It Gives You Shivers: Translating Polish Holocaust Testimony into Brazilian Portuguese

Gabriel Borowski

Abstrakt

In this article, I try to lay out clearly and discuss selected issues encountered during the translation (with Eda Nagayama) of Bogdan Bartinkowski’s (born 1932) collection of stories Dzieciństwo w pasiakach (1969) into Brazilian Portuguese. My text combines a scholarly dimension with one of self-commentary in order to offer some general reflection on the subject of the ethics of translating testimony. It consists of three parts. In the first, I provide a concise overview of the state of research on the connections between translation and studies on cultural memory. Next, I present a series of observations relating to the emotional dimension of the process of translating Holocaust testimonies. In the final section, I compare solutions adopted in translations of Bartnikowski’s memoir into German, English, Italian, Spanish, French, Russian, and Portuguese. In a summing up, I try to define the memory-(re)productive role of translation: reproductive, in that the translation of testimony demands a respect for the truth of the signs present in the original and their rendering in the target culture; and productive (creative) inasmuch as it demands of the author of the translation a series of procedures with the aim of inscribing a universal theme within the specific field of cultural memory. 

* Originally published in Polish in issue 38/2019 of Przekładaniec, this text was written thanks to the support of the SPECTRESS (Social Performance, Cultural Trauma and the Reestablishing of Solid Sovereignties) Programme of the European Commission, which financed my stay at the University of São Paulo in August and September 2017. The English version was prepared with the financial support from the Polish Ministry of Science and Higher Education (DUN grant).

Translated by David Malcolm

Słowa kluczowe: translation, cultural memory, Holocaust testimony, Holocaust literature, Brazil, Bogdan Bartnikowski
References

Adamowski J., Wójcicka M. (ed.). 2012. Pamięć jako kategoria rzeczywistości kulturowej, Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Agorni M. (ed.). 2014. Memoria, lingua, traduzione, Milano: Franco Angeli.

Anderson M.H. 2007. “The Child Victim as Witness to the Holocaust: An American Story?”, Jewish Social Studies 14/1, pp. 1–22.

Arbex D. 2013. Holocausto brasileiro. São Paulo: Geração Editorial.

Arnds P. 2012. Translating Survival, Translation as Survival in Primo Levis Se questo è un uomo”, Translation and Literature 21, pp. 162–174.

––––– (ed.). 2015. Translating Holocaust Literature, Göttingen: V&R Unipress.

Bilczewski T. 2013. Trauma, translacja, transmisja w perspektywie postpamięci. Od literatury do epigenetyki”, in: T. Szostek, R. Sendyka, R. Nycz (ed.), Od pamięci biodziedzicznej do postpamięci, Warszawa: IBL PAN, pp. 40–62.

Bines R.K. 2011. “Samba and Shoah: Ethnic, Religious and Social Diversity in Brazil”, European Review of History — Revue Européenne d’Histoire 18 (1), pp. 101–109.

Bartnikowski B. 2016a. Dzieciństwo w pasiakach, Oświęcim: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau.

–––– 2016b. Eine Kindheit hinterm Stacheldraht, trans. W.  Hölscher-Valtchuk, Oświęcim: Staatliches Museum Auschwitz-Birkenau.

––––– 2016c. Childhood behind Barbed Wire, trans. T. Pobóg-Malinowski, Oświęcim: Auschwitz-Birkenau State Museum.

 

––––– 2016d. Infanzia dietro il filo spinato, trans. A.L. Guglielmi Miszerak, Oświęcim: Museo Statale di Auschwitz-Birkenau.

–––– 2016e. Infancia en traje de rayas, trans. F. Bravo García, Oświęcim: Museo Estatal de Auschwitz-Birkenau.

––––– 2016f. Une enfance en pyjama rayé, trans. A. Dayet, Oświęcim: Musée d’État d’Auschwitz-Birkenau.

––––– 2018a. Dietstwo w połosatych robach, trans. N. Iwaniec, Oświęcim: Gosudarstvennyy Muzey Osventsim-Birkenau.

––––– 2018b. Infância listrada, trans. G. Borowski, E. Nagayama, Oświęcim: Museu Estatal de Auschwitz-Birkenau.

Bassnett S. 2012. Translation Studies at a Cross-roads”, Target 41 (1), pp. 15–25.

Blech B. 2008. The Boy in the Striped Pajamas: This well-meaning book ends up distorting the Holocaust, Aish.com, 23 October, http://www.aish.com/j/as/48965671.html (access: 21.11.2018).

Boase-Beier J. 2015. Translating the Poetry of the Holocaust: Translation, Style and the Reader, London: Bloomsbury.

Boase-Beier J., Davies P., Hammel A., Winters M. (ed.). 2017. Translating Holocaust Lives, London: Bloomsbury.

Borowski G. 2016. “Oszukać głód: O trudnościach w przekładzie estetyki niedostatku na przykładzie powieści Zwiędłe życie Graciliano Ramosa”, in: E. Kujawska-Lis, I.A. Ndiaye (eds.), Komunikacja międzykulturowa w świetle współczesnej translatologii. Teoretyczne i praktyczne aspekty przekładu literackiego, Olsztyn: Katedra Filologii Angielskiej UWM, pp. 27–40.

Boyne J. 2006. The Boy in the Striped Pyjamas, New York: David Fickling Books.

––––– 2007. O menino do pijama listrado, trans. A. Pacheco Calil, São Paulo: Seguinte.

–––– 2008. O rapaz do pijama ás riscas, trans. C. Faria, O. Santos, Vila Nova de Gaia: Asa.

Brownile S. 2016. Mapping Memory in Translation, Houndmills, Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Brzozowski J. 2009. “Czytelnik projektowany w przekładzie. Problem paratekstu”, in: Czytane w przekładzie, Bielsko-Biała: Wydawnictwo ATH, pp. 51–60.

Budrewicz Z., Sendyka R., Nycz R. (ed.). 2014. Pamięć i afekty. Warszawa: IBL PAN.

Davies P. 2008. “The Obligatory Horrors: Translating Tadeusz Borowskis Holocaust Narratives into German and English”, Holocaust Studies 14 (2), pp. 23–40.

––––– (ed.). 2014. Translation and Literature 23 (2) (special number Holocaust Testimony and Translation).

––––– 2018. Witness between Languages: The Translation of Holocaust Testimonies in Context, Rochester, NY: Camden House.

Deane-Cox S. 2013. “The Translator as Secondary Witness: Mediating Memory in Antelmes L’espèce humaine”, Translation Studies 6 (3), pp. 309–323.

DiAntonio R. 1991. “Redemption and Rebirth on a Safe Shore: The Holocaust in Contemporary Brazilian Fiction”, Hispania 74 (4), pp. 876–880.

Dizdar D. 2009. Translational Transitions: Translation Proper and Translation Studies in the Humanities”, Translation Studies 2 (1), pp. 89–102.

Drummond R. 1984. Hitler manda lembranças, Rio de Janeiro: Nova Fronteira.

Gentzler E. 2003. “Interdisciplinary Connections”, Perspectives 11 (1), pp. 11–24.

Glowacka D. 2018 “The Tower of Babel: Holocaust Testimonials and the Ethics of Translation”, in: Jewish Translation Translating Jewishness, ed. M. Waligórska, T. Kohn, Berlin: De Gruyter, pp. 237–259.

Hałas E. (ed.), 2012. Kultura jako pamięć. Posttradycyjne znaczenie przeszłości, Kraków: Nomos.

Heydel M. 2009. “Zwrot kulturowy w badaniach nad przekładem”, Teksty Drugie 6, pp. 21–33.

Heydel M. 2018. “‘Wszystkich przesłuchano, tylko nas nie’. Tłumacz ustny  jako świadek”, Teksty Drugie 3, pp. 267–280.

Hubscher-Davidson S. 2017. Translation and Emotion: A Psychological Perspective, New York-Oxon: Routledge.

Jakobson R. 2009. “O językoznawczych aspektach przekładu”, trans. L. Pszczołowska, in: P. Bukowski, M. Heydel (ed.), Współczesne teorie przekładu. Antologia, Kraków: Znak, pp. 43–49.

Kansteiner W. 2017. Transnational Holocaust Memory, Digital Culture and the End of Reception Studies”, in: T.S. Andersen, B. Törnquist-Plewa (ed.), The Twentieth Century in European Memory: Transcultural Mediation and Reception, Leiden-Boston: Brill, pp. 305–343.

Kershaw A. 2014. “Complexity and Unpredictability in Cultural Flows. Two French Holocaust Novels in English Translation”, Translation Studies 7 (1), pp. 34–39.

–––– 2018. “Memory Studies”, in: L. D’hulst, Y. Gambier (ed.), The History of Modern Translation Knowledge. Sources, Concepts, Effects, Amsterdam-Philadelphia: John Benjamins, pp. 273–276.

Kończal K. (ed.). 2014. (Kont)Teksty pamięci, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, pp. 9–13.

Laub D. 2007. “Zdarzenie bez świadków. Prawda, świadectwo oraz ocalenie”, trans. T. Łysak, Teksty Drugie 5, pp. 118–130.

Levin I. 1976. The Boys from Brazil, New York: Random House.

Malena A. (ed.). 2016. TransCulturAl 8/1 (special number Translation and Memory”). Público 2008 = El niño con el pijama de rayas sigue batiendo récords, Público, 23 October, https://www.publico.es/culturas/nino-pijama-rayas-sigue-batiendo.html (accesss: 21.11.2018).

Saryusz-Wolska M. 2010. “Zapomnieć się w pamięci. Pytania o badanie pamięci kulturowej”, Kultura Współczesna 1 (63), pp. 76–86.

Saryusz-Wolska M., Traba R. (ed.). 2014. Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, Warszawa: Scholar.

Seligmann-Silva M. 2007. “Literatura da Shoah no Brasil”, Arquivo Maaravi 1 (1).

Spiessens A. 2018. “Featured Member: Anneleen Spiessens”, Cultural Memory Studies Initiative, 31 August, http://www.cmsi.ugent.be/featured-member-anneleen-spiessens/ (access: 21.11.2018).

Viradouro 2008 = Unidos do Viradouro, carnaval de 2008, „Galeria do Samba”, http://www.galeriadosamba.com.br/escolas-de-samba/unidosdo-viradouro/2008/ (access: 21.11.2018).

Wesołowska D. 1996. Słowa z piekieł rodem. Lagerszpracha, Kraków: Impuls. Wichrowska E. et al. (ed.). 2015. Historie afektywne i polityki pamięci, Warszawa: IBL PAN. 

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną formą czasopisma jest wersja elektroniczna.