Spotkanie z Szymonem Srebrnikiem – analiza komunikacyjna i performatywna

Sylwia Papier

Abstrakt

The Meeting with Szymon Srebrnik from the Perspective of Communication and Performative Studies

The article offers a performative and communicative analysis of one scene from Claude Lanzmann’s Shoah, in which the director talks with the inhabitants of Chełmno on Ner. I will be particularly interested in the theatrical character of the conversation outside the church. In Lanzmann’s film one can find many individual gestures that connect the interlocutors with the described story and place. That is why I will discuss the ways in which they behave, theit gestures and the way they speak about past events and the crime scene in front of which they stand with the survivor Szymon Srebrnik, many years later. Although they seem to form a choir, the individuality of their experience is crucial for the residents of Chełmno, and, what is more important reveals the emotions evoked by the recalled story.

Słowa kluczowe: performatyka, świadectwo, Szymon Srebrnik, Chełmno / performative studies, testimony, Chełmno
References

Benkowska, E. 2018. Tłumaczenie to zawsze interpretacja – uwagi o przekładzie napisów do filmu, „Translatorica & Translata” 1, s. 81–92.

Berthold M. 1980. Historia teatru, przeł. D. Żmij-Zielińska, Warszawa.

Bratkowska M. 2017. „Shoah” – nieistniejące miejsca w pamięci, http://wyborcza.pl/7,90535,21526813,shoah-nieistniejace-miejsca-w-pamieci.html (dostęp: 06.04.2019).

Domańska E. 2007. „Zwrot performatywny” we współczesnej humanistyce, „Teksty Drugie” 5, s. 48–61.

Felman Sh., Laub D. 1992. Testimony: Crisis of Witnessing in Literature, Psychoanalysis, and History, New York. Routledge.

Figzał M. 2015. Chór antyczny oraz jego wcielenia w inscenizacjach współczesnych polskich reżyserów, w: G. Golik-Szarawarska (red.), Wartości formalne antycznego dramatu i teatru greckiego: konferencja w 50. rocznicę śmierci Profesora Stefana Srebrnego. Materiały, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 213–224.

Forecki P. 2010. Od „Shoah” do „Strachu”. Spory o polsko-żydowską przeszłość i pamięć w debatach publicznych, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Głowacka D. 2014. Wieża Babel. Świadectwa Holokaustu a etyka przekładu, „Przekładaniec” 29, s. 229–255.

——— 2016. Współ-pamięć, pamięć „negatywna” i dylematy przekładu w „wycinkach” z „Shoah” Claude’a Lanzmanna, „Teksty Drugie” 6, s. 297–311.

Joniec W. 1990. Twórczość Stéphanie-Félicité de Genlis w Polsce, Pamiętnik Literacki” 81(4), s. 17–36.

Knapik B.H. (red.). 2009. Odpust zupełny i odpusty cząstkowe, Katowice: Wydawnictwo Ojców Franciszkanów Niepokalanów.

Koprowska K. 2018. Postronni? Zagłada w relacjach chłopskich świadków, Kraków: Universitas.

Kosiński D. 2016. Performatyka. W(y)prowadzenia, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Kuhiwczak P. 2007. The Grammar of Survival. How Do We Read Holocaust Testimonies? w: M. Salama-Carr (red.), Translating and Interpreting Conflict, Amsterdam–Nowy Jork: John Benjamins, s. 61–73.

Kwieciński B. 2012. Obrazy i klisze. Między biegunami wizualnej pamięci o Zagładzie, Kraków: Universitas.

Majewski T. 2007. Świadectwo – pomiędzy wnętrzem i zewnętrzem Języka, „Teksty Drugie” 5, s. 74–84.

Lanzmann C. 1985. Shoah.

Litka P., Lorek Z., Pawlikowski G. 2017. Śledztwo sędziego Bednarza, „Tygodnik Powszechny”, https://www.tygodnikpowszechny.pl/sledztwo-sedziego-bednarza-146565?language=pl (dostęp: 28.08.2018).

Niziołek G. 2016. Lęk przed afektem, „Didaskalia” 131, s. 9–17.

Partyga E. 2004. Chór dramatyczny w poszukiwaniu tożsamości teatralnej, Kraków: Wydawnictwo: Księgarnia Akademicka.

Sendyka R. 2013. Pryzma – zrozumieć nie-miejsca pamięci (non-lieux de memoire), „Teksty Drugie” 1–2, s. 323–344.

–––––– 2017. Poświadek, przeciw-postronny i (niczyja) trauma, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 18, s. 1–14.

–––––– 2018. Od obserwatorów do gapiów. Kategoria bystanders i analiza wizualna, „Teksty Drugie” 3, s. 117–130.

––––––2019. Śledztwo i łowy. Nie-miejsca pamięci i krajobraz cynegetyczny, w: A. Ubertowska, D. Korczyńska-Partyka, E. Kuliś (red.), Poetyki ekocydu. historia, natura, konflikt, Warszawa: Instytut Badan Literackich, s. 87–110.

Srebrnik S. 1945. Protocol of the Interrogation of the Witness, http://www.holocaustresearchproject.org/survivor/srebrnik.html (dostęp: 17.08.2018).

Szczepan A. 2017. Świadek/postronny, w: K. Jarzyńska, M. Kobielska, J. Muchowski, R. Sendyka, A. Szczepan (red.), Nie-miejsca pamięci. Elementarz, Kraków: Ośrodek Badań nad Kulturami Pamięci.

–––––– 2018a. „Przestrzeń zaraz pokażę”. Krajobrazy Zagłady, performanse pamięci, „Teksty Drugie” 1, s. 297–320.

–––––– 2018b. O wystawianiu historii. Świadek Zagłady na scenie zbrodni, „Teksty Drugie” 3, s. 309–323.

Turner V. 2005. Od rytuału do teatru, przeł. M. Dziekan, J. Dziekan, Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen.

Winniczuk L. (red.). 1968. Mały Słownik Kultury Antycznej. red., Warszawa: Wiedza Powszechna.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną formą czasopisma jest wersja elektroniczna.