Zaproszenie do nadsyłania abstraktów

„Literatura gatunków w przekładzie”
pod red. Moniki Woźniak

Literatura gatunków nie cieszy się estymą i dużym zainteresowaniem badaczy. Określana też mianem twórczości popularnej czy masowej, egzystuje w opozycji do literatury „elitarnej” i „wysokoartystycznej”, co a priori nadaje jej status podrzędny.  To tradycyjne przeciwstawienie jest jednak dzisiaj – w dobie „gatunków zmąconych” (Geertz)  coraz częściej podważane, a obieg i zasięg kultury popularnej sprawił, że nie znajdziemy już żadnej niszy całkowicie wolnej od jej wpływu. Z pragmatycznego punktu widzenia jeszcze bardziej istotne jest może to, że w kontekstach literackich takich jak polski, w których czytelnictwo w znacznej mierze opiera się na utworach przyswajanych z innych języków, przytłaczający odsetek przekładów to właśnie teksty literatury gatunków. Trudno przecenić znaczenie jakości tych tłumaczeń, bo to one, w większym stopniu niż wielkie dzieła literatury, kształtują upodobania estetyczne i językowe większości czytelników.

Zapraszamy do nadsyłania propozycji tekstów analitycznych i teoretycznych podejmujących refleksję nad różnymi aspektami przekładowymi literatury gatunków i innej twórczości gatunkowej, np. filmu. Proponowane zagadnienia:

  • Czy istnieją specyficzne, typowe tylko dla danego gatunku literackiego (kryminału, powieści science-fiction, romansu, fantasy itd.) problemy, sprawiające szczególną trudność w przekładzie?
  • Czy strategia tłumaczenia literatury gatunków różni się znacząco od strategii przekładu literatury wysokoartystycznej?
  • W jaki sposób charakterystyczna dla naszych czasów płynność genologiczna, rozmywanie się ram gatunkowych, wpływa na proces przekładu?
  • Jak tłumaczyć nowe gatunki epoki literatury cyfrowej: powieść na smartfon, stretchtext, wideopoezję itd.?
  • Czy tłumaczowi literatury gatunków wolno więcej niż tłumaczowi literatury elitarnej? Czy ma on prawo „poprawiać” tekst oryginalny?
  • Jak kształtuje się współpraca tłumacza literatury gatunków z autorem i z wydawnictwem?
  • Jakie problemy wiążą się z narastającym zjawiskiem serialowości literatury gatunków? A także ze związanym z nim zmienianiem się tłumaczy pracujących nad kolejnym tomami danego cyklu?
  • Jakie nowe wyzwania stawia przed tłumaczem zjawisko konwergencji mediów i transmedialności?

Prosimy o nadsyłanie abstraktów (ok. 2500 znaków) wraz z krótkim biogramem na adres przekladaniec@uj.edu.pl do 28 lutego 2019. Autorzy wstępnie przyjętych propozycji zostaną poproszeni o złożenie pełnych tekstów (ok. 35 000 znaków) do 15 czerwca 2019. Planowany termin publikacji: listopad 2019.

Przekład poezji: Wschód-Zachód
pod red. Zakhara Ishova i Michała Mrugalskiego

Tłumaczenie poezji zawsze wiąże się z pewnym paradoksem: z jednej strony, poezją jest podobno właśnie to, co ginie w przekładzie (Frost 1995, Croce 1926, Jakobson 1959), z drugiej – praktykowany  od starożytności, przekład poetycki odgrywa istotną rolę jako siła napędowa transferu kulturowego (Highet 1957, Steiner 1975: 251, Venclova 1979).

W tym numerze tematycznym “Przekładańca” przyjrzymy się historii, teorii i praktyce przekładu poetyckiego w kontekście słowiańskiego kręgu kulturowego, a w szczególności transferowi między literaturami i językami Słowian a literaturami i językami Zachodu. Przestrzeń tego transferu naznaczona jest napięciami i kontrastami, ale można też w niej dostrzec podobieństwa i obszary wspólne – od gramatycznych do prozodycznych, od kulturowych do politycznych, itd. Dychotomii przekładalności i nieprzekładalności towarzyszy nieustanne gromadzenie się znaczeń w procesie przekładowych transformacji (Łotman 1990), a każde poetyckie przepisanie tekstu (Lefevere 1992) wiąże się z przepisaniem teorii przekładu (Flotow 2000; Munday 2007; Venuti 2013). Zapraszamy do nadsyłania propozycji tekstów, które przyglądają się praktyce przekładu poezji na linii Wschód-Zachód, a także tych poświęconych teoriom przekładu rozwiniętym w słowiańskim kręgu kulturowym.

Choć najważniejsze różnice między tłumaczeniem poezji i prozy zostały już dawno określone (Mayenowa 1961: 369-371; Levy 2011: 189), o nieprzekładalności poezji (jak pokazała ostatnio Raluca Tanasescu; 2016) wypowiadają się również badacze innych rodzajów działalności translatorskiej. Potwierdza to pogląd Łotmana, że poezja jest “sztuką twórczą” par excellence, bo nieustannie wytwarza asymetryczne relacje w języku. Tłumaczenie poezji dostarcza argumentum crucis dla całego obszaru badań nad przekładem. W naszej publikacji chcemy przyjrzeć się różnym aspektom przekładu poetyckiego, dzięki którym zagadnienie to zajmuje tak ważne miejsce w refleksji przekładoznawczej.

Zapraszamy autorów również do refleksji nad dwukierunkowością transferu między kulturami słowiańskimi a zachodnimi, również w kontekście przepływu tekstów i idei między „dużymi” a „małymi” językami i kulturami i odmiennie zarysowanymi polami literackimi (por. Dathe 2013). Za istotny wątek uznajemy także zimnowojenne i późniejsze kontrasty na linii Wschód-Zachód, wprowadzające w tak już złożony krajobraz przekładu poezji kolejne komplikacje. Wiążą się z tym również przypadki ekstremalne, gdy ideologia nazizmu czy stalinizmu sprawia, że słowa znaczą odwrotność tego, co powinny, uniemożliwiając przekład w tradycyjnym sensie tego słowa (Steiner 2000). Z drugiej strony, w takich okolicznościach, tj. w okresach ścisłej cenzury obejmującej twórczość oryginalną (Friedberg 1997), przekład daje poecie-tłumaczowi możliwość ekspresji w ezopowej formie (Loseff 1984).

Sugerowane tematy:

  • role przekładu poezji w rozwoju narodowych literatur i ich teorii;
  • główne tendencje i siły w wymianie kulturowej między Wschodem a Zachodem;
  • kulturowe, historyczne i polityczne uwarunkowania transferu poetyckiego;
  • językowe kontrasty i podobieństwa utrudniające lub ułatwiające przekład poezji;
  • rola systemowych różnic prozodycznych w przekładzie;
  • polityka zagraniczna a polityka kulturowa i ich następstwa dla przekładu poetyckiego.

Zapraszamy do nadsyłania abstraktów (ok. 300 słów) w języku polskim lub angielskim, wraz z krótkim biogramem, do redaktorów gościnnych: Zakhara Ishova (zakhar.ishov@aya.yale.edu) oraz Michała Mrugalskiego (michal.mrugalski@hu-berlin.de) do końca lutego 2019. Autorzy wstępnie przyjętych propozycji zostaną poproszeni o złożenie pełnych tekstów do końca maja 2019.

 

Przekład i pamięć
pod redakcją Magdy Heydel i Romy Sendyki

Pobierz opis

Historia przekładu literackiego

W prowadzonych w Polsce badaniach nad przekładem, skupionych na problemach stylu, języka i ekwiwalencji, stosunkowo mało uwagi poświęcano historii przekładu oraz jej społecznym, politycznym i ideologicznym uwikłaniom. Spośród kilku prac, które powstały na ten temat, należy wymienić antologię Pisarze polscy o sztuce przekładu (Balcerzan 1977, wyd. rozszerzone Balcerzan, Rajewska 2007) i krótki zarys historii przekładu literackiego autorstwa Wacława Sadkowskiego (2002). Wciąż jednak brakuje systematycznych badań nad historią tłumaczy i ich pracy, pozycją literatury tłumaczonej w obszarze docelowym, nad wpływem, jaki wywierała ona na kształtowanie kanonu i rolą, jaką odgrywała w pisarstwie polskim.

Tymczasem światowe badania przekładoznawcze coraz większy nacisk kładą na diachroniczny wymiar przekładu jako elementu systemów literackich oraz na sprawczą rolę tłumaczy w procesach kulturowych, kontynuując kierunek badań zapoczątkowany w takich pracach jak The Translator’s Invisibility Lawrence’a Venutiego (1995) i Method in Translation History (1998) Anthony’ego Pyma. Od połowy lat 90. XX wieku powstało wiele prac, zarówno opisowych, jak i teoretycznych, by wymienić choćby książki Delisle’a i Woodsworth (1995), Robinsona (2001), Bastina i Bandii (2006), Wolf (2006) i von Flotow (2011).

Wraz ze zwiększeniem się liczby programów przekładoznawczych na polskich uniwersytetach oraz wzrostem ogólnego zainteresowania tłumaczeniem pojawia się pilna potrzeba badań nad przekładem jako częścią polskiej historii literatury i kultury. Tłumaczenie przez wieki stanowiło jej integralny element, jako że do II wojny światowej polskie społeczeństwo było wielonarodowe, wielojęzyczne i wielokulturowe. Ponadto usytuowanie kraju między zachodnią a wschodnią częścią Europy sprawiło, że stał się on intensywną i nieraz dramatyczną przestrzenią przekładu. Z uwagi na ów historyczny udział w tłumaczeniu ważne jest wypracowanie i wprowadzenie nowych modeli badania jego historii, która stanowiłaby wartościową część szerszych badań kulturoznawczych i humanistycznych w Polsce.

Zapraszamy do nadsyłania zgłoszeń (abstrakt ok. 250 słów + biogram ok. 50 słów) na adres przekładaniec@uj.edu.pl w terminie do 30 września 2017. Autorzy abstraktów, które otrzymają pozytywną ocenę, zostaną poproszeni o przesłanie pełnych tekstów do 30 stycznia 2018.


Przekład w epoce cyfrowej

Zainspirowany książką Michaela Cronina pod tym samym tytułem numer poświęcony przemianom praktyk translatorskich i kulturowej roli przekładu w dobie internetu. Interesują nas ujęcia teoretyczno-koncepcyjne (przekład we współczesnej komunikacji, przekład a globalizacja, angielszczyzna jako lingua franca, zmiany nawyków czytelniczych), metodologiczne (cyfrowe narzędzia badania przekładu, np. stylometria, badania korpusowe) i opisowe (nowe zjawiska będące następstwem cyfryzacji i usieciowienia przekładu: tłumaczenia fanowskie, crowdsourcing, przekład a literatura hipertekstowa, lokalizacja, tłumaczenie maszynowe i postedycja) .

Bardziej szczegółowe informacje o zakresie tematycznym numeru oraz termin nadsyłania zgłoszeń zostaną podane wkrótce.


Przekład a „małe” języki

W tym numerze chcemy przyjrzeć się przekładowi w kontekście asymetrycznych relacji między językami, literaturami i kulturami, zarówno w ujęciu socjologicznym (praktyki wydawnicze, promocja mniejszych literatur poprzez przekład), jak i filozoficzno-teoretycznym (przekład a tożsamość, władza, polityka). Pojęcie „małych języków” rozumiemy tu bardzo szeroko – obejmuje ono zarówno języki narodowe, które są małe w porównaniu z innymi językami narodowymi, z którymi wchodzą w relacje przekładowe, jak i języki mniejszości etnicznych czy dialekty „dużych” języków. Zachęcamy do refleksji nad rolą przekładu klasycznych tekstów literackich w rozwoju i emancypacji języków mniejszościowych (kaszubski, śląski), a także nad innymi zagadnieniami, które można rozpatrywać pod kątem przekładowej asymetrii, np. dwu/wielojęzycznością w literaturze, autoprzekładem, tłumaczeniem dialektów.

Bardziej szczegółowe informacje o zakresie tematycznym numeru oraz termin nadsyłania zgłoszeń zostaną podane wkrótce.

Przekład a realizm spekulatywny

Informacje o zakresie tematycznym i terminie nadsyłania zgłoszeń zostaną podane wkrótce.

***
Prowadzimy również ciągły nabór artykułów przekładoznawczych do niepodlegającego ograniczeniom tematycznym działu „Varia” oraz krytycznych omówień polskich i zagranicznych publikacji przekładoznawczych do działu „Lektury”. Zapraszamy do nadsyłania propozycji na adres przekładaniec@uj.edu.pl.
 

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną formą czasopisma jest wersja elektroniczna.