rzeźby Magdaleny Abakanowicz, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” 2006, t. 60, nr 3–4, s. 199–203.

Krajewska M., Symbolika płaskorzeźb na cmentarzach żydowskich w Polsce, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” 1989, t. 43, z. 1–2, s. 45–49.

Latour B., Splatając na nowo to, co społeczne, przeł. A. Derra, K. Abriszewski, Universitas, Kraków 2010.

Latour B., Yaneva A., „Dajcie mi rewolwer, a poruszę wszystkie budynki”. Architektura z punktu widzenia Teorii Aktora-Sieci, przeł. E. Bińczyk, J. Gużyński, „Avant” 2018, t. IX, nr 3, s. 15–24.

Lewandowski T., Charytonowicz J., Pamięć zapisana w kamieniu, „Zastosowania Ergonomii” 2007, nr 1–2, s. 261–272.

Lewandowski T., Charytonowicz J., Pamięć przywoływana muzyką, w: J. Charytonowicz (red.), Ergonomia w architekturze i urbanistyce. Kierunki badań w 2010 r., Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Ergonomicznego PTErg. Oddział we Wrocławiu, Wrocław 2010, s. 113–131.

Małczyński J., Krajobraz Zagłady. Perspektywa historii środowiskowej, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2018.

Pietraszko S., Krajobraz i kultura, w: S. Pietraszko, Kultura. Studia teoretyczne i metodologiczne, Polskie Towarzystwo Kulturoznawcze, Wrocław 2012, s. 137–145.

Przypowieści Salomona, przeł. I. Cylkow, Drukarnia Józefa Fischera, Kraków 1905, http://pardes.pl/pdf/Cylkow_Przyslowia.pdf (dostęp: 14.02.2020).

Serres M., Genesis, transl. G. James, J. Nielson, The University of Michigan Press, Ann Arbor 1995.

Tuchańska B., Dlaczego prawda? Prawda jako wartość w sztuce, nauce i codzienności, Poltext, Warszawa 2012.

Tuchańska B., Ontologia kulturowa – zarys konstrukcji, „Diametros” 2014, nr 41, s. 127–151.

Hasła, strony internetowe, multimedia Centrum Dialogu im. Marka Edelmana, https://www.centrumdialogu.com/o-nas (dostęp: 5.11.2019).

Edelman Marek, https://www.centrumdialogu.com/o-nas/marek-edelman (dostęp: 5.11.2019).

Elczewska Halina, https://www.centrumdialogu.com/biogramy/871-elczewska-halina (dostęp: 5.11.2019).

Litzmannstadt Ghetto, https://pl.wikipedia.org/wiki/Litzmannstadt_Ghetto (dostęp: 5.11.2019).

Losik J., Swastyka na Pękniętym Sercu. Zbezczeszczono pomnik Martyrologii Dzieci, https://lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,24709048,pomnik-martyrologii-dzieci-w-lodzi-zbezczeszczony-na-peknietym.html (dostęp: 5.11.2019).

Rogowska B., Dlaczego znicz przy pomniku Pękniętego Serca nie płonie? Łodzianie apelują do Hanny Zdanowskiej, https://lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,25362505,dlaczego-znicz-przy-pomniku-peknietego-serca-nie-plonie-lodzianie.html (dostęp: 5.11.2019).

Spacer po Parku Ocalałych z Grażyna Ojrzyńską, https://www.centrumdialogu.com/124-litzmannstadtghetto/program/1917-spacer-po-parku-ocalalych-z-grazyna-ojrzynska (dostęp: 5.11.2019).

Stary cmentarz żydowski (ul. Zachodnia), https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/l/497-lodz/114-cmentarze/20511-stary-cmentarz-zydowski-ul-zachodnia (dostęp: 5.11.2019).

Szlachetka M., Jak się mieszka na cmentarzu? „Te bloki nie powinny tu stać, przecież zbudowaliśmy je na kościach!”, https://lodz.wyborcza.pl/lodz/7,44788,25103614,jak-sie-mieszka-na-cmentarzu.html (dostęp: 5.11.2019).

Sztabowe rozmowy Ewy Wójciak. Spotkanie z Jadwigą Janus, https://www.youtube.com/watch?v=qel4UyFGr8M (dostęp: 5.11.2019).

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana
kwartalnie w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.